-** የእነማይ ወረዲ ንግድ ትራንስፖርት ጽ/ቤት - ዐ/ህግ አቶ ታምሩት ወርቁ ቀረቡ; የወሰደብኝ በመሆኑ እንስሶቹን እንዱመልስልኝ ወይም ግምታቸው .00/ሰላሳ አምስት ሺህ ብር/ እንዱከፍለኝ በሚል ነው።; የቁም እንስሳት ግብይት አዋጅ ቁ v. -** አቶ ጎበዚ አሰፊ - ቀረቡ; በአሁን; አቤቱታ ለክልለ ሰበር ሰሚ ችልት አቅርቦ ችልቱም የግራ ቀኙን ካከራከረ በኃላ; በህገወጥ መንገድ እያጓጓዙቸው የተገኙ

ተጠሪ ለአመልካች አቤቱታ በቀን 01/11/2008 ዓ/ም የተጻፈ መልስ ሰጥቷል። የነገሩ አመጣጥና የክርክሩ ሂደት በአጭሩ ከላይ እንደቀረበው ሲሆን ጉዲዩን ከሥር ፍርድ ቤቶች ብይን፣ ትዔዙዛ እና ውሳኔ እንዱሁም በዘህ ችልት ከተደረገው ክርክርና አጣሪ ከያዖው ጭብጥ አንጻር መርምረናል። የግራ ቀኙን እያከራከረ ያለው የስልጣን ጥያቄ መሰረት ያደረገው የአዋጅ ቁጥር 819/2006 አንቀጽ 15 /5 እና 8/ እና አዋጁን ለማስፈጸም የወጣ ደንብ ቁጥር 341/2007 አንቀጽ 19 /4 እና 5/ ነው። አግባብ ያለው አካል በአዋጁ አንቀጽ 15/5/ ማንኛውም የቁም እንስሳት ግብይት ተሳታፉ የግብይት ሂደቱን የሚያዙባ አሳሳች ድርጊት ፈጽሞ ሲገኝ ተገቢውን አስተዲዲራዊ እርምጃ የመውሰድ ሥልጣን እንዲለው ሲደነግግ፣ የአንቀጹ ንዐስ አንቀጽ 8 ደግሞ በህገወጥ መንገድ ሲጓጓዘ ወይም ግብይት ሲፈጸምባቸው የተገኙ የቁም እንስሳትን የመያዛ፣ የቁም እንስሳቱን እንደ አግባቡ በመጀመሪያ ወይም በሁለተኛ ደረጃ የቁም እንስሳት የግብይት ማዔከል አቅርቦ በጨረታ በመሸጥ ገንዖቡን በዛግ የባንክ ሂሳብ እንዱቀመጥ የማድረግ፣ በዘህ አዋጅ አንቀጽ 17 መሰረት እንዱወረስ ሲወሰንም ለመንግሥት ገቢ እንዱሆን የማድረግ ሥልጣን የተሰጠው እንደሆነ ይደነግጋል። እነዘህ ድንጋጌዎች አግባብ ያለው አካል ሉወስድባቸው የሚችልባቸውን አስተዲዲራዊ እርምጃ የሚገልጹ ናቸው። አግባብ ያለው አካል ማነው? ለሚለው ጥያቄ አዋጁ በአንቀጽ 2 (24) "አግባብ ያለው አካል"እንደአግባቡ ሚኒስቴሩ ወይም የንግድ ፈቃድ ለመስጠት ሥልጣን የተሰጠው የክልል አካል ነው በማለት ይተረጉማል።

እርምጃዎቹ ሲወሰደ ክስ ለማን እንደሚቀርብ ግን አዋጁ አይገልጸም። ይህንን አዋጅ ለማስፈጸም የወጣው ደንብ ቁጥር 341/2007 አንቀጽ 19/4/ የአስተዲደር አካለ እርምጃ ሲወስድ ክስ ለማን እንደሚቀርብ ይደነግጋል። ይኸውም "ሥልጣን ላለው ፍርድ ቤት ክስ ማቅረብ ይችላል" የሚለው ነው። ሥልጣን ያለው ፍርድ ቤት የትኛው ነው? የሚለውን ደንቡ በግልጽ ባያስቀምጥም ሥልጣን በሥረ ነገር ወይም በገንዖብ መጠን ሉወሰን ይችላል። በልላ አነጋገር ክስ አቅራቢ የሚጠይቀው የዲኝነት ዓይነት ወይም የገንዖብ መጠን የፍርድ ቤቱን ሥልጣን ይወስናል ማለት ነው። በዘህ በዲኝነቱ መጠን ሥልጣን ላለው ፍርድ ቤት ክስ ይቀርባል ማለት ነው። ይህም የሚያመለክተው ክስ የሚቀርበው ለይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ሳይሆን ጉዲዩን ለማየት የስረ ነገር ሥልጣን ላለው ፍርድ ቤት ነው ። ይህም ወረዲ ፍርድ ቤት ወይም የከፍተኛ ፍርድ ቤት ላሆን ይችላል። ክስና ይግባኝ የተለያዩ ነገሮች ናቸው። በዘህ ንዐስ አንቀጽ መሰረት የህግ አውጪው ሀሳብ ጉዲዩን ለማየት ሥልጣን ላለው ፍርድ ቤት ቀጥታ ክስ ላቀርብ እንደሚችል መደንገጉን ነው። የእንግሉዖኛው ትርጉምም ቢሆን " May institute case in a court of law having jurisdiction within 30 day after the decision is passed or after laps of period specified for decision" የሚለው ከላይ የገለጽነውን ያረጋግጣል። ይህ ቢሆንም የአንቀጹ ንዐስ አንቀጽ 5 ደግሞ "ይግባኝ የቀረበለት ፍርድ ቤት" በማለት የሚገልጽ ሲሆን ይህ በንዐስ አንጽ 4 ላይ ከተደነገገው ጋር ይቃረናል።ሆኖም ግን ከእንግሉዖኛው ትርጉም ሲታይ የህግ አውጪው ሀሳብ ሥልጣን ላለው ፍርድ ቤት ክስ እንዱቀርብ መሆኑን ነው። እነዘህን ሁለቱን ንዐስ አንቀጾች ህግ አውጪው ከሰበው ግብ አንጻር መተርጎም የፍርድ ቤት ድርሻ ነው።

በመሆኑም የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት እነዘህን ሁኔታዎችን በማጤን የሰጠው ውሳኔ የሚነቀፍ ሆኖ አልተገኘም። ሲጠቃለልም የሚከተለው ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. የአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በ

የሰ/መ/ቁ 52382

በቀን 17/09/2008 ዓ/ም የሰጠው ውሳኔ በፍትሒብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 348/1/ መሰረት ጸንቷል።

2. የዘህን ችልት ወጪና ኪሳራ የግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

3. በቀን 23/10/2008 ዓ/ም የተሰጠው የእግድ ትዔዙዛ ተነስቷል። ለሚመለከተው አካል ይጻፍ።

4. የውሳኔው ግልባጭ ለሥር ፍርድ ቤቶች ይድረስ።

መዛገቡ ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።