-** ወ/ሮ ጽጌ ታደሰ - ጠበቃ ውቤ ጓዳ ቀረቡ።; ጥቅምት 20 ቀን 2010 ዓ/ም ጽፈው ባቀረቡት ማመልከቻ ከውርስ በጠቅላላ የተገመተ ሃብት ሉተላለፍላቸው የሚገባውን ድርሻቸው ብር 274,333.00 (ሁለት መቶ ሰባ አራት ሺህ; የሰበር v. -** 1. ወ/ሮ አልማዛ ሳህላ ወኪል ግርማ ታደሰ ቀረቡ። 2. አቶ ሰይፈ ታደሰ 3. አቶ ግርማ ታደሰ - ቀረቡ። 4. አቶ ደረጀ ታደሰ - ወኪል ግርማ ታደሰ ቀረቡ። 5. አቶ ወንድወሰን ታደሰ 6. ወ/ሮ ዖውድነሽ ታደሰ አልቀረቡም። 7.

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም፡-የፋዳራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ጉዲዩን የማየት የሥረ ነገር ስልጣን የለኝም በማለት የአመልካቾችን ክስ መዛጋቱ በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ጭብጥ በመያዛ ጉዲዩን እንደሚከተለው ተመልክቷል።

አመልካች በስር ፍርድ ቤት ክስ ሲመሰርቱ ከውርስ ጠቅላላ የተገመተ ሃብት ድርሻቸውን ከላልች ወራሾች ይደርሰኛል ያለትን መጠኑን በግልጽ በመለየትና በመጥቀስ ሲሆን ዲኝነት የጠየቁትም ድርሻቸውን ተከሳሾች እንዱያካፍሎቸው ይወሰን ዖንድ የውርስ ቤትና አክሲዮን ግምት ከብር 4,000,000.00 (አራት ሚሉዮን ብር) በላይ መሆኑን ተጠሪዎች ገልፀው የሚከራከሩ መሆኑን ተገንዛበናል።

አመልካች የጠየቁት የውርስ ንብረት አይነቱንና ግምቱን ለይተው ድርሻቸው የሆነውንና ከብር 500,000.00 (አምስት መቶ ሺህ ብር ) በታች የሆነውን ብር 274,333.00 (ሁለት መቶ ሰባ አራት ሺህ ሶስት መቶ ሰለሳ ሶስት ብር) እንዱከፈላቸው ይወሰን ዖንድ ነው። የተያዖውን ጉዲይ መሰረት ያደረገው የገንዖብ መጠን ሲታይ ጉዲዩን በመጀመሪያ ደረጃ ስልጣኑ የማየት የስረ ነገር ስልጣን ያለው የፋደራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ስለመሆኑ ከአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 14(1(ሀ)) ድንጋጌ መረዲት የምንችለው ሲሆን አመልካች ከድርሻቸው ውጪ ያለውን ግምት መሰረት አድርገው ዲኝነት የሚጠይቁበት የሕግ አግባብም የለም። የሥረ ነገር የዲኝነት ስልጣን መሰረት የሚያደርገው የጉዲዮችን ክብደትና ቅለት መሆኑ የሚታመን ቢሆንም ከሳሹ ከሚጠይቀው ዲኝነት ውጪ ያለው እና ከሳሹ ከሚጠይቀው ንብረት ጋር ተያያዥነት ያለው ንብረት ግምት ሁለ መሰረት ተደርጎ የፍርድ ቤት የስረ ነገር ስልጣን እንዱታይ የሚስገድድ የስነ ስርዓት ሕግ ድንጋጌ የለም። አመልካች ድርሻቸውን ለይተው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 225 መሰረት ተገቢውን ዲኝነት ከፍለው በድርሻቸው ላይ ክርክር ከሚያቀርቡ በስተቀር ፍርድ ቤቱ ውርሱ ሲጣራ የውርስ ንብረት ስለመሆኑ በተረጋገጠው ንብረት ላይ ላላ ክርክር የሚመራበት ሁኔታም የላለ ሲሆን ተጠሪዎቹም ቢሆኑ ክርክር የቀረበባቸው ንብረቶች የውርስ ሃብት አይደለም የሚል ክርክር ያቀረቡ ስለመሆኑ የክርክሩ ሂደት አያሳይም። ከተጠሪዎች ውጪ ያለወገን መብት ቢኖር እንኳን አመልካች በድርሻቸው ተመስርተው ዲኝነት እስከጠየቁ ድረስ በሕጉ አግባብ የሚጠየቁበት ከሚኖር በስተቀር የንብረቱ ጠቅላላ ግምት የፍርድ ቤቱን የስረ ነገር ስልጣን ለመወሰን የግድ የሚልበት የሕግ መሰረት የለም።

ሲጠቃለልም አመልካች የውርስ ንብረት ክፍፍል ጥያቄውን ያቀረቡት ድርሻቸውን መሰረት በማድረግ በመሆኑና የተጠሪ ድርሻ ደግሞ ከብር 500,000.00 (አምስት መቶ ሺህ ብር) በታች በመሆኑ በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 14፣ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 17 እና 225 እና ላልች የውርስ ህግ ድንጋጌዎች መሰረት ክሱን የማየት የስረ ነገር ስልጣን ያለው የፋዳራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሆኖ እያለ የሥር ፍርድ ቤት የህግ መሰረት የላለውን መስፈርት በመጥቀስ ጉዲዩን የማየት የሥረ ነገር ስልጣን የለኝም በማለት መዛገቡን መዛጋቱም ሆነ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤትም ይህንኑ የስር ፍርድ ቤትን የሕግ መሰረት የላለውን ብይን መቀበለ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተናል።

በዘህም መሰረት ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

1. በፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ/ በ21/02/2010 ዓ/ም ተሰጥቶ በፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ በ07/3/2011 ዓ/ም የጸናው ብይን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. ጉዲዩን የማየት የሥረ ነገር ስልጣን የፋዳራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ነው ብለናል።

3. የፋዳራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ/ ክርክሩን ቀጥል በጉዲዩ ላይ ተገቢውን ዲኝነት እንዱሰጥበት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 341(1) መሰረት መልሰን ልከንለታል። ይጻፍ።

4. በዘህ ችልት ለተደረገው ክርክር ወጪና ኪሣራን በተመለከተ ግራ ቀኙ ወገኖች የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

መዛገቡ ተዖግቷል፤ ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ ብለናል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።