-** የሳስኮ ኢንደስትሪያል ንግድና ትራንስፖርት ድርጅት፡ጠበቃ አቶ አብደላ አሉ ቀረቡ; በፋደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት አራዲ ምድብ ችልት ያቀረቡት ክስ ከተከሳሽ ጋር ውል የፈፀምን ሲሆን ይኸውም የመስታዋት ማጓጓዛ ስምምነት ሆኖ ለሆሳዔ v. -** የኢፋዱሪ ትምህርት ሚኒስቴር፡- ነ/ፈጅ አማረች መለስ ቀረቡ; መሀከል የተፈፀመ ውል የጨረታ ሆኖ እያለ የአስተዲደር ውል ነው ተብል በጽሁፍ ሊደረግ ሲገባ በጽሁፍ አልተደረገም ተብል የተሰጠው; ሚኒስቴር መሰሪ

በሰበር አጣሪው ችልት ተጠሪ ሚኒስቴር መሰሪያ ቤት መስተዋት የማቅረብ ማጓጓዛ ጨረታ አውጥቶ አመልካች ተወዲድሮ አሸንፍ ለሶስት ዩኒቨርስቲዎች ያቀረበ መሆኑ ባልተካደበት ያጓጓዖበት ዋጋ ሲጠየቅ ውላችን በጽሁፍ አልተደረገምና ሉከሰኝ አይገባም ተብል በቀረበ ክርክር መነሻነት ክሱ ውድቅ የተደረገበትን አግባብነት ለማጣራት ተጠሪ ይጠራ በማለቱ ተጠሪ መስሪያ ቤት በሰጠው መልስ የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ ተገቢና መሰረታዊ የህግ ስህተት የላለበት ስለሆነ ሉፀና ይገባል ካለ በኃላ አመልካች ድርጅት በውለ መሰረት ለአስር ዩኒቨርስትዎች ያላቀረቡ ስለሆነ ልንከፍል አይገባም ብለዋል።

በመሰረቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ቁ 3132/2/ ስር እንደተመለከተው ውለ ከህግ አገልግልት ስራ ጋር የተያያዖና ለስራውም አፈፃፀም የተዋዋዩን ስራ ተካፊይነት ሳያቋርጥ የሚጠይቅ በሆነ ጊዚ ውለ የአስተዲደር መ/ቤት ውል እንደሆነ ይደነግግና በፍ/ብ/ህ/ቁ 3131/1/ ስር እንደተመለከተው መንግስት ወይም ላልች የአስተዲደር ሰራተኞች የሚዋዋሎቸው ውልች ስለውልቹ በጠቅላላና ስለ ልዩ ልዩ ውልች የተሰጡት የዘህ ውል ድንጋጌዎች በጠቅላላው እንደሚፀናላቸው ይደነግጋል።

ስለ ውልች በጠቅላላው በተፃፈው የፍ/ብ/ህ/ቁ 1724 ስርም እንደተመለከተው ከአስተዲደር መ/ቤት ጋር የሚደረጉ ውልች በጽሁፍ ሉደረጉ እንደሚገባ ይደነግግና በፍ/ብ/ህ/ቁ 1720 ስር እንደተመለከተው ውልን ለማቋቋም በጽሁፍ እንዱደረጉ የታዖዘ ውልች በጽሁፍ ካልተደረጉ እንደ ረቂቅ እንደሚቆጠሩ ይደነግጋል።

በልላ በኩል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 242 ስር እንደተደነገገው ማናቸውም ተከራካሪ ወገን በመከላከያ መልሱ ወይም በማናቸውም ላላ መንገድ የተከሰሰበትን ነገር በሙለ ወይም በከፉል የሚያምን መሆኑን የገለፀ እንደሆነ ወይም በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 241 መሰረት በሚደረግ ምርመራ የእምነት ቃለን የሰጠ እንደሆነ ፍ/ቤቱ በታመነው ነገር ላይ ብቻ ፍርድ መሰጠት እንዲለበት ይገልጻል።

ይህ ማለት ለአንድ ለቀረበ ክርክር የተሰጠው መልስ የታመነ እስከሆነ ድረስ ፍ/ቤቱ በታመነው መሰረት ውሳኔ ላሰጥ እንደሚገባና ወደ ማስረጃ የሚገባው በክስ አይነት ካልታመነ ብቻ እንደሆነ የተደነገገ ነው። ስለሆነም ወደተያዖው ጉዲይ ስንመለስ ውለ በጽሁፍ ነው ወይስ በቃል የውለ ይዖት ምን ነበር እየተባለ የሚጣራው በክሱ መሰረት ካልታመነ ነው። በቀረበው ክርክር የስር ተከሳሽ /የአሁን ተጠሪ/ ለቀረበበት ክስ የሰጠው መልስ የእምነት መሆኑ ከክርክሩ መረዲት ይቻላል። ይህ እስከሆነ ድረስ ፍርድ ቤቱ ከቀረበው ክስ እና መልስ አንጻር ውሳኔ ላሰጥበት ይገባል።

ከዘህ መነሻ ሲደረግ የስር ፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ክርክሩን ከሰማ በኃላ ውለ ከአስተዲደር መ/ቤት ጋር የተፈፀመ በመሆኑ በጽሁፍ መደረግ ሲገባው አልተደረገም በማለት ክሱን ውድቅ በማድረግ ውሳኔ ሲሰጥ ጉዲዩ በይግባኝ የቀረበለት የስር የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የስር ፍ/ቤትን ውሳኔ ማረም ሲገባው አልፍ የስር መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ውሳኔ በማጽናት መወሰኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተነዋል በመሆኑም የሚከተለውን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. የስር የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመዛገብ በቀን 21/2007 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ እና የስር የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይህንን ውሳኔ በማጽናት በመዛገብ በቀን 26/4/2008 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. አመልካች በስር ክሳቸው ለሶስት ዩኒቨርስቲዎች መስታወቶችን አጓጉዢአለሁ ሲለ ተጠሪም ለሶስት ዩኒቨርሰቲዎች አመልካች ያቀረበ ቢሆንም ካቀረባቸው መስታውቶች ዉስጥ የተሰባበሩ መስተዋቶች መኖራቸውን በገለፀው መሰረት አመልካች በሶስት ዩኒቨርስቲዎች ለእያንዲንደ ዩኒቨርስቲ ምን ያህል ኩንታል መስታወት እንዲጓጓዘ የአንደ ኩንታል ዋጋ ምን ያህል እንደሆነ አመልካች ካጓጓዖው ውስጥ ምን ያህለ እንደተሰበረ በግራ ቀኙ ውል መሰረት ለተጠሪ ሉከፈላቸው የሚገባ ክፍያ አለ ወይስ የለም የሚከፈላቸው ከሆነስ ሉከፈላቸው የሚገባው የገንዖብ መጠን ምን ያህል እንደሆነ በማስረጃ ተጣርቶ ይወሰን ዖንድ ለፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 341/1/ መሰረት ልከናል።

3. ለዘሁ ፍ/ቤት ክርክር የተደረገ ወጪና ኪሳራ ግራ ቀኙ የየራሰቸውን ይቻለ።

ት ዔ ዙ ዛ የውሳኔው ግልባጭ በየደረጃው ለሚገኙ የስር ፍ/ቤቶች ይተላለፍ።

መዛገቡ በውሳኔ ተዖግቷል ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።