-** በኬሚካል ኢንዲስትሪ ኮርፕሬሽን ሙገር ሲሚንቶ ፊብሪካ ነገረ ፈጅ ወዲጄ ማሞ ቀረቡ።; ጥር 15 ቀን 2011 ዓ.ም በተፃፈ አቤቱታ የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ ህዲር 25 ቀን 2011 ዓ/ም በዋለው ችልት የሰጠው; የሚቃወምባቸውን v. -** አቶ ይትባረክ ተካ፡- ቀረቡ።; መካከል የነበረው የስራ ክርክር በ5/6/2010 ዓ/ም በቃል ክርክር በተያዖው ቀጠሮ ቀን ግራ ቀኙ ባለመቅረባችን መዛገቡ ተዖግቶ እያለና መዛገቡ ተከፍቶ ክርክር የቀጠለ መሆኑ ሳይነገረኝ በላለሁበት የተ

የጉዲዩ አመጣጥ ከላይ የተመለከተውን ሲሆን፣ እኛም የቀረበውን አቤቱታ፣ መልስ እና የመልስ መልሱን እንዱሁም የስር ፍርድ ቤት ውሣኔዎችን እና ከጉዲዩ ጋር አግባብነት ያላቸውን የሕግ ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ በጉዲዩ ላይ የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት መኖር አለመኖሩን መርምረናል።

እንደመረመርነውም በስር ፍ/ቤት በተደረገው ክርክር የአሁን ተጠሪ የአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ ወሳኝ ቦርድ በሰጠው ውሳኔ መብቴ ተጎድቷል ሉታረምልኝ ይገባል ሲል ለፋደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የይግባኝ ቅሬታ አቅርቧል።

የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ለግራ ቀኙ ክርክር እንዱያቀረቡ በተቀጠረበት ቀን ሁለቱም ባለመቅረባቸው መዛገቡ ተዖግቷል። የይግባኝ ቅሬታ የሚያቀርበው ሰው፣ የተወሰነበት ወገን ወይም ይግባኝ የሚባልበት ውሳኔ መብቴን ጎድቶታል የሚለው ወገን ሲሆን፣ በውሳኔው ተጠቃሚ የሆነው ወገን እንዱጸናለት የሚከራከር እንጂ ይግባኝ የሚጠይቅበት ሁኔታ አይኖርም። እንደዘሁም የይግባኝ መዛገብ የተዖጋ እንደሆነም መዛገቡ እንዱከፈትለት የሚጠይቀው ሰው፣ የስር ፍ/ቤት ውሳኔ መብቴን ጎድቶታልና መዛገቡ ተንቀሳቅሶ የስር ፍ/ቤት ውሳኔ ይታረምልኝ የሚለው ወገን እንጂ በውሳኔ ተጠቃሚ የሆነው ወገን የተዖጋው መዛገብ እንዱከፈት የሚገደድበት አግባብ የለም። የተዖጋው መዛገብ ከተከፈተ በኋላ ላላው ወገን መዛገቡ መንቀሳቀሱን አውቆ ቀርቦ እንዱከራከሩ ላደረግ እንደሚገባ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ አንቀጽ 233 ድንጋጌ በተመሳሳይ ለይግባኝ ክርክር ጊዚም እንደነገሩ አግባብ መፈጸም አለበት። ይግባኝ የተባለበትን ውሳኔ የፈጸመ ተከራካሪ ወገን ለይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ይግባኝ ቅሬታ ለማቅረብም ሆነ አቤቱታ ለማቅረብ የሚከለክለው የህግ ድንጋጌ የላለና የትኛውንም ወገን የሚጎዲም አይደለም።

ይህ ሆኖ እያለ የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የህግ መሰረት በላለው ምክንያት ግራ ቀኙ ለክርክር በተቀጠረው ቀን ባለመቅረባቸው ተዖግቶ የነበረው መዛገብ በይግባኝ ባዩ አመልካችነት ሲከፈት መ/ሲጪ እንዱያውቀው ሳይደረግ በላለበት ውሳኔ መስጠቱ እና አመልካች በላለበት የተሰጠው ውሳኔ እንዱነሳለት ያቀረበውን አቤቱታ በቂ ባልሆነ ምክንያት ውድቅ ማድረጉ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ሉታረም የሚገባው ነው ብለናል።

ውሳኔ

1. የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ ሚያዛያ 25 ቀን 2010 ዓ/ም በዋለው ችልት የሰጠው ውሳኔ እና ህዲር 25 ቀን 2011 ዓ/ም በዋለው ችልት የአሁን አመልካችን አቤቱታ ውድቅ በማድረግ የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የአሁን ተጠሪ ባቀረበው የይግባኝ ቅሬታ ያስቀርባል በተባለው ጭብጥ የአሁን አመልካች ክርክሩን እንዱያቀርብ በማድረግ ካከራከረ በኋላ ውሳኔ እንዱሰጥበት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 341(1) መሰረት መልሰናል።

3. በዘህ መዛገብ ክርክር ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሣቸውን ይቻለ።

4. የዘህ ውሳኔ ትክክለኛ ግልባጭ ለስር ፍ/ቤት ይድረሳቸው ብለናል።

5. መዛገቡ ተዖግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።

ሰ/ኃ

የሰ/መ/ቁ 166205

ቀን 29/09/2011ዓ/ም ዳኞች፦ ተኽሉት ይመሰል ተፈሪ ገብሩ(ዶ/ር) ቀነዓ ቂጣታ ተሾመ ሽፈራው ፀሐይ መንክር አመልካች፡- አቶ ገ/ኢየሱስ ሙለነህ - ቀረቡ።

ተጠሪ፡- 1ኛ አቶ ወልዳ አቡቴ - አልቀረቡም።

2ኛ ወ/ሮ አዲነች ደላ - ቀረቡ።

መዛገቡ መርምረን ተከታዩን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

1. በዘህ መዛገብ የተያዖው ጉዲይ የቤት ክርክር የሚመለከት ሲሆን የጀመረው በደ/ብ/ብ/ሕ/ክ የሆሳዔና ከተማ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ነው። በስር አመልካች ከሳሽ 1ኛ ተጠሪ ተከሳሽ 2ኛ ተጠሪ ደግሞ ጣልቃ ገብ በመሆን ተከራክረዋል።አመልካች በስር ፍርድ ቤት ያቀረቡት ክስ ይዖት ባጭሩ፦ አንደኛ ተጠሪ የሀሰት ማስረጃ አቅርበው በ21/08/2006 ዓ/ም በተሰጠው ውሳኔ ከነበራቸው ይዜታ 48 ካ.ሜ ወስደዋል። ይሁንና 1ኛ ተጠሪ ያቀረቡት እና ለውሳኔ መሰረት የሆነው ማስረጃ የሐሰት መሆኑን በፍርድ ቤት ተረጋግጦ በወንጀል ተከሰው 4 ዓመት ከ5 ወር የተቀጡ በመሆኑ ፍርደ ተሽሮ የሰሩትን ቤት አፍርሰው ይዜታውን እንዱያስረክቧቸው እንዱሁም ካሣ ለመጠየቅም የመክሰስ መብት እንዱጠበቅላቸው ዲኝነት መጠየቃቸውን የሚያሳይ ነው።

2. 1ኛ ተጠሪ ክሱ ፍርድ ባገኘው ጉዲይ በድጋሚ የቀረበ መሆኑን፣ በወንጀል ጉዲይ የተሰጠው ፍርድ ከፍ/ህግ ግንኙነት የላለው በመሆኑ ውድቅ እንዱደረግ ሲያመለክቱ፤2ኛ ተጠሪ በበኩላቸው ለክርክሩ መሰረት የሆነው ይዜታ ጨምሮ 500 ካ.ሜ ከ1ኛ ተጠሪ የገዘ በመሆኑ ጣልቃ ገብተው እንዱከራከሩ ጠይቀው ፍርድ ቤቱም አቤቱታው ተቀብል የክርክሩ ተካፊይ እንዱሆኑ አዝል።

3. በዘህ መልኩ ክርክሩ የቀረበለት ፍርድ ቤትም ለክርክሩ መነሻ የሆነውን ይዜታ 2ኛ ተጠሪ ከ1ኛ ተጠሪ የገዘት በመሆኑ የአመልካች ክስ ተቀባይነት የለውም በማለት ወስኗል። አመልካች በዘህ ውሳኔ ቅር በመሰኘት ለዜኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት እንዱሁም ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ያቀረቡት ይግባኝ ቅሬታ እና ሰበር አቤቱታ ተቀባይነት አላገኘም። የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እና ትዔዙዛ በመቃወም ለማሳረም ነው።

4. አመልካች በ23/03/2011 ዓ/ም የተፃፈ የሰበር አቤቱታ አቅርበው የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እና ትዔዙዛ እንዱሻር አመልክቷል። የአመልካች አቤቱታ የመረመረው የሰበር አጣሪ ችልትም ጉዲዩ በዘህ ችልት እንዱታይ ያቀረበው ሲሆን ተጠሪዎች የበኩላቸውን መልስ በማቅረብ ውሳኔው እንዱጸና ጠይቀዋል። የመልስ መልስም ቀርቧል።

5. ከስር የጉዲዩ አመጣጥ ባጭሩ ከላይ የተገለፀው ይዖት ያለው ሲሆን እኛም በየደረጃው ጉዲዩን የተመለከቱት የስር ፍ/ቤቶች የሰጡት ፍርድ እና ትዔዙዛ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት መሆን አለመሆኑን ክርክሩን በሚከተለው መልኩ መርምረናል።

6. እንደመረመርውም፦ ከመዛገቡ እንደተረዲነው የአመልካች መሰረታዊ የዲኝነት ጥያቄ በሐሰት ማስረጃ የተሰጠው ፍርድ እንዱነሳ የሚጠይቅ ነው። የስር ፍርድ ቤት የተጠየቀው ዲኝነት ባሕሪ እና ይዖት ሳያገናዛብ ይዜታው 2ኛ ተጠሪ ከ1ኛተጠሪ በግዢ ያገኙት በመሆኑ ሉለቁ አይገባም በማለት መወሰኑን ያሳያል። አመልካች በስር ፍርድ ቤት ካቀረቡት ክስ መገንዖብ የተቻለው 2ኛ ተጠሪ ከአመልካች ጋር ተከራክረው ለተሰጠው ፍርድ መሰረት የሆነው ማስረጃ ሀሰተኛ ሰነድ ላይ የተመሰረተ ነው የሚል ነው። የስር ፍርድ ቤት ዲኝነት እንደገና እንዱታይ የቀረበ አቤቱታ መሆኑን ተገንዛቦ በዘሁ አግባብ ስላልቀረበ መዛገቡን መዛጋት ሲገባው በመደበኛ (አዱስ) ክስ በማስተናገድ ውሳኔ መስጠቱ ተገቢ ሆኖ አልተገኘም። የ2ኛ ተጠሪ የመብት ጥያቄም በውሳኔ ተዖጋ በተባለው መዛገብ ህጋዊ ውጤት ከሚታይ በስተቀር በዘህ መዛገብ ጣልቃ ገብ በመሆን የሚከራከሩበት ሕጋዊ ምክንያት አይኖርም። በመሆኑም አመልካች የዲግም ዲኝነት ጥያቄው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ6 መሰረት አቅርበው ከሚስተናገደ በስተቀር አዱስ ክስ በማቅረብ ውሳኔው እንዱሻር የሚጠይቁበት የሕግ አግባብ አይኖርም። የስር ፍርድ ቤትም ክሱ ውድቅ ማድረግ ሲገባው የአመልካች ክስ ተቀብል እንደ አዱስ ክስ ማስተናገደ፤ ይኸው ውሳኔ በየደረጃው ባለ ፍ/ቤቶች መጽናቱ መሰረታዊ የሕግ ስሕተት መፈጸሙን የሚያሳይ በመሆኑ ሉሻር የሚገባው ነው። በዘህ ሁለ ምክንያት ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

1. በደ/ብ/ብ/ሕ/ክ የሆሳዔና ከተማ የመጀመርያ ደረጃ በመ/ በ20/04/2010 ዓ/ም፣ የዜኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ17695 በ18/5/2010 ዓ/ም፣ እንዱሁም የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ በመ/ቁ10056 በ09/1/2011 ዓ/ም በዋለው ችልት የሰጡት ፍርድ እና ትዔዙዛ ተሽሯል።

2. የአመልካች መሰረታዊ የዲኝነት ጥያቄ በዲግም ዲኝነት እንዱታይ የቀረበ ሁኖ ሳለ በአዱስ ክስ መስተናገደ በሕጉ አግባብ አይደለም በማለት ወስነናል።

3. አመልካች ይሁን 2ኛ ተጠሪ በልላ አግባብ መብታቸው ለማስከበር የሚያቀርቡት ክርክር ይህ ውሳኔ አያግዲቸውም ብለናል።

4. የዘህ ፍርድ ቤት ክርክር ያስከተለው ወጪ እና ኪሳራ ግራቀኙ የየራሳቸው ይቻለ ብለናል።

5. የውሳኔው ግልባጭ ለስር ፍ/ቤት ይተላለፍ።

መዛገቡ ተዖጋ ወደ መዛገብ ቤት ተመለሰ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።