-** 1. አቶ ይርዲው ሸፈራው 2. አቶ መኮንን ሽፈራው; በራሳቸውና በላልች ወኪልነታቸው ቀረቡ 4. አቶ ደምሴ ሽፈራው 5. ወ/ሮ ጽጌሬዲ ሽፈራው v. 1. አቶ መስፍን ሽፈራው; በራሳቸውና በላልች ወኪልነታቸው ቀረቡ 3. አቶ ደረጃ ሽፈራው 4. አቶ ስብሰቤ ሽፈራው 5. ወ/ሪት ሳቢዖር ሽፈራው 6. ወ/ሪት መስከረም ሽፈራው 7. አቶ አማኑኤል ሽፈራው 8. አቶ ዲዊት ሽፈራው 9. አቶ ጥላሁ

አቤቱታው ተመርምሮም በዘህ ችልት እንዱታይ የተደረገ ሲሆን ተጠሪዎች በመቅረባቸውም ግራ ቀኙ በፅሐፍ እንዱከራከሩ ተደርጎአል።

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለጸው ሲሆን ይህ ችልትም ጉዲዩን ከውርስ ሕጉ አግባብነት ያላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዖብ መርምሮአል።

ከክርክሩ ሂደት መገንዖብ የተቻለው አመልካቾች ሟች አቶ ሽፈራው መብራቴ በ13/02/2002 ዓ/ም ለተጠሪዎች ያደረጉት ኑዙዚ ሕገ ወጥ በመሆኑ ፈራሽ ልባል ይገባል በማለት አመልካች ክስ ሲመሰርቱ አጠቃላይ የሟች የውርስ ንብረት ግምቱ ብር 10,000,000.00(አስር ሚሉዩን ብር) እንደሆነ ጠቅሰወ ክስ መመስረታቸውን ነው። ተጠሪዎች የሟች የማይንቀሳቀስ ንብረት ብቻ አጠቃላይ ግምት 10,060,000.00 መሆኑን የጠቀሱና ከዘህ ውስጥ እኩል እንድንካፈል ባለት መሰረት ቢወሰንላቸው እንኳን አመልካቾች ድርሻችን ነው የሚለት ንብረት ግምት ከብር 3.3 ሚሉዩን የበለጠ መሆኑንና አመልካቾች ድርሻቸውን በማስላት ያቀረቡት ክስ በመሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች ጉዲዩ በዜኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ስልጣን ስር የሚወድቅ አደይደም በማለት መወሰናቸው ተገቢ ነው በማለት የሚከራከሩ መሆኑን ተገንዛበናል።

በመሰረቱ አንድ ፍርድ ቤት ዲኝነት የሚሰጠው በሕጉ አግባብ በተጠየቀው ጉዲይ ላይ ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 182(1) ድንጋጌ ይዖት የምንረዲው ጉዲይ ነው። ይህ ዲኝነት የሚሰጠውም በከሳሽ የቀረበውን ዲኝነትና በተከሳሽ በኩል የቀረበው መከላከያ መልስ መሰረት በማድረግ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 247፣248 እና 249 ድንጋጌዎች አግባብ ጭብጥ ተይዜ የፍሬ ነገርና የሕግ ነጥብ በጭብጥነት ተይዜ መሆኑ የዲኝነት አሰጣጥ ስርዓት የሚያስገነዛበን ጉዲይ ነው።

በተያዖው ጉዲይ አመልካቾች የሟች አባታቸውን የውርስ ንብረት ግምት በክሳቸው ላይ መጥቀሳቸውን ሳይክደ የጠየቁት ዲኝነት ግን ሟቹ በ13/02/2002 ዓ/ም ለተጠሪዎች ያደረጉት ኑዙዚ ሕገ ወጥ በመሆኑ ፈራሽ ነው ልባል ይገባል የሚል ነው። በመሆኑም ክሱ የቀረበለት ፍርድ ቤትምበሟቹ በ13/02/2002 ዓ/ም ተደረገ የተባለው ኑዙዚ ሕገ ወጥ ተብል ተብል ፈራሽ ነው ልባል ይገባል? ወይስ አይገባም? የሚለውን ጭብጥ ይዜ የኑዙዚውነ ሕጋዊ መሆን ያለመሆኑን ከውርስ ህግ ድንጋጌዎች ይዖትና መንፈስ አንጻር በመመርመር በኑዙዚው ሰነድ ፈራሽ መሆን ያለመሆን ላይ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 182(1) አግባብ ዲኝነት ከመስጠት አልፍ አመልካቾች ከሟቹ ውርስ ንብረት ንብረት ላይ በተወላጅነታቸው በሚደርሳቸው የውርስ ንብረት መጠን ላይ ሉፈጸም የሚችል ዲኝነት ላሰጥ የሚችልበት አግባብ የለም። አመልካቾች የሟቹን ኑዙዚ ፈራሽ ለማስደረግ ያቀረቡት ዲኝነት ጥያቄ ተቀባይነት ከአገኘ በኋላ በሕጉ አግባብ በሚደርሳቸው የውርስ ንብረት ላይ ተገቢውን ዲኝነት አቅርበው ላላ ዲኝነት የሚያገኙ ከሚሆኑ በስተቀር በኑዙዚ ፈራሽ ይደረግልኝ ክስ ላይ በድርሻቸው መጠን የዲኝነት ገንዖብ ሳይከፍለ ሉፈፀም የሚችል ውሳኔ ሉያገኙ የሚችለበት አግባብ የለም። ስለሆነም አመልካች የጠየቁት ዲኝነት ኑዙዚው ይፍረስልኝ ሆኖ እያለ በኑዙዚ የሚደርሳቸውን ድርሻ በትክክል ለይተው ሳይጠይቁ የሟችን የውርስ ንብረት ግምት በማስቀመጣቸው ብቻ ይኼው ግምት መሰረት ተደርጎ ከፍርድ ቤት ስረ ነገር ስልጣን ጋር የተነሳው ጥያቄ ተቀባይነት አግኝቶ ክሱ መዖጋቱ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ ተገኝቶአል።

በዘህም መሰረት ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. በከምባታ ጠምባሮ ዜን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ በ3/13/2008 ዓ/ም ተሰጥቶ በክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ቁጥር06881 በ20/03/2009 ዓ/ም የፀናው ብይን በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. አመልካቾች ያቀረቡት ክስ የኑዙዚ ይፍረስልኝ በመሆኑና ይህ ደግሞ በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀፅ 14 የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ስር ስለሚወድቅ የዜኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በሕጉ በተሰጠው የውክልና ስልጣን መሰረት ጉዲዩን የማየት ስረ ነገር ስልጣን አለው ብለናል። በዘህም መሰረት የዜኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ጉዲዩን ተመልክቶ ተገቢው ዲኝነት እንዱሰጥበት ጉዲዩን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 341(1) መሰረት መልሰን ልከንለታል።

ይጸፍ።

3. በዘህ ችልት ለተደረገው ክርክር የወጣውን ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

መዛገቡ ተዖግቷል፤ ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።