-** ወ/ሮ ቃልኪዲን ይኸነው የቀረበ የለም; ክሱን ያቀረቡት ለባህርዲርና; የልጅ ቀለብ መጠየቅ የሚችለት በቅድሚያ የልጁን አባትነት በማረጋገጥ በመሆኑ ቀለብ ሉቆረጥ የሚችልበት አግባብ አለመኖሩን; በኩል የቀረበውን ማስረጃ መዛነው/አገናዛ v. -** አቶ ኢብሳ ያደታ ጠበቃ ዖውደ እንዲለው ቀረቡ; ው ጋር በ1999 ዓ.ም ጋብቻ መስርተው ሲኖሩ በ2005 ዓ.ም ያብስራ ኢብሳ የተባለች ልጅ; ው ከጋብቻው በፉት ያፈሩት ንብረት የጋራ; ው እጅ የሚገኝ የግራ ቀኙ የጋራ ሀብት ግምት ብር

በዘህም መሰረት አመልካች ክሳቸውን ለባህርዲርና አካባቢዋ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ያቀረቡት ጋብቻው የተፈጸመው እና ግራ ቀኙም አብረው ሲኖሩ የነበረው በአማራ ብሓራዊ ክልል በባህርዲር ከተማ ውስጥ ሆኖ ክሱ በተመሰረተበት ጊዚ ግን አመልካቿ እዘያው ባህርዲር ከተማ የሚኖሩ ሆኖ ተጠሪው የሚኖሩት ደግሞ በቤኒሻንጉል ጉሙዛ ክልል ውስጥ መሆኑን መሰረት በማድረግ እንደሆነ የመዛገቡ ግልባጭ ያመለክታል።እንደተባለው መደበኛ ነዋሪነታቸው በተለያዩ ክልልች ውስጥ በሆኑ ሰዎች መካከል የሚነሱ ክርክሮችን የማየት የስረ ነገር ስልጣን የፈዳራል ፍርድ ቤቶች መሆኑ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 (እንደተሻሻለ) በአንቀጽ 5 (2) ስር ተመልክቶአል።ከጋብቻ ጉዲይ ጋር ተያይዖው የሚነሱት የክልል ጉዲዮች የሚታዩት በክልለ ወረዲ ፍርድ ቤት መሆኑ እየታወቀ የባህርዲርና አካባቢዋ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ጉዲዩን ተቀብል ለማስተናገድ የቻለውም ይህንኑ አዋጅ መሰረት አድርጎ ጉዲዩ የፋዳራል ነው በማለት ነው።ይሁን እንጂ የተጋቢዎቹ መደበኛ ነዋሪነት በተለያዩ ክልልች ውስጥ እንደሆነ ተቆጥሮ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 (እንደተሻሻለ) በአንቀጽ 5 (2) ስር የተመለከተው ድንጋጌ ከጋብቻ ጋር ተያይዖው በሚነሱ ጉዲዮች ረገድ ተፈጻሚነት ሉኖረው የሚገባ መሆን አለመሆኑ በአግባቡ ሉጤን የሚገባው ጉዲይ ነው።

በጋብቻ የተሳሰሩ አንድ ወንድ እና አንዱት ሴት በተለያዩ ምክንያቶች ተለያይተው የሚኖሩባቸው ሁኔታዎች በተግባር እንደሚያጋጥሙ ይታወቃል።ተለያይተው የሚኖሩትም በአንድ ክልል ውስጥ ወይም በተለያዩ ክልልች ውስጥ እንዱሁም በተለያዩ አገሮች ውስጥ ጭምር ላሆን ይችላል።ይህ ማለት ግን የተጋቢዎቹ መደበኛ መኖሪያ ቦታ የተለያየ ነው ከሚል ድምዲሜ ላይ ለመድረስ የሚያስችል አይደለም።ይልቁንም ጋብቻው ከተቋቋመበት መሰረታዊ ዓላማ አንጻር ተጋቢዎቹ በመርህ ደረጃ አንድ መደበኛ መኖሪያ ቦታ እንዲላቸው ግምት የሚወሰድበት ነው።በመሆኑም ጋብቻው እስካልፈረሰ ወይም በተራዖመ የጊዚ ቆይታ ምክንያት በተግባር እንደፈረሰ እስካልተቆጠረ ድረስ የተጋቢዎቹ በተለያዩ ምክንያቶች ለጊዚው በተለያዩ ቦታዎች መኖር መደበኛ መኖሪያቸውን በተለያዩ ቦታዎች አድርገዋል ከሚል ድምዲሜ ላይ ለመድረስ የሚያስችል አይደለም።

በተያዖው ጉዲይ ጋብቻው የተፈጸመው እና ግራ ቀኙም አብረው ሲኖሩ የነበረው በአማራ ብሓራዊ ክልል በባህርዲር ከተማ ውስጥ መሆኑን አመልካቿ በክስ ማመልከቻቸው ላይ ገልጸዋል። በክሳቸው መሰረት ማስረዲት የሚጠበቅባቸው መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ ጋብቻው የተመሰረተው እና ግራ ቀኙም ከጋብቻው በኃላ ሲኖሩ የነበረው በአማራ ክልል ውስጥ ነው እስከተባለ ድረስ ክሱ መቅረብ የሚገባው በክልለ ሕግ መሰረት ከጋብቻ ጉዲዮች ጋር ተያይዖው የሚነሱ የክልል ጉዲዮችን የማየት ስልጣን ላለው የክልለ ወረዲ ፍርድ ቤት ከሚሆን በቀር ግራ ቀኙ መደበኛ ነዋሪነታቸው በተለያዩ ክልልች ውስጥ እንደሆነ ተደርጎ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 (እንደተሻሻለ) በአንቀጽ 5 (2) ስር በተመለከተው ስርዓት መሰረት አይደለም።ጋብቻው የተፈጸመው በአንድ ክልል ውስጥ እና በዘያው ክልል የቤተሰብ ሕግ መሰረት በሆነ ጊዚ ከፍቺ ጋር ተያይዜ ጥያቄ በተነሳበት ወቅት ተጋቢዎቹ በተለያዩ ምክንያቶች የሚኖሩት በተለያዩ ክልልች ውስጥ መሆኑ ቢረጋገጥ እንኳ ከፍቺ እና መሰል ጥያቄዎች ጋር ተይይዖው የሚነሱ ጉዲዮችን የማስተናገድ የስረ ነገር ስልጣን በክልለ ሕግ መሰረት ጉዲዩን የማየት ስልጣን የተሰጠው የክልለ ፍርድ ቤት ከሚሆን በቀር ተጋቢዎቹ መደበኛ ነዋሪነታቸው በተለያዩ ክልልች ውስጥ እንደሆነ ተቆጥሮ ጉዲዩ ከአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 5 (2) ድንጋጌ አንጻር በፋዳራል ፍርድ ቤቶች የስረ ነገር ስልጣን ስር የሚወድቅ ነው ልባል የሚችልበት የሕግ አግባብ ስላለመኖሩ የፋዳዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት አስቀድሞ በቀረበለት ተመሳሳይ ጉዲይ በመዛገብ በ26/04/2009 ዓ.ም. የሰጠው አስገዲጅ የሕግ ትርጉም ለተያዖው ጉዲይ ተፈጻሚነት ያለው መሆኑን ተገንዛበናል።

ሲጠቃለል አቤቱታ የቀረበበት ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ በመገኘቱ የሚከተለው ውሳኔ ተሰጥቶአል።

ውሳኔ

1. በባህርዲርና አካባቢዋ ከፍተኛ ፍርድ ቤትበመዛገብ ቁጥር 03-01390 በ01/10/2007 ተሰጥቶ በአማራብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመዛገብ በ13/07/2008 ዓ.ም. የተሻሻለው ውሳኔ በፍትሐብሕር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 348 (1) መሰረት ፀንቶአል።

2. ጋብቻ የተፈጸመው በአንድ ክልል ውስጥ እና በዘያው ክልል ሕግ መሰረት ሆኖ ክስ በቀረበበት ጊዚ ተጋቢዎቹ በተለያዩ ምክንያቶች የሚኖሩት በተለያዩ ክልልች ውስጥ መሆኑ ቢረጋገጥ እንኳ ከፍቺ እና መሰል ጥያቄዎች ጋር ተይይዖው የሚነሱ ጉዲዮችን የማስተናገድ የስረ ነገር ስልጣን በክልለ ሕግ መሰረት ጉዲዩን የማየት ስልጣን የተሰጠው የክልለ ፍርድ ቤት ከሚሆን በቀር ተጋቢዎቹ መደበኛ ነዋሪነታቸው በተለያዩ ክልልች ውስጥ እንደሆነ ተቆጥሮ ጉዲዩ ከአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 5 (2) ድንጋጌ አንጻር በፋዳራል ፍርድ ቤቶች የስረ ነገር ስልጣን ስር የሚወድቅ ነው ልባል የሚችል አይደለም በማለት ወስነናል።

3. እንዱያውቁት የውሳኔው ቅጂ ለባህርዲርና አካባቢዋ ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና ለአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ይላክ።

4. አመልካቿን ስልጣን ላለው ፍርድ ቤት ክስ ከማቅረብ ይህ ውሳኔ የሚያግዲቸው አይሆንም።

5. የሰበር ክርክሩ ያስከተለውን ወጪ እና ኪሳራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

6. በዘህ መዛገብ በ23/01/2009 ዓ/ም ተሰጥቶ የነበረው የእግድ ትዔዙዛ ተነስቷል ይፃፍ።

ውሳኔ ያገኘ ስለሆነ መዛገቡ ተዖግቷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።