-** 1.ተስፊዬ ተሾመ አልቀረቡም 2. ኤፍሬም መኮንን; ምስክሮች አመልካቾች ሁከት ያልፈጠሩ መሆኑን፤በጽ/ቤቱ የኑዙዚ ሰነድ የላለ መሆኑን፤በጊዚው የነበረው ኮሚቴ መሬቱ ወደ መሬት ባንክ እንዱገባ የወሰነ v. ዎች፡-** 1.ሞላየ ወልዳ ………………… አልቀረበም 2.ይመር ወልዳ ……………………..ቀረበ መዛገቡን መርምረን ተከታዩን ፍረድ ሰጥተናል።; ዎች ከሳሾች አመልካቾች ደግሞ ተከሳሾች በመሆን ተከራክረዋል።; ዎች ክስ ይዖት በአጭሩ አዋሳኙ በክሱ

የአመልካቾች የሰበር አቤቱታ መሰረታዊ ይዖትም፡-ተጠሪዎች መሬቱን መያዛ የሚገባቸው በአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት የገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 133/98 አንቀጽ 23/4 እና ይህንኑ አዋጅ ለማስፈጸም በወጣው ደንብ ቁጥር 51/99 አንቀጽ 24/4 መሰረት ኑዙዚውን በወረዲው ጽ/ቤት አስመዛግበው መሆን አለበት፤የመሬት አስተዲደርን እና አጠቃቀምን በሚመለከት በክልለ የወጣው መመሪያም በወረዲው ጽ/ቤት ያልተመዖገበ ኑዙዚ የማይጸና መሆኑን ይደነግጋል፤ተጠሪዎች የሟች ኑዙዚ ወራሽነታቸው ያልተመዖገበ እና የማይጸና በመሆኑ መሬቱ በሞተከዲ ወደ መሬት ባንክ የገባ እና አመልካቾችም የመሬት አስተዲደር ኮሚቴ በመሆናችን ተጠሪዎች ወደ መሬት ባንክ የገባውን መሬት እንዲያርሱ መከልከላችን ሁከት ፈጥረዋል የሚያሰኝ ባለመሆኑ አመልካቾች ሁከት ፈጥረዋል በማለት ሁከቱ ሉወገድ ይገባል በማለት የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ሥሕተት የተፈጸመበት በመሆኑ ሉታረም ይገባል የሚል ነው።የአመልካቾች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ በዘህ ችልት መታየት ያለበት ሆኖ ሰለተገኘ ለተጠሪዎች ጥሪ ተደርጎ ግራቀኙ በጽሐፍ እንዱከራከሩ ተደርጓል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና በየደረጃው ባለ ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሳኔ በአጭሩ ከላይ የተገለጸው ነው።እኛም የግራ ቀኙን ክርክር ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸው ሕጎች ጋር በማገናዖብ በአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት የሰሜን ወል ዜን ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ኑዙዚው በወረዲው አስተዲደር ቀርቦ ሳይመዖገብ ቢቀር ውጤቱ ምን እንደሆነ የክልለ የገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጅም ሆነ አዋጁን ለማስፈጸም የወጣው ደንብ የማይደነግግ በመሆኑ ጉዲዩ ሉዲኝ የሚገባው በመደበኛው ሕግ ነው በማለት የደረሰበት መደምደሚያ ተገቢ መሆን አለመሆኑ እንደሚከተለው መርምረነዋል።

የተሻሻለው የአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት የገጠር መሬት አስተዲደርን እና አጠቃቀምን ለመወሰን የወጣው አዋጅ ቁጥር 133/98 አንቀጽ 23/4 ድንጋጌ ከመሬት ጋር የተያያዖ ማናቸውም መብትና ግዳታን የሚመለከት ተግባር መሬቱ በሚገኝበት ወረዲ ባለው የባለሥልጣኑ ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት ቀርቦ ካልተመዖገበ በስተቀር በሦስተኛ ወገኖች ላይ መቃወሚያ ሆኖ ላቀርብ እንደማይችል ይደነግጋል፤ይህንኑ አዋጅ ለማሰፈጸም የወጣው ደንብ ቁጥር 51/99 አንቀጽ 24/4 ድንጋጌ በመሬት መመዛገቢያ መዛገብ ውስጥ መሬቱ ኪራይን፣ ውርስን ወይም ስጦታን የተመለከተ ግዳታ ያለበት እንደሆነ ይኸው መመዛገብ ያለበት መሆኑ፤

ግዳታው በሚሻሻልበት ወይም በሚያበቃበት ጊዚም መረጃው በዘሁ መሰረት መስተካከል የሚኖርበት መሆኑ ይደነግጋል፤የገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 133/98 ን እና ደንብ ቁጥር 51/99 ን ለማስፈጸም የወጣው መመሪያ አንቀጽ 13 ንዐስ ቁጥር 1 እና 2 ድንጋጌ ማንኛውም በህግ በኑዙዚ ይዜታውን የማስተላለፍ ስልጣን የተሰጠው አካል ይዜታውን በክልለ ውስጥ በህግ የገጠር መሬት የማግኘት መብት ለተሰጠው ሰው ከሞተ በኋላ ይዜታው እንዱተላለፍለት በጽሁፍ መናዖዛ የሚችል መሆኑን፤ኑዙዚዉ በፍ/ቤት እንዱጸድቅ ከተደረገ በኋላ በወረዲው አካ/ጥ/መ/አስ/አጠ/ጽ/ቤት ቅጂውን አስመዛግቦ ተናዙዟ ከሞተ በኋላ የይዜታ ዛውውሩ ተጨማሪ ማስረጃ ማቅረብ ሳያስፈልገው በቀጥታ የሚከናወን መሆኑን ይደነግጋል።ከነዘህ ድንጋጌዎች መገንዖብ የሚቻለው በኑዙዚ መሬት ተላልፍልኛል የሚል አካል ኑዙዚዉን በፍ/ቤት እንዱጸድቅ ካደረገ በኋላ በወረዲው አካ/ጥ/መ/አስ/አጠ/ጽ/ቤት ቅጂውን ሉያስመዖግብ የሚገባ መሆኑን እና በዘህ አግባብ ያልተመዖገበ ኑዙዚ ውጤት የላለው መሆኑን ነው።የገጠር መሬትን አስመልክቶ የወጡት ልዩ ሕጎች በፍ/ቤት ያልጸደቀ እና በወረዲው መሬት አስተዲደር እና አጠባበቅ ጽ/ቤት ቀርቦ ያልተመዖገበ ሰነድ ውጤት የላለው መሆኑን የሚያስገነዛቡ ሆነው ሳለ የሰሜን ወል ዜን ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የገጠር መሬትን አስመልክቶ በክልለ የወጡት ሕጎች ኑዙዚው በወረዲው አስተዲደር መሬት ጽ/ቤት ቀርቦ ካልተመዖገበ ውጤቱ ምን እንደሚሆን የማይደነግጉ በመሆኑ ጉዲዩ ሉዲኝ የሚገባው በጠቅላላ ሕጉ ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ ነው በማለት የሟች ኑዙዚ ፍርማሉቲውን ያሟላ በመሆኑ አመልካቾች የፈጠሩት ሁከት ሉወገድ ይገባል በማለት የሰጠው ውሳኔ የገጠር መሬትን አስመልክቶ በክልለ የወጡትን የሕግ ማዔቀፍች ያላገናዖበ እና መሰረታዊ የሕግ ሥሕተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል።በዘህም ምክንያት ተከታዩን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. በአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት የሰሜን ወል ዜን አስተዲደር ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ. ታሕሳስ 24 ቀን 2007 ዓ.ም ተሰጥቶ፤በክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ.7 የካቲት 25 ቀን 2007 ዓ.ም በትዔዙዛ፤በክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ.ቁ 03-10933 ግንቦት 26 ቀን 2007 ዓ.ም በትዔዙዛ የጸናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348/1 መሰረት ተሽሯል።

2. በአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት በሰሜን ወል ጉባላፍቶ ወረዲ ፍ/ቤት በመ.2 ጥቅምት 25 ቀን 2007 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348/1 መሰረት ጸንቷል።

3. በዘህ ችልት ለተደረገው ክርክር የወጣውን ወጪ ግራቀኙ የየራሣቸውን ይቻለ።

መዛገቡ ተዖግቷል።ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።