-** አቶ ስማቸው ከበደ - ጠበቆች ታምሩ ወ/አገኝ፤ ሲሳይ ለምለም ፍስሃ አለማየሁ ቀረቡ; እና 19ኛ ተከሳሽ በሆነው ድርጅታቸው ላይ የቀረቡት 37ኛ፤ 38ኛ፤ 40ኛ፤ 41ኛ፤ 42ኛ፤ 43ኛ፤ 44ኛ፤ እና 45ኛ ክሶች የግብር ዓዋጅ ቁጥር v. -** የፋዳራል ጠቅላይ ዓቃቤ ህግ - ያለምወርቅ አስታጥቄ ቀረቡ; በሰጠው መልስ ተከሳሽ የተከሰሱበት ወንጀል ከአስር ዓመት በላይ የሚያስቀጣ መሆኑን፤ እንዱሁም ነፃ በወጡበት ጉዲይ ይግባኝ የጠየቁበት መሆኑን በማንሳት የዋስትና መብታቸው እ

ከፍ ሲል ባጭሩ የገለፅነው የጉዲዩን አመጣጥ ሲሆን የሥር ፍርድ ቤቶች የአመልካችን የዋስትና ጥያቄ ውድቅ የማድረጋቸውን አግባብነት መርምረናል። በህገ መንግስቱ አንቀፅ 19(6) በግልፅ እንደተመለከተው የተያዙ ሰዎች በዋስ የመፈታት መብት ያላቸው ሲሆን ዋስትና ሉከለከል የሚችለው በህግ በተደነገጉ ልዩ ሁኔታዎች ነው። በህጉ ከተደነገጉት ልዩ ሁኔታዎች መካከል በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 67(ሀ) ሥር የተደነገገው ተጠቃሽ ነው። በድንጋጌው ሥር እንደተመለከተው ተከሣሹ የዋስትና ግዳታውን ሉፈጽም አይችልም ተብል ሲገመት ዋስትና መከልከል ይቻላል።

አመልካች ባቀረቡት የሰበር ቅሬታ በዋስ ቢለቀቁ ተመልሰው ሉቀርቡ አይችለም የሚል ግምት ለመውሰድ እና ዋስትና ለመከልከል የሚያስችል ማስረጃም ሆነ ምክንያት ሳይኖር፤ ይልቁንም ከፍተኛ ባለሃብት በመሆናቸው በቢሉዮን የሚቆጠር ሃብት የሚያንቀሳቅሱ እና አንደኛ ደረጃ ግብር ከፊይ ተብለው መሸለማቸውን፤ እንዱሁም ከፍተኛ የሥራ ዕድል መፍጠራቸውን ሁለ ለፍርድ ቤቱ ተገልፆ በገሃድ ቀርቦ እያለ ምንም ማፍረሻ ማስረጃ ሳይቀርብ በደፈናው አይቀርቡም የሚለውን ግምት ሉያስተባብለ አልቻለም በማለት መደምደሙ፤ እንዱሁም ጉልህ ግምት ቢኖር ያንን እንዲፈርስ ወይም እንዲስረዲ እንኳ እድል ሳይሰጥ የተወሰነ ውሳኔ በመሆኑ በዚህ መልኩ የተሰጠው ብይን ተሽሮ ዋስትና ሉፈቀድ ይገባል በማለት ተከራክረዋል።

ነገር ግን ተከሣሹ የዋስትና ግዳታውን ሉፈጽም አይችልም ለማለት የሚያስችል በበቂ ምክንያት የተደገፈ ግምት ካለ ይህ በመኖሩ ብቻ በወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ 67/ሀ/ መሰረት ዋስትና መከልከል የሚቻል ሲሆን በተያዘው ጉዲይ በስር ፍርድ ቤት አመልካች የዋስትና መብት የተከለከለት የዋስትና ግዳታን አክብረው ፍርድ ቤት በየቀጠሮው ይቀርባለ የሚል ዕምነት ሉጣልበት የሚያስችል ሁኔታ አለመኖሩን ፍርድ ቤቱ በመቀበለ ነው። ፍርድ ቤቱ እዚህ መደምደሚያ ላይ የደረሰው በአመልካች እና በድርጅታቸው ላይ የቀረቡትን ተደራራቢ ክሶች፤ ክሶቹ የያዙትን ከፍተኛ የገንዘብ መጠን እና ወንጀለም ግብር አሳውቆ ካለመክፈል እና አሳንሶ ከማሳወቅ ጋር የተያያዙ ወንጀልች መሆናቸውን፤ እነዚህ ከፍተኛ ቅጣትን ሉያስከትለ የሚችለ ተደራራቢ ወንጀልች በመሆናቸው፤ የድርጊቱ አፈፃፀም አደገኛነት እና የወንጀለ ከባድነት ሁለ ሲታይ አመልካች በዋስትና ቢወጡ ይቀርባለ ተብል ለመገመት የማያስችል መሆኑን፤ እንዱሁም አመልካች ያላቸውን የኢኮኖሚ አቅም ተጠቅመው ከሃገር አይወጡም የሚለውን ግምት የሚያስተባብል አሳማኝ ምክንያት ያላቀረቡ መሆኑን በማንሳት ነው።

የወ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 67(ሀ) በዋስትና ወረቀት የተመለከቱትን ግዳታዎች አመልካች የሚፈጽሙ የማይመስል እንደሆነ በዋስትና የመለቀቅ ማመልከቻውን መቀበል የማይቻል ስለመሆኑ ቢደነግግም ፍርድ ቤቱ ዋስትናውን ለመከልከል ግምቱን መነሻ የሚያደርግባቸው ሁኔታዎች በግልጽ አልተመለከቱም። በመሆኑም አንድ ተከሣሽ የዋስትና መብት ቢከበርለት ግዳታውን የሚፈጽም የማይመስል ነው ተብል ግምት የሚወሰደው በቂና ህጋዊ ሉባለ በሚችለ ምክንያቶች ላሆን እንደሚገባ፤ እንዱሁም ምክንያቶቹ በቂና ህጋዊ ናቸው የሚለው ጉዲይ ከተለያዩ ከባባዊ ሁኔታዎችና ከጉዲዩ ልዩ ባህርይ አንፃር ፍርድ ቤቱ ሉገነዘበው የሚችለው ተደርጎ ሉወሰድ እንደሚገባ ይህ ሰበር ችልት በመዝገብ እና ላልችም ተመሳሳይ መዛግብት ውሳኔ ሰጥቷል። ስለሆነም በወ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 67 መሰረት የዋስትና መብት የሚነፈግባቸው ምክንያቶች ፍርድ ቤቶች ከተለያዩ ሁኔታዎች አንፃር እየተመለከቱ ሉመዝኗቸው የሚገባቸው ናቸው።

በተያዘው ጉዲይ የስር ፍርድ ቤት የአመልካችን የዋስትና ጥያቄ ያልተቀበለው የዋስትና መብት ቢፈቀድላቸው የዋስትና ግዳታውን አክብረው ፍርድ ቤት በቀነ ቀጠሮው ይቀርባለ የሚል ዕምነት ሉጣልበት የሚያስችል ሁኔታ አለመኖሩን ነው። ለዚህ በምክንያትነት የተጠቀሰው ከፍ ሲል እንደገለፅነው የቀረቡት ክሶች ተደራራቢነት፤ ክሶቹ የያዙትን ከፍተኛ የገንዘብ መጠን፤ የወንጀለ አይነት እና የድርጊቱ አፈፃፀም፤ ሉያስከትል የሚችለው ከፍተኛ ቅጣት፤ እንዱሁም አመልካች ያላቸውን የኢኮኖሚ አቅም ተጠቅመው ከሃገር አይወጡም የማያሰኝ ሁኔታ አለመኖሩን ነው።

እነዚህ ምክንያቶች ለግምቱ መነሻ እንዲይደረጉ በህጉ ክልከላ ካለመኖሩም በላይ በምክንያትነት ተቀባይነት ሉኖራቸው አይገባም የሚባልበት ሁኔታ ባለመኖሩ የስር ፍርድ ቤት በተጠቀሰው ምክንያት እና ግምት ላይ ተመስርቶ በዋስትና ወረቀት የመለቀቅ ማመልከቻውን ባለመቀበል በመወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት ፈጽሟል ለማለት አልተቻለም።

በልላም በኩል ቅሬታው ለሰበር ችልት ሲቀርብ የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት ከዚህ ቀደም በሰበር መ/ ከሰጠው ትርጉም አንፃር ለማየትም እንዱቻል ተብል ቢሆንም በተጠቀሰው መዝገብ ተከሳሹ የብዙ ሃገር ፓስፖርትና ቪዛ በእጁ ስለሚገኝ ብቻ የዋስትና ግዳታውን አክብሮ ላቀርብ አይችልም ለማለት የሚያስችል በቂ መንደርደሪያ ምክንያት ስላለመሆኑ፤ እንዱሁም የዋስትና ግዳታውን አክብሮ እንዱቀርብ የሚያደርግ ትዕዛዝ መስጠት እንደሚቻል የተወሰነበት ከመሆኑ ውጭ በሁለቱ መዛግብት የቀረበው ክርክር እና ዋስትና ለመከልከል መንደርደሪያ የተደረጉት ምክንያቶች ተመሳሳይ ናቸው የሚባለ ሆነው አላገኘናቸውም።

በአጠቃላይ የስር ፍርድ ቤት በህጉ ተቀባይነት የላቸውም የማይባለ ምክንያቶች ላይ በመመስረት አመልካች የዋስትና መብት ቢፈቀድላቸው የዋስትና ግዳታውን አክብረው ፍርድ ቤት በየቀጠሮው ይቀርባለ የሚል ዕምነት ሉጣልበት የሚያስችል ሁኔታ የለም በማለት በዋስትና ወረቀት የመለቀቅ ማመልከቻውን በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 67/ሀ/ መሰረት ባለመቀበል በመወሰኑ፤ እንዱሁም ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤትም የይግባኝ ማመልከቻውን ባለመቀበል በመወሰኑ የተፈፀመ መሰረታዊ የህግ ስህተት ባለመኖሩ ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ በፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በወ/መ/ ጥቅምት 1 ቀን 2009 ዓ.ም. የተሰጠው ብይን፤ እንዱሁም በፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በወ/ይ/መ/ ጥቅምት 15 ቀን 2009 ዓ.ም የተላለፈው ውሳኔ በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 75/2/ መሰረት በአብላጫ ድምፅ ፀንቷል። መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአራት ዳኞች ፊርማ አለበት