-** ወ/ሮ ተክአ ሐጎስ አልቀረቡም; ያቀረቡት አቤቱታ; ከቤት ከወጡበት ከየካቲት ወር 2005 ዓ.ም ጀምሮ የተሰበሰቡ; ልጆቻችንን ስንድርና ለንግድ ስራ የሚሆን ገንዖብ ተበደር ብላኝ በጠቅላላው ብር 3,880,000/ ሶስት ሚሉየን; በውል v. -** አቶ ፀጋዬ ገ/ፃዱቅ ቀረቡ; ጋር በጋብቻ ወቅት ያፈራናቸው የማይንቀሳቀስ የጋራ ንብረቶች በን/ስ/ላ/ክ/ከ ቀበላ; ስም ተመዛግቦ የሚገኘው ቅድስት ማሪያም; ስም በአዱግራት ከተማ ቀበላ 05 የቤት ቁጥር; ስም የተመዖገበ; ስም; ስም

ልደታ ክ/ከተማ ወረዲ የቤት ቁጥር 1035 በተጠሪ ስም የተመዖገበ የንግድ ድርጅት በተመለከተ የመንግስት ወይም ቀበላ ቤትን በተመለከተ ባካራያቸው ቀበላ ወይም መንግስት በሚያስተዲድረው የአስተዲደር ደንብ መሰረት አስተዲዲራዊ መፍትሄ እና ምላሽ በዘያው ጠይቆ ከማረጋገጥ ባለፈ ፍርድ ቤቱ ለድርጅት ስራ የተከራዩትን የመንግስት ቤት የጋራ ንብረት ነው ብል በትዲር እንደተፈራ ንብረት ይከፊፈለ በሚል ውሳኔ ውስጥ አይገባም በማለት ባለመቀበል ወስኖ አልፍታል። ፊርማ ትሬዱንግ ሉንክ ኃ/የተ/የግ/ማህበር የባላና ሚስት የጋራ ድርሻ መኖሩ የታመነ ቢሆንም ክፍፍለን በተመለከተ በንግድ ህግ መሰረት የሚፈርስና ሂሳብ የሚጣራ ካልሆነ በቀር እንደላላው የባልና ሚስት ንብረት ክፍፍለ የሚወሰንበት የህግ አግባብ አይኖርም ሲል ውሳኔ ሰጥቦታል። በአለላ አባነጋ ማህበር ድርሻ እንዱከፈል ያቀረቡት ጥያቄ በማስረጃ ያልደገፈ እና በተጠሪ ስም በራሱ ተክል ማህበር ድርሻ መኖሩ ያልተረጋገጠ ነው በማለት ባለመቀበል አልፍታል፤ህብረት ባንክ አ/ማ ጎፊ ቅርንጫፍ መኖሩን የተረጋገጠው ብር 402.30 እኩል እንዱካፈለ፤ከአራቱ የንግድ ዖርፍ ክሉኒክ፤ ከጎማ መሸጫ፤ከፔንስዬንና ትራንስፖርት ከተሰበሰበው ገቢ ብር 293,985.60 የዘህ ግማሹ ተጠሪ ለአመልካች ብር 146,992.80 እንዱከፍሎቸው ተወስኗል። በሲፒኦ በሆነው ለገቢዎች እና ጉምሩክ መከፈለን የተረጋገጠው ብር 206,441.43 አመልካች ለተጠሪ ከተከፈለው ብር 103,220.71 ሉጋሩ እና ሉከፍለ ይገባል በማለት ወስኗል። በልላ በኩል በተጠሪ ክስ የቀረበበት በሁለት ፍቅ መኖሪያ ቤት አመልካች በስጦታ የተሰጠኝ የግል ንብረት በማለት ያቀረቡት ክርክር ውድቅ በማድረግ የባልና ሚስት የጋራ ንብረት በመሆኑ እንዱሁምየቤት ቁሳቁሶች በተመለከተ ድሬሲንግ ቴብል፤አልጋ የሸሚዛ ማስቀመጫ፤ኮሚድኖ፤የጫማ መደራደሪያ፤ሁለት ቁም ሳጥን የሳልንና የኪችን እቃዎችን፤6 አልጋዎችን ፤2 ትላልቅ ፍሪጆችን፤አንድ ቋሚ ፉሪጅ፤እንድ ቡታ ጋዛ ምድጃ፤የሳልን የላዖር ሶፊ እና ትልቅ ቴላቪዣን የባልና ሚስት የጋራ ንብረታቸው ነው በማለት ከተስማሙ በአይነት እኩል እንዱካፈለ ወይም አንደ ለላላው ግምቱን በመክፈል እንዱያስቀር ወይም በዘሁ ካልተስማሙ ንብረቱ በሀራጅ ተሽጦ ገንዖቡን እኩል እንዱካፈለት ሲል ውሳኔ ሰጥቷል።

በተሰጠው ውሳኔ ላይ አመልካች ይግባኝ ያቀረቡ ቢሆንም ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት የገቢዎች እና ጉምሩክ ባለስልጣን በሰጠው ማስረጃ ላይ የስር ፍርድ ቤት ሑሳቡን ሲሰራ በፈጸመው ስህተት ላይ የቀረበውን ቅሬታ ላይ የተመለከተውን ነጥብ ብቻ በማሻሻል ላላው የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ ክፍል በማፅናት ወስኗል።

የሰበር አቤቱታው የቀረበውም ይህንኑ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በመቃወም ለማስለወጥ ነው።

አመልካች ነሐሴ 11ቀን 2007 ዓ.ም በፃፈት አቤቱታ በስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት ተፈጽሟል የሚለባቸውን ምክንያቶችን ዖርዛረው አቅርበዋል። የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ በልደታ ክ/ከተማ ወረዲ 7 የቤት ቁጥር 1035 በተጠሪ ስም ተመዛግቦ የሚገኝ ድርጅት ቤቱ የቀበላ ስለሆነ የጋራ አይደለም በማለት የተሰጠው ውሳኔ ጉዲዩ በቤት ነው መታየት ያለበት ወይስ በድርጅት በድርጅቱ ውስጥ ያለው ንብረት ሳይወሰን መታለፈ አግባብነት በሰበር ችልቱ ላታይ ይገባዋል በመባለ ተጠሪ መልስ እንዱሰጡበትበታዖዖው መሰረት መጋቢት 1 ቀን 2008 ዓ.ም የተፃፈ መልስ አቅርበዋል። አመልካችም አቤቱታቸውን በማጠናከር የመልስ መልስ በማቅረብ ተከራክረዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ ባጭሩ ከላይ እንደተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም የግራ ቀኙን ክርክር ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና አግባብነት ካላቸው የሕግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዖብ ጉዲዩን ለሰበር ችልቱ ሲቀርብ ከተያዖው ጭብጥ አንፃር በሚከተለው መልኩ መርምሮታል።

እንደመረመርነውም የአመልካች ጥያቄ በልደታ ክ/ከተማ የቤት ቁጥር 1035 የሆነ ንግድ ድርጅት ያለ መሆንና በትዲር ዖመን የተፈራ መሆኑ ያልተካደ በንግድ ህጉ መሰረት የንግድ ድርጅት/መደብር/ ከንግድ ቤቱ ተለይቶ የሚታወቅና ይህ የጋራ ሀብት የሆነው የንግድ ድርጅት ክፍፍል እንዲይፈፀምበት የሚከለክል ህግ ሳይኖር ክፍፍል ሉፈፀምበት አይችልም በማለት የሰጠው ውሳኔ ያላግባብ ስለሆነ ሉታረም ይገባል የሚል ሲሆን በተጠሪ በኩል ደግሞ የንግድ ቤት ቁጥር 1035 የሆነው የንግድ ድርጅት እንደመሆኑ መጠን ክፍፍል የሚፈፀምበት ሆኖ ክፍፍል ከመፈፀሙ በፉት ድርጅቱ የግብር ዔዲ ያለበት በመሆኑ ይህ የግብር ዔዲ በቅድሚያ ሉከፈል ይገባል። ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ ከመንግስት በኪራይ የተገኘው ቤት የጋራ ንብረት ነው ብል መጠየቁ አግባብነት የለውም፤የንግድ ቤቱ አስመልክቶ የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያልተፈፀመበት ስለሆነ ሉፀና ይገባል በማለት ተከራክሯል።

ከክርክሩ ሂደትና በአመልካች ከቀረበው ክስ ይዖት መገንዖብ የተቻለው በልደታ ክ/ከተማ የሚገኘው የንግድ ድርጅት የጋራ ንብረት ተብል ክፍፍል እንዱደረግ እንጂ የመንግስት ቤት የሆነው የንግድ ቤቱ አይደለም። በተጠሪ በኩልም መልስ ሲሰጡ ድርጅቱ መኖሩን አልተካደም። በንግድ ቤቱ የጋራ ንብረት ተብል ክፍፍል እንዱደረግ የቀረበበት ጥያቄ ተደርጎ በተጠሪ በዘህ ችልት ያቀረቡት መልስ ተቀባይነት የለውም።አመልካች በጋራ ንብረትነት ፍርድ ቤቱ እንዱያካፍላቸው የጠየቁት በልደታ ክ/ከተማ የቤት ቁጥር1035 ያለውን የንግድ ድርጅት ንግድ ህግ ቁጥር 124 በሚደነግገው መሰረት በንግድድርጅትነቱ መጠሪያና በውሰጡ የሚገኘው የንግድ ማካሄጃ ዔቃ የሚመለከት ሆኖ እያለ እንደ ባልና ሚስት የጋራ ንብረት በፍርድ ቤት ውሳኔ የሚሰጠው አይደለም በማለት መወሰኑ አግባብነት ያለው ሆኖ አልተገኘም። ከንግድ ህግ ቁጥር 127 ድንጋጌ መረዲት እንደሚቻለው የአንድ ንግድ ድርጅት መሰረታዊ አካል የንግድ ድርጅቱ መልካም ዛና፤

ስም፤ በደንበኞች የተለመደ መሆኑ ሲሆን ከዘህ በተጨማሪ ላልች ነገሮች አካትቶ የሚይዛ ነው።ከዘህ ውስጥ ንግደ የሚከናወንበትን ክፍል የመከራየት መብት የንግድ ድርጅት አንደኛው ክፍል እንደሆነ ይህ ሰበር ችልት በተመሳሳይ ጉዲይ የን/ሕ/ቁጥር 127 ድንጋጌ ይዖቱና መንፈሱ ይህ ስለመሆኑ በአዋጅ ቁጥር 454/1997 አንቀጽ 2/1/ መሰረት በየትኛውም እርከን የሚገኝ ፍርድ ቤት የሚያስገድድ የሕግ ትርጉም በሰ/መ/ እና በላልች በርካታ መዙግብት የሰጠበት ጉዲይ ነው።

በመሆኑም የድርጅቱን መልካም ስም፤የመከራየት መብትና በቤቱ ውስጥ የሚገኘው የንግድ ዔቃ የጋራ መሆኑ በተጠሪ ሳይካድ የመንግስት ወይም ቀበላ ቤትን በተመለከተ ባካራያቸው ቀበላ ወይም መንግስት በሚያስተዲድረው የአስተዲደር ደንብ መሰረት አስተዲዲራዊ መፍትሄ እና ምላሽ በዘያው ጠይቆ ከማረጋገጥ ባለፈ በፍርድ ቤት ክፍፍል እንዱደረግ ውሳኔ ላሰጥበት አይቻልም በማለት በስር ፍርድ ቤቶች የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ ተገኝቷል። ስለሆነም ተከታዩን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት በመ/ቁ.76838 ሐምል 28ቀን 2006 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ እና የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ. 157144 ሰኔ24 ቀን 2007 ዓ.ም የተሰጠ ውሳኔበፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ.348/1/ መሰረት ተሻሽሎል።

2. በስር ፍርድ ቤቶች በልደታ ክ/ከተማ ወረዲ የቤት ቁጥር 1035 በተጠሪ ስም የተመዖገበ የንግድ ድርጅት የመንግስት ንግድ ቤት ስለሆነ በሚያስተዲድረው አካል የሚታይ ነው በማለት የተሰጠ ውሳኔ ክፍል ተሽሯል።

3. አመልካችና ተጠሪ በልደታ ክ/ከተማ ወረዲ የቤት ቁጥር 1035 በተጠሪ ስም የተመዖገበ የንግድ ድርጅትን በንግድ ቤቱ የመከራየት መብት ጭምር የጋራ ሀብት ነው ብለናል።

4. በላልች ጉዲዮች የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔዎች እንደፀኑ ናቸው።

5. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በልደታ ክ/ከተማ ወረዲ የቤት ቁጥር 1035 በተጠሪ ስም የተመዖገበ የንግድ ድርጅት ውስጥ የሚገኙ ዔቃዎች ተገቢውን ማጣራት ካደረገ በኋላ ዔቃዎቹእንዱሁም የንግድ ድርጅቱ ግምት የመከራየት መብትን ጨምሮ ክፍፍል በተመለከተ ውሳኔ እንዱሰጥበት በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.343/1/ መሰረትተመልሶለታል።

6. በዘህ ችልት ለተደረገው ወጭ እና ኪሳራ የግራ ቀኙን ተከራካሪ ወገኖች የየራሳቸውን ይቻለ።

መዖገቡ ተዖግተዋል፤ ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።