-** አቶ ከሳሁን ታደሰ - ጠበቃ አቶ ዖበነ ፍቅሬ ቀርቧል።; /ከሥር ተከሳሽ/ ጋር ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደ ባልና ሚስት በመሆን አብረው በሚኖሩ ጊዚ ያፈሩዋቸው በየካ ክፍለ ከተማ ቀበላ 20 የቤት ቁጥር አዱስ የሆነ ቤት እና የሰላዲ ቁጥሩ v. -** ወ/ሮ ፀዲለ ሀፍታይ- ጠበቃ አቶ ኤልያስ ወርቁ ቀርቧል።; /ከሳሽ/ በኢትዮጵያ ክስ መመስረት አይችለም፣ ስለ ንብረት የሚያነሱትም ክርክር በጣልያን አገር ህግ መሰረት ከጋብቻ ውጭ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች በሚለያዩበት ጊዚ በአ

የተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀጽ 5 “ በተፈጸመበት አገር የጋብቻ አፈጻጸም ህግ መሰረት ከኢትዮጵያ ውጭ የተፈጸመ ጋብቻ የህዛቡን ሞራል እስካልተቃረነ ድረስ በዘህ ህግ ተቀባይነት ይኖረዋል“ በማለት ይደነግጋል። የዘህ ህግ ድንጋጌ ዓላማ በውጭ አገር ጋብቻ የፈጸሙ ባልና ሚስት የጋብቻ ማስረጃቸው በኢትዮጵያ ህግ ተቀባይነት የሚያገኝበትን ሁኔታ የሚያመለክት ነው። በዘህ ድንጋጌ መሰረት ተጋቢዎች በውጭ አገር ህግ መሰረት ተጋብተው ነገር ግን ጋብቻቸው ከኢትዮጵያ ህዛብ ሞራል ጋር የማይቃረን ከሆነ ተቀባይነት ይኖረዋል ማለት ነው። ይህ አንቀጽ ከኢትየጵያ ወጭ ጋብቻው ቢፈጸምም የጋብቻ አፈጻጸም ሥርዓቱ ጋብቻን ለመመሥረት የሚያሰችል ከመሆኑ ጋር የተያያዖ ነው። ድንጋጌውም እውቅና የሚሰጠው በውጭ አገር ለተፈጸመ ጋብቻ እንጂ ለላልች ግንኙነቶች አይደለም። በውጭ አገር በአንድ ወንድና ሴት መካከል እንደባልና ሚስት አብረው መኖርን ከዘህ ድንጋጌ ጋር በማመሳሰል መተርጎም የህግ ስህተት ነው። በዘህ ረገድ የሥር ፍርድ ቤት የደረሰው ድምዲሜ ተቀባይነት ያለው ሆኖ አልተገኘም።

በኢትዮጵያ የቤተሰብ ህግና በጣሉያን ህግ መካከል የህግ ግጭት አለ ወይስ የለም? የሚለውን ሁለተኛውን ነጥብ ከክርክሩ እንዱሁም ከሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ አንጻር ተመልክተናል። ይህን ጭብጥ በተመለከተ የሥር ፍርድ ቤት በሁለቱም አገር ህጎች መካከል ግጭት እንዲለ ተቀብል መሆን የሚገባውን በተመለከተ ግን በቂ ምላሽ ሳይሰጥ እንዲለፈ የሥር ፍርድ ቤት የውሳኔ ግልባጭ ያሣያል። አመልካች በጣሉያን አገር ህግ መሰረት ሁለት ግለሰቦች ጋብቻ ሳይመሰርቱ እንደባልና ሚስት ከኖሩ በጋራ የሚያፈሩት ንብረት እንደላለ፣ ሁለቱም በስማቸው ተመዛግቦ የሚገኘው ንብረት ባለቤት ተደርገው ስለሚቆጠሩ ሲለያዩም በየግላቸው ያላቸውን ንብረት ይዖው እንደሚቀሩ ከሥር ፍርድ ቤት ጀምሮ ተከራክሯል። አመልካች በዘህ ጉዲይ ላይ የጣሉያን ህግ በተመለከተ ኤላክሳድሮ ለፒዙ ከሚባል በጣሉያን አገር ህጋዊ ከሆነ ጠበቃ ማብራሪያ በታች ፍርድ ቤት በማስረጃነት አስተርጉመው ጣሉያን አገር በሚገኘው የኢትዮጵያ ኢምባሲ እና በኢትዮጵያ ፋዳራላዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብላክ የውጭ ጉዲይ ሚኒስቴር በኩል አረጋግጠው ማቅረባቸውን ተያይዜ የቀረበልን የሥር ፍርድ ቤት የውሳኔ ግልባጭ ያመለክታል። በዓለም አቀፍ የግለሰብ ህግ /Private International law/ መሰረት በዖርፈ እውቀት ያለ ወይም ምሁር /Scholar/ የሰጠውን አስተያየት በማስረጃነት ማቅረብ እንደሚቻል የተረጋገጠ ነው። የቀረበውን አስተያየት እንደማንኛውም ማስረጃ የመመዖን ሥልጣን ግን አስተያየቱ የቀረበለት ፍርድ ቤት ነው።

በልላ በኩል በተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀጽ 102 /1/ ላይ የንብረት አስተዲደራቸውን አስመልክቶ የሚያደርጉት ውል እንደተጠበቀ ሆኖ፣ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት አብረው የሚኖሩ ሰዎች ለሶስት ዓመት ላላነሰ ጊዚ አብረው ከኖሩ በግንኙነቱ ውስጥ እያለ ያፈሩዋቸው ንብረቶች የጋራ ሀብታቸው ይሆናለ በማለት ይደነግጋል። ይህም የኢኮኖሚ ግንኙነታቸውን ለማጠናከር፣ በመተማመን መንፈስ ሆነው ንብረት እንዱያፈሩ ለማድረግ እና ለዘሁም የህግ ጥበቃና ዋስትና እንዱኖር ለማድረግ ታስቦ እንደሆነ መረዲት ይቻላል። በልላ አነጋገር እንደባልና ሚስት አብረው የሚኖሩ ሰዎች ከሶስት ዓመት ላላነሰ ጊዚ አብረው ከኖሩ የሚያፈሩት ንብረት የጋራ እንደሆነና ለዘህም ህጉ ጥበቃ እንደሚያደርግ ነው።

በዘህ መሰረት አመልካች ካቀረቡት ክርክር አኳያ የጣሉያን ሀገር ህግ እና የኢትዮጵያ የቤተሰብ ህግ የተለያየ ድንጋጌ እንዲላቸው ነው። ይህም በሁለቱ ህጎች መካከል ግጭት እንዲለ ያሳያል።

ስለሆነም ይህ በአግባቡ ሳይጣራ የሚሰጥ ውሳኔ የተሳሳተ ድምዲሜ ላይ የሚያደርስ ይሆናል።

በተያዖው ጉዲይ የሥር ፍርድ ቤት የጣሉያን አገር ህግ አመልካች እንደሚለት መሆን ያለመሆኑን ህጉ እንዱቀርብ በማድረግ አጣርቶ መወሰን ሲገባው ይህንን ሳያደርግ እና የህግ ግጭቱን ለይቶ ሳያረጋግጥ የሰጠው ውሳኔ የሚነቀፍ ሆኖ አግኝተነዋል።

በልላ በኩል የአመልካችና የተጠሪ ንብረት ክርክር እልባት ሉያገኝ የሚችለው በኢትዮጵያ ህግ መሰረት ነው ወይስ በጣሉያን ህግ መሰረት? የሚለው ነጥብ እልባት ሉያገኝ የሚችለው ከላይ በተመለከተው መሰረት የህግ ግጭት መኖር አለመኖሩ ከተረጋገጠ በኃላ ነው። ስለዘህ የህግ ግጭት መኖር አለመኖሩ ሳይረጋገጥ ክርክር የተነሳባቸው ንብረቶች የጋራ ናቸው ተብል የተሰጠው ውሳኔ ተቀባይነት ያለው ሆኖ አላገኘነውም።

በመጨረሻም የሥር ፍርድ ቤቶች ከላይ የተመለከቱትን መሰረታዊ ነጥቦችን በአግባቡ ሳያጣሩ የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ተገኝቷል፡፤ በመሆኑም የሚከተለው ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. የከፍተኛ ፍርድ ቤት በኮ/መ/ቁ. 138413 የሰጠው ውሳኔ እንዱሁም የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በፍ/ይ/መ/ቁ. 111588 ህዲር 8 ቀን 2008 ዓ/ም የሰጠው ውሳኔ በፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 348 /1/ መሰረት ተሽሯል።

2. ከላይ በፍርድ ሀተታው በተገለጸው መሰረት በጣሉያን አገር ህግ እና በኢትዮጵያ የቤተሰብ ህግ መካከል እንደባልና ሚስት አብረው በመኖር ግንኙነት ውስጥ የተፈራ ንብረት የጋራ አንዱሆን ለመወሰን በሁለቱም ህጎች መካከል ግጭት መኖር ያለመኖሩን የጣሉያን አገር ህግ እንዱቀርብ ተደርጎ ጉዲዩ ውሳኔ እንዱሰጥበት ለፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት መልሰናል።

3. ወጪና ኪሳራ የግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

4. የውሳኔ ግልባጭ ለፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይድረስ።

መዛገቡ ስለተወሰነ ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።