Loading legal library
የአክሲዮን መተላለፍ ገዥና ሻጭን ለማስገደድ በጽሁፍ መደረግ ያለበት ሲሆን ማህበሩን ለማስገደድና የተላለፈለት ሰዉ በባለአክሲዮንነት ሙለ መብት ለመጠቀም ስለአክሲዮን መተላለፈ ማህበርተኞች የተስማሙበት ዉሳኔ በአክሲዮኖች መዛገብ ሉመዖገብ የሚገባው ስለመሆኑ የአክሲዮኖች መተላለፍ በ3ኛ ወገን ላይ መቃወሚያ ላሆን የሚችለዉ ስለአክሲዮኖች መተላለፍ ዉል ሲኖር ወይም ማህበርተኞቹ የአክሲዮኖችን መተላለፍ ተቀብለዉ የተስማሙበት ሰነድ በሰነድች ማረጋገጫና ምዛገባ ጽ/ቤት ተረጋግጦ መመዛገቡ ሳይሆን የአክሲዮኖቹ መተላለፍ በንግድ ሚኒስቴር የአክሲዮኖች መዛገብ ላይ ሲመዖገብ ስለመሆኑ የንግድ ሕግ አንቀጽ 522 እና 523 /3/
አንድ የግልግል ጉባኤ ከቤቶች የባለሀብትነት መብት ጋር የተያያዖ የመፊለም ክርክርን ተቀብል ዉሳኔ ለመስጠት የዲኝነት ስልጣን የላለው ስለመሆኑ በኢ.ፋ.ዱ.ሪ.ሕገ መንግስት አንቀጽ 37 እና 78፤የፍ/ብ/ሕ/ቁ.1731 ፣3325 ፣3329
ከአንድ የወንጀል ድርጊት ጋር በተያያዖ ንብረት የሚወረሰዉ ወይም ለመንግስት ገቢ የሚደረገዉ በወንጀል ህጉ እና በወንጀል ስ/ስ/ህጉ መሰረት በቅጣት መልክ በመሆኑ ንብረቱ የሚወረስ መሆን አለመሆኑ ዉሳኔ ማግኘት ያለበት በወንጀል መዛገብ እንጂ በወንጀል መዛገብ ላይ የተሰጠን ውሳኔ ብቻ መነሻ በማድረግ በአዱስ መልክ በሚቀርብ የፍትሐብሕር ክርክር ስላለመሆኑ የወንጀል ህግ አንቀጽ 98፤100(1) እና 140
ከወራሾቹ አንደ ለውርስ የሚከፍለው እዲ ያለበት እንደሆነ የውርስ ንብረት ክፍፍል ከመደረጉ በፉት የውርስ እዲ ሉቀነስ የሚገባ ስለመሆኑ በፍትሒብሓር ህግ ቁጥር 1014፤1090
የኮንደምኒየም ቤት እጣ ከጋብቻ በፉት ወጥቶ የኮንድሚኒየም ቤቱ የሽያጭ ውል የተፈረመው ወይም የተደረገው በጋብቻ ውስጥ በሆነበት ሁኔታ ለቤቱ የተከፈለው ገንዖብ ምንጭ የሆነው ወገን የግለ መሆኑን ካላስረዲ በስተቀር ቤቱ የአንደኛው ተጋቢ የግል ንብረት ነው ልባል የሚችልበት ህጋዊ ምክንያት የላለ ስለመሆኑ የፍትሐብሕር ስነ ስርዓት ህግ ቁጥር 255 ባለመገንዖብ ኢትዮጵያውያንን በጉዱፈቻ እንዲይወስደ መከልከል አግባብነት የላለው ስለመሆኑ የሕፃናት መብት ኮንቬንሺን አንቀጽ 20 ፤የአፍሪካ ሕፃናት መብቶችና ደህነት ቻርተር አንቀጽ 24(ለ)፣24(ረ) ፤ የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 36(5)፤ አዋጅ ቁጥር 1070/2010 መቅድም (preamble)፤ ከተሻሻለዉ የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 193፣ 194(3)(መ) ፤ የዉጭ ዚጎችን በትዉልድ ሀገራቸዉ ተጠቃሚ ለማድረግ የወጣዉ አዋጅ ቁጥር 270/1994 አንቀፅ 5 እና 6
ግራቀኝ ተከራካሪ ወገኖች በሚያደርጉት ስምምነት መሰረት አለመግባባታቸውን በኢትዮጵያ መሰረታዊ ህግ (Substantive Law) እንዱሁም በውጪ ሃገር የሥነ-ሥርዓት ህግ መሰረት በሚቋቋም የግልግል ዲኝነት አካል በውጭ ሃገር ለመቋጨት በተስማሙት መሰረት አግሪኮም ኢንተርናሽናል ኩባንያ እና የኢትዮጵያ ንግድ ስራዎች የግልግል ጉባኤ የሰጠው ውሳኔ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት ታይቶ እንዱታረም የሚቀርብ የሰበር ማመልከቻ ተቀባይነት የላለው ስለመሆኑ የኢፋዳሪ ህገ መንግስት አንቀጽ 80(3)(ሀ) እና በፋዳራል ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 10 (በአዋጅ ቁጥር 454/97 አንቀጽ 2 እንደተሻሻለ)፤ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 458(ሀ) እና 461(1)(ሀ) ኮርፕሬሽን
የሉዛ ዉል እንዱቋረጥ የተሰጠ አስተዲደራዊ ዉሳኔ ባልተሻረበት ሁኔታ በሉዛ ዉል የተያዖ መሬት ለማስለቀቅ የመሬት አስተዲደር አካል መሬቱን ለመረከብ እንዱቻለው የሚሰጠው ማስጠንቀቂያ የሁከት ተግባር ነዉ ልባል የማይቻል ስለመሆኑ በፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 1149/3/፤የከተማ ቦታን በሉዛ ስለመያዛ አዋጅ ቁ/721/04 አንቀጽ 25
ከሳሽ ወገን ክስ በሚሰማበት ወቅት ያላቀረበው ማስረጃ መኖሩን በበቂ ምክንያት በማስደገፍ ያቀረበው አቤቱታ ተቀባይነት ባገኘበት ሁኔታ ተከሳሽ የመከላከያ መልሱን እንዱያሻሽል የሚያቀርበውን ጥያቄ ውድቅ የኦሮሚያ ውሃ ስራዎች ኮንስትራክሽን ድርጅት እና በተሟላ መልስ ባልተከራከረበት ሁኔታ ተከሳሽ ከሳሽ ባቀረበው ሰነድ ላይ አስተያየቱን በጽሁፍ ብቻ ያቅርብ ብል የመደመጥ መብቱ ሉታለፍ የማይገባው ስለመሆኑ የፋዳራል ህገ መንግስት አንቀጽ 37 ፤ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ91፤137(1) ፣223፣256 ቢጋና ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር
የኢንሹራንስ ፕለሲ የኢንሹራንስ ዉል አካል በመሆኑ በኢንሹራንስ ፕሉሲዉ ላይ የተመለከተዉ ቃል የኢንሹራንስ ዉል ቃል ተደርጎ ሉወሰድ የሚገባ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሕግ ቁጥር 1733፣የንግድ ሕግ ቁጥር 657(1 እና 2) (19) እና ጀነራል ኢንሹራንስ ብሮከርስ
ፍ/ቤቶች የፍ/ቤቱን የስራ ቋንቋ የማይችለ ተከሳሾች በቀረቡላቸው ጊዚ አስተርጓሚ በመመደብ ክሱ በሚገባቸው ቋንቋ በዛርዛር የመንገር እና በጠበቃ ታግዖው የመከራከር መብት እንዲላቸው፤ ጠበቃ ለማቆም የሚያስችል ዓቅም ከላላቸው በመንግሥት ወጪ ጠበቃ የማግኘት መብት እንዲላቸው የመንገር ሀላፉነት ያለባቸው ስለመሆኑ የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ሕገመንግሥት አንቀጽ አንቀጽ 9/4 እና 13(1)(2)፣20፣የሲቪል እና የፕለቲካ መብት አንቀጽ 14 160916 አቶ ቦጃ በየነ እና የኦሮሚያ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ታሕሣሥ 30 ቀን 2011 ዓ.ም 2. ተከራካሪ ወገኖች ጉዲያቸው በሽማግላዎች እንዱታይ ወደውና ፈቅደው ከተስማሙ በኋላ ሽማግላዎች የሰጡት ውሳኔ ባለበት ሁኔታ በሕጉ በተዖረጋው ሥርዓት ይግባኝ በመጠየቅ እንዱታረም ከማድረግ በስተቀር አዱስ ክስ ማቅረብ ተገቢ ስላለመሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 3325፣የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ 244/2/ረ/
የአንድ ሕንጻ ባለሀብት ወይም ባለይዜታ ሕንጻው ሉያደርስ ይችላል ተብል ያልታሰበ ድንገተኛ ነገር ቢያደርስ ሕንጻው ለሚያደርሰው ጉዲት ከውል ወጪ ኃላፉነት ያለበት ሲሆን ጉዲት የደረሰበት ባለንብረትም የኢንሹራንስ ውል ያለው ከሆነ ኢንሹራንስ ድርጅቱ ለደረሰው ጉዲት ተገቢውን ከፍያ ከከፈለ በኋላ ጉዲት በደረሰበት ሰው ተተክቶ የህንፃውን ባለሀብት ለመጠየቅ መብት ያለው ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህ/ቁ. 2088 ፣2077፣ የንግድ ህግ 683
አንድ በዉጭ አገር የተሰጠ ፍርድ በኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶች ለማስፈጸም በኢትዮጵያ እና ፍርደን በሰጠዉ ፍርድ ቤት አገር መካከል ይህን አስመልክቶ የተደረገ ስምምነት (bilateral agreement) ባይኖርም በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 458 ስር የተመለከቱት ቅድመ ሁኔታዎች መሟላታቸዉ ከተረጋገጠ የኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶች ፍርደን ተቀብለዉ ማስፈጸም የሚችለ ስለመሆኑ ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 456፣458
አንድ የመድን ገቢ ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ካልሆነ በስተቀር መድን የተገባለት ተሽከርካሪ ላይ አደጋ መድረሱን በተገባለት የመድን ዉልም ሆነ በሕግ የተመለከተዉን ለመድን ሰጭዉ አደጋን የማሳወቅ ቅድመ ሁኔታ በአግባቡ አሟልቶ እያለ መድን ሰጪው ለ3ኛ ወገን የከፈለውን ካሳ መድን ገቢው መልሶ ለመድን ሰጪው የሚከፍልበት አግባብ የላለ አቶ ሰለሞን በቀለ እና ኢትዮ ላይፍ ኤንድ ጄኔራል ኢንሹራንስ አ.ማ
የገጠር መሬት ባለይዜታዎች መካከል የሚደረግ ማንኛዉም የልዉዉጥ ዉል አግባብ ባለዉ የወረዲ የገጠር መሬት አስተዲደርና አጠቃቀም ጽ/ቤት ቀርቦ በሀሰተኛ መረጃ ላይ መሰረት በማድረግ አስተዲደሩን በማሳሳት የተገኘ የይዜታ ደብተርና የተደረገው ምዛገባ ህጋዊ ዉጤት የማይኖረው እና በህግ ፉት በማይጸና ዉል የያዖ ወገን መሬቱን እንዱለቅ የሚደረግ ስለመሆኑ በአማራ ብ/ክ/መንግስት የገጠር መሬት አስተዲደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁ/252/09 አንቀጽ 20/3/
ለአንድ ክስ መሻሻል ወይም ለክርክሩ መለወጥ ቀደም ሲል የቀረበን የክስ ምክንያት በልላ የክስ ምክንያት በመቀየር ለመሟገት ማቅረብ ነገሩን ይበልጥ የሚያብራራ ወይም ትክክለኛ ፍትህ ለመስጠት የሚረዲ ነው በሚል ክስ እንዱሻሻል የሚፈቀድበት የህግ ምክንያት ስላለመኖሩ /በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 91/1/2/
የአራጣ ወንጀል የተፈጥሮ ሰው ላይ ብቻ ሳይሆን በህግ የሰውነት የትግራይ ክልል ፍትህ ቢሮ ጥቅምት 26 ቀን 351 በተሰጠው ድርጅት/ማህበር/ ላይም ተፈጻሚ ላሆን የሚችል ስለመሆኑ የወንጀል ህግ አንቀጽ 712/1/ሀ/ እና እነ አቶ ታደሰ ኪዲነማርያም 2012 ዓ.ም 64. አንድ ተከሳሽ አስቀድሞ በፈጸመዉ ወንጀል ጥፊተኛ ተብል በአመክሮ ከተፈታ አምስት ዓመት ያለፈዉ ቢሆንም ለፍ/ቤት የመሰየም ጥያቄ አቅርቦ ባልተሰየመበትና ቅጣቱም ከፍርድ መዛገብ ተሰርዜ እንዲልተሰጠ ባልተቆጠረበት ሁኔታ የጥፊተኝነቱ ሪከርደን በቅጣት ማክበጃነት መያዛ ተገቢ ስለመሆኑ በወ/ሕ/አንቀጽ 82(1/ሀ) ፣84(1/ሐ)፣ 232፣ 233
አንድ የመንግስት ሰራተኛ በተከሰሰበት የዱሲፔሉን ጥፊት ምክንያት ከስራ እንዱሰናበት ካልተወሰነበት በስተቀር ከሥራ በታገደበት ወቅት ሳይከፈለው የቀረው ደመወዛ የሚከፈለው ስለመሆኑ በፋዳራል መንግስት ሰራተኞች አዋጅ ቁጥር 1064/2010 አንቀጽ 72 (4)
አንድ የእርቅ ስምምነት በፍርድ ቤት ተረጋግጦ ከተመዖገበ በኋላ ወ/ሮ ሙለ ወንድሙ ጥር 3ዐ/ 2ዐ11 ዓ.ም 79 ስምምነቱ የፀደቀበት መዛገብ ባለበት ሁኔታ የእርቅ ስምምነቱን ለማሰረዛ በልላ መዛገብ አዱስ ክስ ማቅረብ የሚቻልበት የህግ አግባብ የላለ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 274፣277 እና እነ ወ/ሮ ዖመኗ ድንቁ 16. በፍርድ ቤት ከቀረበ ክርክር ጋር በተያያዖ ከአስተዲደር ክፍል የሚሰጥ መግለጫ እንደየአግባብነቱ ለፍርድ ቤቱ ከቀረቡት ላልች የሰው እና የሰነድ ማስረጃዎች ይዖት ጋር ተገናዛቦ የሚወሰድ እንጂ በራሱ የመጨረሻ ማስረጃ አቶ ሲራጅ አባፍጊ እና እነ አቶ አባቦር አባጨብሳ
አንድ ተከሳሽ ማንኛውም የንግድ ዔቃን ከመደበኛው የግብይት አሰራር ውጭ በማናቸውም ማጓጓዣ ከተፈቀደ የስርጭት መስመር ውጭ ሲያጓጉዛ የተያዖ ስለመሆኑ ሳይረጋገጥበት፤ዔቃውም የተፈቀደ የስርጭት መስመር ያለው መሆን አለመሆኑና ከመስመር ውጪ ሲጓጓዛ የነበረ መሆኑ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ በወንጀል ጥፊተኛ ልባል የማይገባው ስለመሆኑ የነጋዳዎች እና የሸማቾች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 813/2006 አንቀጽ 24/3/ እና 43/4/ 168067 ሰይድ አሉ አበጋዛ እና የአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት የንግድ እና ሸማቾች ዓቃቤ ሕግ 29/09 / 2011 ዓ.ም. 59. አንድን ዔቃ ከውጪ የሚያስመጣ ሰው ለጉምሩክ ሥርዓት አፈጻጸም ሲባል ስለሚያስመጣው ዔቃ አስፈላጊ የሆኑ መግለጫዎችን በመስጠት በዱክላራሲዮን ላይ በማስመዛገብ ወደ ሐገር ውስጥ የሚገቡ ዔቃዎች በላኪው እና በአስመጪው መካከል በሚደረግ ስምምነት ወደ ሐገር ውስጥ የሚገቡ ከመሆናቸው አኳያ ወደ ሐገር ውስጥ እንዱገባ የተደረገው ዔቃ አስመጪው በዱክላራሲዮን ካስመዖገበው ዔቃ የበለጠ ዋጋ ያለው ሆኖ በተገኘ ጊዚ አስመጪው የተላከውን ዔቃ ሉያውቅ የሚችልበት ሁኔታ የለም ተብል ከወንጀል ተጠያቂነት ነፃ ላደረግ የማይገባ ስለመሆኑ የጉምሩክ አዋጅ ቁጥር 859/06 አንቀጽ 13/4/፣169/2/
አንድን ክስ በመጀመሪያ መቃወሚያ ዉድቅ በማድረግ የተሰጠን ዉሳኔ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት ከሻረው በኋላ የስር ፍርድ ቤት በፍሬ ጉዲዩ ላይ ተገቢዉን እንዱወስን መመለስ ሲገባው ያን ሳያደርግ ፍሬ ጉዲዩን በተመለከተ ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ራሱ የሚሰጠዉ ዉሳኔ ማስረጃን መዛኖ ፍሬ ነገርን ከማረጋገጥ ጋር በተያያዖ ሉፈጠር የሚችለዉን ስህተት ለማሳረም ይግባኝ የማቅረብ መብትን ከማስፊት አንፃር ታይቶ ተፈፃሚነት ሉኖረዉ የሚገባውን የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ አንቀፅ 341 ድንጋጌን ትክክለኛ አፈፃፀም ያልተከተለ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ አንቀፅ 341
አንድ ድርጊት ከመፈፀሙ በፉት፣ ሲፈፀም ወይም ድርጊቱ ከተፈፀመ በኃላ ዐቃቤ ህግ ስላቀረበው ክስ ማስረጃ ይሆነኛል በማለት በሕጉ አግባብ ያቀረበውን ማስረጃ በማስረጃነት ላቀርብ የማይችልና ተቀባይነት የላለው (Inadmissible evidence) ነው የሚል ግልፅ ክልከላ የሚያደርግ የሕግ ድንጋጌ በላለበት የማስረጃው አስረጂነት ዋጋ ሳይታይና ሳይመዖን በደፈናው ማስረጃው ከተከሳሾች ጋር አብሮ ተከሳሽ የነበረ ነው፤ የተከሳሾችን የመከላከል መብት ይጎዲል በሚል ምክንያት ተቀባይነት የላለው ነው በማለት ውድቅ ማድረግ የማስረጃ ተቀባይነት፤አግባብነትና ምዖና መርህን፤ የክርክር አመራርና የዲኝነት አሰጣጥ ስርዓትን ያልተከተለ ስለመሆኑ ወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ 108-122፣የሙስና ወንጀልች አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 8 እና የተሻሻለው የጸረ ሙስና ልዩ የሥነ ሥርዓትና የማስረጃ ሕግ አዋጅ ቁጥር 434/1997 አንደተሻሻለው አዋጅ ቁጥር 882/2007 አንቀጽ 41፣43
አንድ የመንግስት መስሪያ ቤት ባወጣው የቅጥር ማስታወቂያ መሰረት ተወዲድሮ አሸናፉነቱ ተረጋግጦ ቅጥር የፈፀመ ሰራተኛ ቅጥሩ የቅጥር ስርዓት ለመግዙት የወጣው ህግን ባልተከተለ መንገድ የተፈፀመ መሆኑ ከተረጋገጠ ስህተቱ የቀጣሪው መንግስት መስሪያ ቤት ቢሆን እንኳን ቅጥሩ ፀንቶ የሚቆይበት አግባብ የላለ ስለመሆኑ የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር የመንግሥት ሰራተኞች አዋጅ 56/2010 አንቀፅ 94
በባለመሬቱ ወይም በባለይዜታዉ ፈቃድ አትክልቶችን በልላ ሰው ይዜታ ላይ የተከለ ሰዉ ከባለይዜታው ጋር ባለው ስምምነት መሰረት የመሬቱ አላባ ተጠቃሚ እንደሆነና ከስምምነቱ ዉጪ አትክልቶቹ እንዱነሱ ሲደረግ ካሳ የሚገባው ስለመሆኑ የኢ.ፋ.ዳ.ሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 40(3 እና 4)፣የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1175፣1176
በአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር ዉስጥ የተቋቋሙ የኅብረት ሥራ ማኅበራት ከሳሽ በመሆን የሚያቀርቧቸዉን ክሶች በተመለከተ የመዲኘት የሥረ ነገር ሥልጣን የከተማ አስተዲደሩ ፍርድ ቤቶች ሥልጣን ሳይሆን የፋዳራል ፍርድ ቤቶች ስለመሆኑ በፋዳራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 11(1/ለ) እና 14(2)፤የአዱስ አበባ ከተማ ቻርተር አዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 41(1/ረ)፤በአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር ደንብ ቁጥር 46/2004 /የፋ/ፍ/ቤቶችን አዋጅ እንደገና ለማሻሻል በወጣው አዋጅ ቁጥር 454/1997 መሰረት በፋ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ቀደም ሲል በሰ/መ/ ተሰጥቶ የነበረው የህግ ትርጉም ውሳኔ ተለውጧል።/
አንድ ቤት በዓዋጅ 47/67 መሰረት ከተወረሰ በኋላ የተወረሱ የድሬደዋ ከተማ አስ/ቀበላ ለመመለስ በወቅቱ ስልጣን የነበረዉ የከተማ ልማትና ቤት ሚኒስቴር ቤቱ እንዱመለስ የወሰነው ዉሳኔ መኖሩን የሚያሳይ ማስረጃ ባልቀረበበት ሁኔታ ምትክ ቤት እንዱሰጥ መወሰኑ ብቻ የተወረሰ ቤት ይመለስ ማለት ስላለመሆኑ እና ወ/ሮ ስንደ ሳልቫቶር
ዓቃቤ ሕግ የሚያቀርበው የክስ አቤቱታ በወንጀል ሥነ-ሥርዓት ሕግ መሰረት ያልቀረበ ሆኖ ሲገኝ ክሱ የቀረበለት ፍ/ቤት በራሱ አነሳሽነት ክሱ በህጉ አግባብ ተሻሽል እንዱቀርብ ማድረግ ያለበት ስለመሆኑ እና ዓቃቤ ሕግ ክሱን አሻሽል እንዱቀርብ ሳይደረግ በሕጉ አግባብ ተዖጋጅቶ ያልቀረበው ክስ የተከሳሹን የመከላከል መብት የሚያጣብብ በመሆኑ ተከሳሹ በሕግ አግባብ ተዖጋጅቶ ባልቀረበው ክስ ጥፊተኛ ልባል የማይገባ ስለመሆኑ በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ ቁጥር 118 እና 119/1/
በሐሰት ማስረጃ የተሰጠ ፍርድ እንዱነሳ የሚቀርብ ጥያቄ በዲግም ዲኝነት ጥያቄ ቀርቦ ከሚስተናገድ በቀር መደበኛ(አዱስ) ክስ በማቅረብ ውሳኔው እንዱሻር የሚጠየቅበት የህግ አግባብ የላለ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ/ 6
አንድ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት በህግ በተሰጠው ስልጣን መሰረት የሥር ፍ/ቤት ውሳኔን በመሻር ጉዲዩ በድጋሚ እንዱታይ ነጥብ ለይቶ እስከመለሰ ድረስ የሥር ፍ/ቤቱ በበላይ ፍ/ቤቱ ትዔዙዛ ወይም መመሪያ መሰረት ግራ ቀኝ ተካራካሪ ወገኖችን በማከራከር ፣ በመስማት፣ ተገቢውን ጭብጥ በመመስረት እና በማስረጃ በማጣራት ዉሳኔ የመስጠት ኃላፉነት ያለበት ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.246-249፣341(1)
አንድ የውርስ ንብረት ክፍፍል ጥያቄ ድርሻን መሰረት በማድረግ የቀረበ ሲሆን አመልካቹ በድርሻው ተመስርቶ ዲኝነት እስከጠየቀ ድረስ ከድርሻው ውጪ ያለውን ግምት መሰረት አድርጎ ዲኝነት እንዱከፍል የሚደረግበት የህግ አግባብ ስላለመኖሩ እና የውርስ ንብረቱ ጠቅላላ ግምት የፍርድ ቤቱን የስረ ነገር ስልጣን ለመወሰን የግድ የሚባልበት የሕግ መሰረት የላለ ስለመሆኑና በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 14 ፣ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 17 እና 225
አንድ ሰው ለብዛበዙ ዓላማ ሲባል በሕገ-ወጥ መንገድ ሰዎችን የማዖዋወር ወንጀል ፈፅመኻል ልባል ስለሚችልበት አግባብ ሕገ-ወጥ የሰዎች ዛውውር እና ስደተኞችን በሕገ-ወጥ መንገድ ድንበር ማሻገር ወንጀልን ለመከላከልና ለመቆጣጠር የወጣ አዋጅ ቁጥር 909/07 አንቀጽ 3/2/ሀ/
የወራሽነት የምስክር ወረቀትን በተመለከተ የሚቀርብ የተቃውሞ አቤቱታ የማስረጃውን ትክክለኛነት እና ህጋዊነት ከማረጋገጥ ያለፈ አንድምታ የላለው መሆኑ ከተረጋገጠ ማስረጃውን የሰጠው ፍርድ ቤት የማስረጃው ይሰረዛልኝ ጥያቄን ማስተናገድ የሚገባው ስለመሆኑ በሐሰት ለተገኘ የወራሽነት ማስረጃ ይሰረዛልኝ ጥያቄ ተፈጻሚነት ያለው የይርጋ ጊዚ የአስር አመት የይርጋ ጊዚ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1ዐዐዐ፣1677፣1845 እና 1846 የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 358 እና 359 161650 አቶ ኃይለገብርኤል አየለ እና ወ/ሮ ፀሐይ አየለ ሚያዘያ 29 ቀን 2011 ዓ/ም 7. አንድ ተከራካሪ ወገን በፍ/ቤት ፈቃድ ክሱን የተወ እና አዱስ ክስ ባቀረበ ጊዚ በቀረበው አዱስ ክስ ላይ በግራቀኙ ተከራካሪ ወገኖች የቀረቡት እና በፍ/ቤቱ ትዔዙዛ መሰረት የቀረቡ ማስረጃዎች ተመርምረው እና ተመዛነው ውሳኔ የሚሰጥበት እንጂ አስቀድሞ በፍ/ቤት ፈቃድ በተዖጋው መዛገብ ላይ ቀርበው በነበሩ ማስረጃዎች መሰረት ውሳኔ የሚሰጥበት አግባብ ስላለመኖሩ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 278 መዛገብ ላይ በሚሰጥ ውሳኔ ላይ እያንዲንደ ተከራካሪ ወገን በተናጠል ይግባኝ ያቀረበ እንደሆነ በአንድ በይግባኝም ሆነ በሰበር ችልት በቀረበ ጉዲይ ላይ በመዛገቡ ላይ ያልቀረቡት ቀድሞ የክርክሩ አካል የነበሩት አካላት በልላ መዛገብ ላይ ቀርበው ከሆነ ተገቢ ማጣራት እና ክትትል ተደርጎ መዛገቦቹ ተጣምረው እንዱታዩ ማድረግ የሚገባ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 331 እነ አቶ ሣሙኤል ሱሉቶ
አንድ ከባድ የአካል ጉዲት ማድረስ ወንጀል ፈፅመሃል ተብል የተከሰሰ ተከሳሽ ድርጊቱን ለመፈጸም የተጠቀመበት መሳሪያ የላለ መሆኑ በማስረጃዎች በተረጋገጠበት ሁኔታ በከባድ የአካል ጉዲት ማድረስ ወንጀል ጥፊተኛ ልባል የማይገባ ስለመሆኑ የወንጀል ህግ አንቀፅ 555 ፣556(1)
የቤት ኪራይ እንዱከፈል መጠየቅ ካለበት ጊዚ ጀምሮ እስከ ሁለት ዓመት ድረስ ካልተጠየቀ የቤት ኪራይ ክፍያ እንደተከፈለ ይቆጠራል የሚለዉ የሕግ ግምት፣ ሁለት ዓመቱ ሳይደርስ ባለገንዖቡ ገንዖቡ እንዱከፈለዉ ባለዔዲዉ ላይ ክስ አቅርቦ እንደሆነ እዲዉ እንደተከፈለ ይቆጠራል የሚለው የህግ ግምት ቀሪ ስለሚያደርገው ክሱ በሁለት ዓመት ይርጋ የማይታገድ ስለመሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ.2024(መ)፣2025 (ለ)
የኢ.ፋ.ዳ.ሪ. ህገ መንግስት ከታወጀ በኋላ ባለው የመሬት ስሪት መሰረት የፍ/ብ/ህ/ቁ/1065 መሬትን በሚመለከት ተፈፃሚ የሚሆነው ቀድሞ በስጦታ የተወሰደን ይዜታ በዓይነት ወደ ውርስ ይዜታ እንዱመለስ በማድረግ ሳይሆን የይዜታውን መጠን በልኬት በመለየት መጠኑ ከአጠቃላይ የውርስ ይዜታው ውስጥ ለስጦታ ተቀባዩ ከሚደርሰው ድርሻ ላይ እንዱቀነስ እነ አቶ አሰፊ ሰቦቃ እና እነ አቶ ከበደ ሰቦቃ ህዲር 30/2012ዓ.ም 194 ስለመሆኑ የኢ.ፋ.ዳ.ሪ. ህገ መንግስት አንቀፅ 40፤ የፍ/ብ/ህ/ቁ/ 1065፤ገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጁ ቁጥር 130/1999 አንቀፅ 9(2) እና ደንብ ቁጥር 151/2005 አንቀፅ 10(10 40. ለሕዛብ ጥቅም ሲባል የእርሻ መሬቱ የተወሰደበት ሰው ካሳም ሆነ ትክ መሬት ባለማግኘቱ በአስተዲደር አካል መፍትሄ ሳይሰጠው ለፍርድ ቤት አቤቱታውን ሲያቀርብ ፍርድ ቤት ጉዲዩን አከራክሮ ዲኝነት ላሰጥበት የሚገባዉ ስለመሆኑ በኢ.ፋ.ዱ.ሪ ሕገመንግሥት አንቀጽ 37፤ከአዋጅ ቁ/455/97 አንቀጽ 3/1/
አንድ ውል ለተፈለገው ዓላማ ሳይውል ከቀረ ለውል መሰረዛ ምክንያት የሚሆን ሲሆን ውለ ከተሰረዖ በኋላ ተዋዋይ ወገኖች ከውል በፉት ወደ ነበሩበት ሁኔታ እንዱመለሱ የማድረግ ውጤት የሚያስከትልና ወጋገን ባንክ አ.ማ. እና የኢትዩጵያ የንግድ እና ሚያዛያ 28 ቀን 2011 ዓ.ም በመሰረዘ ምክንያት የደረሰ ጉዲት ካለ ለደረሰ ጉዲት በካሣ መልክ አንደ ለላላው የመክፈል ግዳታ ያለበት ስለመሆኑ ፍ/ብ/ሕጉ አንቀጽ 1771/2/፣1788፣179ዐ፣1791፣1799፣1815 የዖርፍ ማህበራት ም/ቤት 50. አንድ ውል እንደ ውለ ባለመፈፀሙ ለደረሰ ጉዲት ኪሳራ የመክፈል ኃላፉነት ያለበት ተዋዋይ ወገን ሉከፍል የሚገባውን የኪሳራ መጠን ለመወሰን በግራ ቀኙ መካከል የተደረገው የውል ዓይነት፣የነበራቸውን ግንኙነት እንዱሁም ቀድሞ የሚታወቁ ሁኔታዎች ሁለ ግምት ውስጥ ሉገቡ የሚገባቸው ስለመሆኑ አንድ የኪራይ ውል እንደ ውለ ባለመፈፀሙ ምክንያት የደረሰ ኪሳራ የሚቆረጠው በኪራይ ውል ስላት ተመን መሰረት ሲሆን የኪራዩን ገንዖብ ልክ ለመወሰን አግባብነት የሚኖረው ማስረጃ የማዖጋጃ ቤት ባለስልጣናት የሚወሰኑት ታሪፍ በመሆኑ ለተመሳሳይ ቤት የሚታወቅ ታሪፍ ቢኖር በመጠየቅ እንዱሁም ታሪፍ ከላለ የቦታዎቹን ልማድ በመከተል ሉወሰን የሚገባ መይ ሪል ስቴት ዳቨልፔመንት ኃ/የተ/የግ/ማህበር እና አቶ ያየህ ይራድ ፍቅሬ በፍ/ብ/ህ/ቁ 1771፣1799፣1801፣2950(2)
በይግባኝ ደረጃ ግራ ቀኝ ወገኖች ለክርክር በተቀጠረበት ቀን ባለመቅረባቸው ተዖግቶ የነበረ መዛገብ በይግባኝ ባዩ አመልካችነት ሲከፈት መልስ ሰጪው እንዱያውቀው ሳይደረግ በላለበት ውሳኔ መስጠት እና መልስ ሰጪው በላለበት የተሰጠው ውሳኔ እንዱነሳለት የሚያቀርበውን አቤቱታ በቂ ባልሆነ ምክንያት ውድቅ ማድረግ አግባብነት የላለው ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ አንቀጽ 233
ከመሬት ይዜታ ጋር በተያያዖ ግጭትና አለመግባባት ሲኖር ጉዲዩ አስቀድሞ በቀበላ አስተዲደር አማካይነት ወይም በተከራካሪ ወገኖች ምርጫ በስምምነት በሽማግላዎች ታይቶ እንዱፈታ ማድረግ ለተከራካሪ ወገኖች የተፈቀደ አማራጭ እንጂ አስገዲጅ ስላለመሆኑ የገጠር መሬት አስተዲደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 456/97 አንቀጽ 12፤በአሮሚያ ክልል መንግስት የገጠር መሬት አስተዲደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁ/ 130/99 አንቀጽ 16፣17
ከመደበኛ ፍ/ቤት ውጭ አንድን ጉዲይ የማየት የዲኝነት ስልጣን የተሰጠው አካል ጉዲዩን ማየት እንደማይቻል ገልጾ ከመለሰው ጉዲዩን የማየት ስልጣን ለላላ አካል ተሰጥቷል የሚል ክርክር እስካልቀረበበት ድረስ መደበኛ ፍ/ቤቱ ይህን ጉዲይ ማየት አልችልም በሚል መመለስ የማይቻል ስለመሆኑ የፔራይቬታይዚሽን ኤጀንሲ በኤጀንሲው የሚታይ ጉዲይ አይደለም በሚል አረጋግጦ የመለሰው ጉዲይ በስልጣኑ ላይ ላላ ክርክር እስካልቀረበበት ድረሰ ፍ/ቤቶች ተቀብለው ማስተናገድ ያለባቸው ስለመሆኑ የኢ.ፋ.ዳ.ሪ. ህገ መንግስት አንቀፅ 37፣78(2) እና 79(1)
በንግድ የግብር ዖመን የደረሰ ኪሳራ ሉሸጋገር የሚችለው ከሚቀጥለት ሶስት የግብረ ዖመናት ውስጥ የሚገኝ ግብር የሚከፈልበት ገቢ ላይ መጀመሪያ ያጋጠመው ኪሳራ በኋላ ካጋጠመው አስቀድሞ በማካካስ ሉሸጋገር የሚችል እና ይህም በማናቸውም ሁኔታ ከሁለት ሶስት ዓመታት ከሚቆጠሩ ስድስት ዓመታት በላይ ሉሸጋገርና ሉቀናነስ የማይችል ስለመሆኑ የአንድ ግብር ከፊይ ኪሳራ ሉሸጋገር የሚችለው በግብር ባለሥልጣን ኦዱት ተደርጏ ተቀባይነት ሲያገኝ ወይም በውጭ ኦዱተር የተመረመረ የሂሳብ መግለጫ ሲቀርብ ስለመሆኑ አዋጅ ቁጥር 286/94 አንቀጽ 28/1/ እና /3/፤በደንብ ቁጥር 78/1994 እንደተሻሻለው የኢትዮጵያ ገቢዎች ጉምሩክ ባለሥልጣን እና ሱፏር ማክስ ኦብቲካል ሚዱያ ኃላ/የተ/የግ/ማህበር ሚያዘያ 25 ቀን 2011 ዓ.ም. የወንጀል ሕግ 56. አንድ ጉዲት የደረሰበት ሰው ጉዲት አድራሹ በህግ ቁጥጥር ሥር ውል በዋስ በመፈታቱ ላይ ቅሬታ ቢኖረው በህግ በተቀመጠው ሥነሥርዓት መጠየቅ እንጂ ለምን በዋስ ተፈታ፣እንደገና ጉዲት ያደርስብኛል በሚል ትንበያ፣እንዱሁም ፍትህ ተደክሟል በሚል በራሱ ፍትህን ለማስፈጸም ግድያ በፈፀመበት ሁኔታ የደረሰበት ጉዲት ወንጀል ለመፈጸም ቀስቃሽ ሆኗል በሚል ቅጣትን አቅልል መወሰን ተከሳሹን የማያስተምር እና ፍትህን በራሱ መፈጸሙ ምክንያታዊ እንደሆነ እንዱሰማው የሚያደርግ ፣ላላውን ማኅበረሰብ ፍትህን በራሱ እንዱያስፈጽም የሚገፊፊ ወይም መጥፍ አርአያ የሚሆን፣ዋነኛው የወንጀል ህግ ዓላማ የሆነውን የህዛብን ሰላምና ደኅነት የማስጠበቅ ዓላማ እንዲይሳካ የሚያደርግ የፋዳራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ እና ኪዲኔ ቶላ
አንድ ባለይዜታ አንድን ይዜታ በስጦታ አግኝቶ ለረጅም ዓመታት ይዜ በሚመለከታቸዉ የመንግስት አካላት ዔዉቅና ሲጠቀምበት የነበረ መሆኑ ከተረጋገጠ በክልል ከተሞች ዉስጥ የተሟላ ሰነድ የላላቸዉና ሰነድ አልባ ይዜታዎችን በማጣራት የይዜታ ማረጋገጫ ሰነድ/ካርታ ለመስጠት ተሻሽል በወጣ መመሪያ ቁጥር 8/2007 መሰረት የመስተናገድ መብት ያለው ስለመሆኑ የይዜታ ማረጋገጫ ሰነድ/ካርታ ለመስጠት ተሻሽል የወጣ መመሪያ ቁጥር 8/2007 አንቀጽ 4(5)
ቅጣት ሉገደብ የሚችለው ጥፊተኛ የተባለን ሰው ለጥፊቱ መነሻ የሆኑትን ምክንያቶችን በጠቅላላው በመመልከት፤ የወንጀለ ከባድነት/ the gravity of the crime/ በማየት፤ በጥፊተኛው ላይ የተወሰነውን ቅጣት ለጊዚው በገደብ እንዱታገድ በማድረግ የወንጀለኛውን ጠባይ ለማረምና ለማሻሻል እንዱሁም ወደ መደበኛ ማህበራዊ ኑሮው ለመመለስ ጠቃሚ መሆኑ ሲታመን እና በአጠቃላይ ቅጣት ስለሚገደብባቸው ሁኔታዎች በወንጀል ሕጉ የተቀመጡት መስፈርቶች መሟላታቸው ሲረጋገጥ ስለመሆኑ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 192፣194፣196/2/ እና 197
አንድ ወንጀል ክስ እንዱሻሻል ትእዙዛ የሚሰጠዉ በክስ ማመልከቻ ፍርም ወይም በክሱ ማመልከቻ ላይ ስለወንጀለ አስፈላጊ ዛርዛር ዉስጥ ስህተት ሲገኝ ወይም ሳይጠቀስ ሲቀርና ይህም መሰረታዊ ነገር ሆኖ ሲገኝ ስለመሆኑ በወንጀለኛ መቅጫ ስነ ስርዓት ህግ አንቀጽ 111፣112፣118 እና 119/1/ 171521 የፋዳራል ጠቅላይ ዓቃቤ ህግ እና ወ/ሮ ትርሃስ መስፍን ገ/እግዘአብሓር ታኅሳስ 23 ቀን 2012 ዓ/ም ልዩ ልዩ 77. የእርሻ የኢንቨስትመንት መሬት በሚመለከተው አካል እውቅና በሕግ አግባብ መብት ከሚተላለፍበት ስርአት ውጭ በኪራይ ለኢንቨስትመንት ሥራ የተገኘ መሬት በሽያጭ ለ3ኛ ወገን ማስተላለፍ የማይቻል ስለመሆኑ የተሻሻለው ትግራይ ክልል የኢንቨስትመንት የገጠር መሬት አስተዲደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 239/2ዐዐ6 አንቀጽ 2፣22/5/፤24፣26/4/
የግብር አስገቢ ባለስልጣን አንድ ግብር ከፊይ ገቢውን በየጊዚው እያሳወቀ ግብሩን እየከፈለ መሆኑ ብቻ በቂ አይደለም ብል ካመነ በግብር ከፊዩ የቀረቡ ማንኛውንም መግለጫዎች ሰነድች እና የሂሳብ መዛገቦች በማናቸውም ወ/ሮ ከበደች ዖሚካኤል እና የአራዲ ክፍለ ከተማ በመመርመርና በማረጋገጥ በግብር ከፊዩ የተገኙትን የግብይት ማስታወሻዎች በባለሙያዎች በማስመርመር ተጨማሪ ግብር መወሰኑ ስላመቻለ የገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 286/94 አንቀጽ 38/2፣66 አነስተኛ ግብር ከፊዮች ቅ/ጽ/ቤት
በልጅ ቀለብ አወሳሰን ጊዚ የከፊዩን የተጣራ የገቢ መጠን በማጣራት ተገቢ ነው የሚባለው የቀለብ ገንዖብ መጠን መወሰን የሚገባው ስለመሆኑ የኢ.ፋ.ዱ.ሪ. ህገ መንግስት በአንቀጽ 36(2)፣አዋጅ ቁጥር 213/1992 የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 113
ፍ/ቤቶች ተከራካሪ ወገኖች በሚያቀርቡት ክስ ላይ ያቀረቡትን መቃወሚያ እና በክሱ መነሻነት የቀረበ የተከሳሽ ከሳሽነት ክስ ካለ ራሱን ችል መፍትሓ ማግኘት ያለበት ክርክር ስለሆነ እነ አቶ ዮሐንስ ዖውዳ አበራ እና ከሳሽነት ክሱ ላይ ተገቢውን ሀተታ በማስፈር አግባብነት ያለውን ትዔዙዛ ወይም ብይን መስጠት የሚገባቸው ስለመሆኑ በተከራካሪዎች ለዲኝነት በቀረበ ጉዲይ ላይ ፍ/ቤቶች በራሳቸው አነሳሽነት ወይም በተከራካሪዎቹ በሚቀርብ መቃወሚያ መነሻነት የስረ ነገር ስልጣን የላላቸው መሆኑን ካረጋገጡ መዛገቡን የስረ ነገር ስልጣን ላለው ፍ/ቤት ሉያስተላልፈ የሚገባ ስለመሆኑ የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 17(3) እና 91(5)፤ 182(3) ወ/ሮ ተናኜ ማንያህልሀል ላቀው
በፍርድ ቤት የጸደቀ የጉዱፈቻ ውል ስምምነት በወሳኝ ኩነት ምዛገባ ፅ/ቤት ተመዛግቦ የጉዱፈቻ ሰርተፍኬት ስለሚሰጥበት አግባብ አዋጅ ቁጥር 760/2004 አንቀፅ 70(2)፣ መመሪያ ቁጥር 7/2010 እነ አቶ ወ/ጨርቆስ በጋሻው እና በየካ ክ/ከተማ አስተዲደር (3) የወረዲ 13 የወሳኝ ኩነት ምዛገባ ፅ/ቤት
አንድ ተከሳሽ በጋዚጣ ጥሪ ተደርጎለት ክስ የቀረበበት ስለመሆኑ አውቋል የሚል ግምት ሉወሰድ የሚገባው ሐገር አቀፍ ስርጭት ባለው ጋዚጣ ጥሪ የተደረገለት መሆኑ በተረጋገጠ ጊዚ እንጂ በአንድ ክልል ብቻ ተደራሽ በሆነ ጋዚጣ ብቻ ጥሪ መደረጉን መጥሪያ እንደደረሰው ማረጋገጫ አድርጎ በመውሰድ እና መጥሪያ ደርሶታል የሚል ግምት በመውሰድ ጉዲዩን ተከሳሹ በላለበት አይቶ ውሳኔ መስጠት በሕገ-መንግስቱ ለተከሰሱ ሰዎች የተጠበቁላቸውን መሰረታዊ መብት የሚነካ ስለመሆኑ የወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ 161፣199(ሀ) የወንጀል ሥነ-ሥርዓት ሕግ
የአንድ ባለሙያ ማስረጃ በቀረበ ጊዚ በዋናነት የሚመረመረው የባለሙያው ገለልተኛነት እና ሙያዊ ብቃት ሲሆን ሁለቱን መስፈርቶች ካሟላ ማስረጃው የፍሬ ነገሩን መኖር ወይም አለመኖር ለማረጋገጥ ከፍተኛ ግምት የሚሰጠው (high probative value) ማስረጃ በመሆኑ ለባለሙያ ማስረጃ ውጤት ሳይሰጥ ውጤቱን አለመቀበል የማስረጃ ምዖና መርህ ስህተት ስለመሆኑ በአንድ በተዖረጋ የኤላክትሪክ መስመር ምክንያት ለደረሰ ጉዲት ኃላፉነቱን የሚወስደው የኤላክትሪክ መስመሩን የዖረጋው አካል እንጂ ላላ ሰው በቤቱ በዖረጋውና ባለቤት ላልሆነበት የኤላክትሪክ መስመር አጥፉ ሳይሆኑ ኃላፉ ስለመሆን በተደነገገው የውል ውጭ ኃላፉነት ክፍል ኃላፉ ላሆን የማይገባው ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2066 – 2086
አንድ ሰው በፈጸመው ወንጀል ምክንያት በማረሚያ ቤት በመሆኑ በሕፃናት ልጆቹ ላይ የሚደርሰውን ቁሳዊም ሆነ ኅሉናዊ ጫና ለማስቀረት ሲባል እንዱሁም ሕጻናቱ የወላጆቻቸውን እንክብካቤ እና ድጋፍ አግኝተው እንዱያድጉ ለማድረግ ሲባል፤ ፍ/ቤቶችም የሕጻናት ደኅንነት በቅድሚያ የማረጋገጥ ሕገመንግስታዊ ግዳታ ያለባቸው በመሆኑ በወንጀለኛው ላይ የተወሰነውን ቅጣት በመገደብ ህፃናቱ ተገቢውን የወላጅ እንክብካቤ እንዱያገኙ ለማድረግ ያስችል ዖንድ በወንጀል ህጉ ቅጣት ለማገድ የተቀመጡትን ሁኔታዎች በማረጋገጥ የተወሰነውን ቅጣት እንዲይፈጸም ማገድ የሚገባ ስለመሆኑ የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ሕገመንግሥት አንቀጽ 36/2፤የወንጀል ህግ አንቀጽ 192፣194፤የዓለም አቀፈ የህፃናት መብቶ፤ች ስምምነት የጠቅላላ ጉባኤ ውሳኔ ቁጥር 44/25 እንደ ኤሮፒውያን አቆጣጠር 1989 የወጣው አንቀጽ 7 (1)፤ የህፃናት መብቶች ኮንቬንሽን አንቀጽ 18
አንድ የገጠር መሬት ባለይዜታ የሆነ አርሶ አደር በሕግ አግባብ ካሳ ተከፍልት ወይም ምትክ መሬት ተሰጥቶት እንዱለቅ ከሚደረገው በቀር በመንግስት ወይም በአስተዲደር አካላት ፍላጏት ብቻ ከመሬቱ ሉነቀል የማይችል ሲሆን መሬቱ ለላላ አርሶ አደር ከመስጠቱ በፉት አስቀድሞ ባለይዜታ የነበረን ሰው ከመሬቱ መነቀልን እንዲያስከትልበት በተገቢው ጥንቃቄ ተደርጏ መጣራት ያለበት ስለመሆኑ የኢፋዱሪ ሕገ-መንግሰት አንቀጽ 40/4/ 162083 ወ/ሮ አበቡ ተመስገን እና እነ አቶ በሬ አባተ /አምስት ሰዎች/ ሚያዘያ 28 ቀን 2011 ዓ.ም 33. በአንድ የገጠር መሬት ሕግ ላይ የስነ አእምሮ ችግር ያለባቸው ሰዎች የመሬት ተጠቃሚነት መብት እንዱቀጥል ለማድረግ በሕጉ የተቀመጡትን መስፈርቶች የስነ አእምሮ ችግር ያለባቸውን ሰዎች ጥቅም ለመጠበቅ ሲባል በፍትሐብሕር ሕግ ላይ ስለፍርድ ክልከላ ከተደነገጉት ድንጋጌዎች ጋር አጣጥሞ በማየት በፍ/ቤት የተሰጠ የፍርድ ክልከላ ውሳኔ ተቀባይነት ያለው ስለመሆኑየገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 239/2006 አንቀጽ 11/1/፣አንቀጽ 11/5 ንዐስ አንቀጽ (ሰ) እና (በ)፣አዋጁን ለማስፈጸም የወጠው ደንብ ቁጥር 85/2006 አንቀጽ 13/8
ከተገኘ ገቢ የሚከፈል ግብርንና የተሰበሰበን ተጨማሪ እሴት ታክስ ክፍያ ደረሰኞች ሐሰተኛ መሆናቸው ብቻ አንድን ተከሳሽ ጥፊተኛ አቶ ገበያው ሽቴ እና የማይችልና ሐሰተኛ ደረሰኝ ናቸው የተባለት ደረሰኞች አፈጣጠርና ለገቢ ሰብሣቢው መስሪያቤት አቀራረብ ሂደት ላይ የተከሳሹን ድርሻና በሕግ የተጣለበት ግዳታ ከወንጀል ህግ መሰረታዊ መርህና የወንጀል ማስረጃ ምዖና መርህን በተከተለ መንገድ ሉመረመር የሚገባው ስለመሆኑ ከወንጀል ሕግ አንቀፅ 23(1) ፤የተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀፅ 22፣49፣50 (1) የሰሜን ሸዋ ዜን ገቢዎች ዐ/ህግ
የወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ አንቀፅ 63 እና 67 በተከሳሾች ላይ ስላላቸው የደቡብ ብሓሮች ብሓረሰቦች እና ሕዛቦች ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ዓ/ሕግ እና አሸብር ዲጌታ ሄል
አንድ ባንክ ለደንበኛው ክፍያ የፈጸመዉ በዋናነት ተከፊዩ ሰዉ ብቻ ያዉቀዋል ተብል የሚገመተዉን ፍሬነገር ማለትም ገንዖቡን የላከዉ ሰዉ ማንነት፤የተላከዉ ገንዖብ መጠን፤የሚስጥር ቁጥር እና የተላከለት ሰዉ ስም እና ተከፊዩ ሰዉ የሰጠዉ መረጃ ተዙማጅና ትክክል መሆናቸዉ በተለመደዉ አሰራር መሰረት በማረጋገጥ እስከሆነ ድረስ ክፍያዉን የተቀበለዉ ሰው ሀሰተኛ የቀበላ መታወቂያ ይዜ የቀረበ ለማይገባው ሰዉ ነዉ በሚል ምክንያት ባንኩ በድጋሚ ገንዖቡን እንዱከፍል የሚገደድበት የህግ ምክንያት የላለ ስለመሆኑ አዋጅ ቁጥር 592/2000 አንቀጽ 2/2/መ/፣ 53
የሲቪል ሰርቪስና የሰው ሀብት ልማት ሚ/ር አጥንቶ ስራ ላይ ባዋለው በነጥብ የስራ ምዖናና ደረጃ አወሳሰን ዖዳ/JEG/ የመንግስት ሰራተኞች ድልድል አፈጻጸም መመሪያ መሰረት ለአንድ የሥራ መደብ የሚያስፈልገው የትምህርት ዛግጅት በግልጽ ተቀምጦ እያለ ተጨማሪ የትምሕርት ዓይነትን አካቶ ሰራተኞችን ማወዲደር የድልድል መመሪያውን የሚጥስ የኢትዮጵያ ጤና መድህን ኤጀንሲ እና አቶ ዋቅጋሪ ጥላሁን
የሲቪል ሰርቪስና የሰው ሀብት ልማት ሚ/ር አጥንቶ ስራ ላይ ባዋለው በነጥብ የስራ ምዖናና ደረጃ አወሳሰን ዖዳ/JEG/ የመንግስት ሰራተኞች ድልድል አፈጻጸም መመሪያ መሰረት ለአንድ የሥራ መደብ የሚያስፈልገው የትምህርት ዛግጅት በግልጽ ተቀምጦ እያለ ተጨማሪ የትምሕርት ዓይነትን አካቶ ሰራተኞችን ማወዲደር የድልድል መመሪያውን የሚጥስ የኢትዮጵያ ጤና መድህን ኤጀንሲ እና አቶ ዋቅጋሪ ጥላሁን
አንድ የመንግስት የንግድ ቤት ኪራይ መብት ከልጅነት ጀምሮ በአውራሼ ዖንድ አድጌያለሁ እንዱሁም የኑዙዚ ወራሽ ነኝ በማለት በዉርስ ሉተላለፍና የንግድ ቤት የኪራይ መብት ተጠቃሚ ሉያደርግ የማይችል ስለመሆኑ በአ/አ/ከ/አስ/የቤቶች ልማትና አስተዲደር ቢሮ የመንግስት ቤቶች አቶ አበበ ዖገየ እና ከተማ ክ/ከተማ ወ/07 ኮ/የቤቶች ልማት ጽ/ቤት መመሪያ ቁጥር 4/2009 አንቀጽ 24
የሉዛ ዉል እንዱቋረጥ የተሰጠ አስተዲደራዊ ዉሳኔ ባልተሻረበት ሁኔታ በሉዛ ዉል የተያዖ መሬት ለማስለቀቅ የመሬት አስተዲደር አካል መሬቱን ለመረከብ እንዱቻለው የሚሰጠው ማስጠንቀቂያ የሁከት ተግባር ነዉ ልባል የማይቻል ስለመሆኑ በፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 1149/3/፤የከተማ ቦታን በሉዛ ስለመያዛ አዋጅ ቁ/721/04 አንቀጽ 25
አንድ ሰው የገጠር መሬት በሕጋዊ መንገድ የያዖ ስለመሆኑ ካሱ ምስጋናው ጊዚ ድረስ መሬቱን የያዖው በሕገወጥ መንገድ መሆኑ ግምት የሚወሰድበት በመሆኑ የይርጋ መቃወሚያን በስነ-ስርዓት መቃወሚያነት ሉያነሳ የማይችል ስለመሆኑ የአማራ ክልል የገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 252/2009 አንቀጽ 55 እና 2/39 እና ጥላዬ አስረስ
የኢንሹራንስ ፕለሲ የኢንሹራንስ ዉል አካል በመሆኑ በኢንሹራንስ ፕሉሲዉ ላይ የተመለከተዉ ቃል የኢንሹራንስ ዉል ቃል ተደርጎ ሉወሰድ የሚገባ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሕግ ቁጥር 1733፣የንግድ ሕግ ቁጥር 657(1 እና 2) (19) እና ጀነራል ኢንሹራንስ ብሮከርስ
በአንድ የአፈፃፀም መዛገብ የፍርድ ባለዔዲ የነበሩ ኃ/የተ/የግ/ማህበር አክሲዮኖች በፍ/ቤት በተሰጠ ዔግድ ትዔዙዛ ለ3ኛ ወገን እንዲይተላለፈ ከመታገዲቸው በፉት አክሲዮኖቹ ለላላ ወገን በሽያጭ ስለመተላለፊቸዉ ፤በንግድ ሚኒስቴር የአክሲዮን መዛገብ ላይ ስለመመዛገባቸው እነ አብደሰላም ሰይደ አብዳ እና የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አክሲዮኖች በሀራጅ ተሸጠዉ ለፍርድ ባለመብት እንዱከፈል የተሰጠ የአፈጻጸም ትዔዙዛ እንዱነሳ የሚቀርብ መቃወሚያ ተቀባይነት የላለው ስለመሆኑ የንግድ ሕግ ቁጥር 522፣523(3)
በአንድ የወንጀል ጉዲይ ተከሳሽ የሆነ ሰው የቀድሞ የጥፊተኝነት ሪኮርድ ያልቀረበበት፣ ጥፊቱን አምኖ የተፀፀተና የቤተሰብ አስተዲዲሪ መሆኑ ሲታይ ቅጣትን በገደብ ለማቆም የተመለከቱትን ቅድመ ሁኔታዎች በአብዙኛው ያሟላ ቢሆንም የስር ፍ/ቤት የቅጣቱ መገደብ ላይ ባለማመኑ የቀረበለትን የገደብ ጥያቄ ውድቅ ሲያደርግ ቅጣቱ እንዲይገደብ የሚያደርጉ ምክንያቶችን ባለመግለፁ ብቻ ጉዲዩ ወደ ስር ፍ/ቤት መመለስ አስፈላጊ አቶ ፍቅሩ ደላሳ እና የፋዳራል ጠቅላይ ዐ/ሕግ
በወንጀል ሕግ አንቀጽ 539/1/ሀ መሰረት በሰው መግደል ወንጀል በተመሰረተ ክስ ላይ የግል ተበዲይ ህይወት በጠፊበት እና ወንጀለ የአካል ጉዲት ማድረስ ስለመሆኑ በማስረጃ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ የተከሳሾች የሀሳብ ክፍል ከባድ የአካል ጉዲት ለማድረስ ነው በሚል የክሱን የህግ ድንጋጌ ወደ አንቀጽ 556/2/ሀ ዛቅ በማድረግ የሚሰጥ የቅጣት ውሳኔ ተቀባይነት የላለው የአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት ፍትሕ ቢሮ ዓቃቤ ሕግ እና እነ ሀብታሙ በለጠ (3 ሰዎች)
የወንጀል ሕግ አንቀጽ 23/2 ድንጋጌ እና የሙስና ወንጀልች አዋጅ ቁጥር 881/2007 መሰረት ዓቃቤ ሕግ መደበኛውን የወንጀል ሕግ ወይም ወንጀል መፈጸሙን ለማስረዲት ልዩ መስፈርትን የማያስቀምጡ ልዩ ሕጎችን መሰረት በማድረግ ክስ ሲያቀርብ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 23/2 መሰረት የአንድ ተከሳሽን የሀሳብ ክፍል እንዱያረጋግጥ የተጣለበት የማስረዲት ሸክም ለሙስና ወንጀልች በተመሳሳይ ተፈጻሚ የማይሆን ስለመሆኑ እና በሙስና ወንጀልች አዋጅ በተደነገገው መሰረት ግዘፊዊ ፍሬነገር መፈጸሙ በተረጋገጠ ጊዚ ተከሳሹ በድንጋጌው የተመለከተውን ግዘፊዊ ፍሬነገር ለመፈጸም የነበረውን የሀሳብ ክፍል ተቃራኒ ማስረጃ በማቅረብ እንዱያስተባብል የማስረዲት ሸክሙ ወደ ተከሳሹ የሚዙወር ስለመሆኑ የወንጀል ህግ አንቀጽ 23/2/፣የሙስና ወንጀልች አዋጅ ቁጥር 881/2007አንቀጽ 3 ፣አንቀጽ 13/3 እና 13/1/ እነ አቶ መሐመድ ያዔቆብ ከድር አልይዖአ እና የኦሮሚያ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጸረ ሙስና ኮሚሽን ዓቃቤሕግ
በሙስና ወንጀልች አዋጅ መሰረት በተመሰረት ክስ ተከሳሹ እንዱከላከል ብይን ተሰጥቶ ይህ ብይን የተሰጠበት ድንጋጌ አማራጭ ቅጣትን ያስቀመጠ ሆኖ በተሻሻለው የፀረ-ሙስና ልዩ የስነ ስርአትና የማስረጃ ህግ (ማሻሻያ) አዋጅ ቁጥር 882/2007 አንቀጽ 3/1 ሁለተኛ ሀሳብ ላይ ከአራት አመት በላይ በሚል የተደነገገውን የፋዳራል ጠቅላይ ዐ/ህግ እና ብርጋዳር ጀነራል ሐድጉ ገ/ጊዮርጊስ እንደ መነሻ ቅጣት በመውሰድ የቅጣት መነሻቸው አራት ዓመት የሆነ በጽኑ እሥራት የሚያስቀጡ ወንጀልችን የሚመለከት እንደሆነ አድርጎ በመውሰድ ዋስትናን መፍቀድ ተቀባይነት የላለው ስለመሆኑ የተሻሻለው የጸረ-ሙስና ልዩ የሥነ-ሥርዓት እና የማስረጃ ሕግ አዋጅ ቁጥር 434/97 አንቀጽ 4/1/ ተከሳሹ በፈፀመው የወንጀል ድርጊት ምክንያት የደረሰው የጉዲት መጠንን በተመለከተ አቃቤ ህግ ክስ በመሰረተበት የህግ አንቀጽ በተከሳሹ የወንጀል ድርጊት ምክንያት የደረሰውን የጉዲት መጠን አለመግለጹ ተከሳሽ በዋስትና ቢለቀቅ ዋስትናውን አክብሮ ላቀርብ አይችልም የሚል ግምት በመውሰድ የዋስትና መብትን የማያስከለክል ስለመሆኑ የወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 67
አንድ ተከሳሽ ጥፊተኛ ቢባል በቀላል እሥራት፤ ከ12 ዓመት በታች በሆነ ጽኑ እሥራት ወይም ከአሥራ ሁለት ዓመት በላይ በሆነ ጽኑ እሥራት ሉቀጣ የሚችል በመሆኑ ተመራጭ የሚሆነው የፍርድ ሂደት ተከሳሹ በተከሰሰበት ድንጋጌ የተቀመጠው ከፍተኛ ቅጣት ሉቀጣ ይችላል ብል ከወዱሁ በማሰብ ጉዲዩን በላለበት እንዱታይ ማድረግ ሳይሆን የተከሳሽ በችልት ተገኝቶ የመከራከር መብት ከሚጣስ ይልቅ ተከሳሽ እስኪገኝ ሀለቃ ንጉሴ አብርሃ እና የትግራይ ክልል ፍትሕ ቢሮ የፍርድ ሂደቱ እንዲይካሄድ በማድረግ ስለመሆኑ የኢፋዱሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 20/4፣ ዓለም ዓቀፍ የሲቪል እና የፕለቲካ መብቶች ስምምነት አንቀጽ 14፣የወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ 162(2)
ተከራካሪ ወገኖች የሚያቀርቡትን ክርክር በቅን ልቦና እና እውነትነት ባለው ማስረጃ የማይከራከሩ በሆነ ጊዚ ፍ/ቤቶች የቀረበላቸው ነገር እውነት መሆኑን ባልተረደ እና ፍፁም ድብቅ በሆነባቸው ጊዚ እውነት ላይ ለመድረስ በሀሰተኛ ማስረጃ እና በሃሰተኛ ተከራካሪዎች ቅን ልቦና መጉደል ምክንያት እውነትን የያዘ ሰዎች ላይ ያልተገባ ፍርድ እንዲይሰጥ ተገቢውን ማጣራት በማድረግ ትክክለኛ ነው ያለትን ውሣኔ መስጠት ያለባቸው አቶ ምስጋናው አሰጌ እና እነ አቶ አይናዱስ አሰጌ ታህሳስ 22 ቀን 2ዐ12 ዓ.ም. 10. የአፈፃፀም ችልት በፍርድ ባለመብትና በፍርድ ባለዔዲ መካከል አንድን ቤት በዓይነት ለመካፈል ስምምነት እንደላለ በማረጋገጥ በሐራጅ እንዱሸጥ ትዔዙዛ የሰጠ እና ግራቀኙም በቀረቡት ተጫራቾች ሐራጁ እንዱቀጥል በፊርማቸው አረጋግጠው ቤቱ የተሸጠ ከሆነ የሐራጁ የሽያጭ ሥርዓት ተገቢ ባልሆነ መንገድ ወይም በማጭበርበር ተፈጽሟል ለማለት የሚያስችል የአቶ ተሾመ ጎርፋ ወራሽ መቅደስ ተሾመ እና ወ/ሮ ፈሰሰች ወንድማገኝ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 445