-** አቶ ባልቻ አበበ - አልቀረቡም; ም በሰጠው መልስ ሱቁን አስመልክቶ በ5/11/2006 የተጻፈ የስምምነት ደብዲቤ አለ በዚሁ መሰረት ቀበላው አካፍልን ተለያይተናል። የጡረታ አበልን; በጡረታ የሚኖር በመሆኑ በኦሮሚያ የቤተሰብ ህግ አን v. -** ወ/ሮ አልማዝ ዓሉ - ቀርበዋል; ኪራይ ቤት ላይ የተደገፈውን ቤትና ሱቅ አፍርሶ ያንሳልኝ የጡረታ አበልም እንድንካፍል; አብረው በቆዩ ወቅት ከደመወዝ ላይ ተቆርጦ ሲከማች የኖረ በመሆኑ; የግል ቤት እንዲላት ከሞጆ ከተማ ቀበላ 02

የአመልካች የሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህንን በመቃወም ሲሆን የሰበር አቤቱታው በአጭሩ አመልካች የመንግስት ሰራተኛ ሆኜ የተቀጠርኩት ተጠሪን ከማግባቴ 2 ዓመት በፉት ሲሆን ተጋብተን ብዙ ልጆች ወልደን ጋብቻችን በፍቺ ከተቋረጠበት 2006 ዓ.ም በፉት በጡረታ ተገልዬ ኖረናል። አብረን በመኖር ላይ ሳለን እኔ ቀድሜ ብሞት ግማሽ ጡረታ የማግኘት መብት እንዲላት የማይካድ ቢሆንም ከፍቺ በኋላ በእኔ ድካም የተገኘውን የጡረታ አበል እንድትካፈል የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ ስህተት ያለበት በመሆኑ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ የሚል ነው። ፍርድ ቤቱም ይህንን አቤቱታ መርምሮ ባልና ሚስት ጋብቻቸው ከፈረሰ በኋላ ለአንደኛው ወገን ይከፈል የነበረ ጡረታ ለላላኛው ወገን ሉከፈል የሚገባ መሆን አለመሆኑን ከአዋጅ ቁ 345/95 አንቀጽ 7 እና ከቤተሰብ ህጉ ዓላማ አንጻር ለመመርመር ያስቀርባል በመባለ ተጠሪ በሰጠችው መልስ ስለቀበላ ቤት እና ውርስ ቤት በተመለከተ የተነሳው ክርክር በልላ ፍርድ ቤት እየታየ መሆኑን በመግለጽ ያስቀርባል ከተባለው ነጥብ አንጻር ሲመረመር አመልካች የ9 ወር ደመወዝ ከወሰደ በኋላ ነው ጋብቻ የመሰረትነው፣ በአመልካች መ/ቤት በጡረታ ተመዝግቦ የጡረታ አበለን 7 ዓመት ሙለ አብረን ተጠቅመናል ስለዚህ የጋራ በመሆኑ ልንካፈል የሚገባ ሲሆን በህይወት መኖርና ከዚህ ከጡረታ አበል ድርሻዬን ብቻ እንጂ የአመልካችን የሚመለከት አይደለም። የሚል ነው አመልካችም የመልስ መልስ አቅረበዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ ከላይ የተመለከተው ሲሆን እኛም የግራ ቀኙን ክርክር ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና ያስቀርባል ከተባለው ነጥብ አንጻር አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መርምረነዋል።

ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የሚቻለው አመልካች እና ተጠሪ በባልና ሚስትነት ተጋብተው አብረው በሞጆ ከተማ ውስጥ ከ40 ዓመት ላላነሰ ጊዜ የኖሩ ቢሆንም ጋብቻቸው በፍቺ በመጠናቀቁ የፍቺ ውጤት በሆነው የንብረት ክፍፍል ክርክር አድርገዋል። ተጠሪ እና አመልካች በዚሁ የንብረት ክፍፍል ላይ በስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እያገኘ በመጣው የቀበላ የኪራይ ቤት ባለ ይዞታነት አስመልክቶ በልላ ፍርድ ቤት ክርክር ላይ በመሆናቸው በዚህ መዝገብ አልተመረመረም ሆኖም የአመልካችን የጡረታ ክፍያ አስመልክቶ የስር ፍርድ ቤት የጋራ በመሆኑ ሉከፈል ይገባል በማለት የሰጡትን ውሳኔ መሰረት በማድረግ ተመርምሯል። አመልካችና ተጠሪ አመልካች ከጋብቻ በፉት በመንግስት ሥራ ላይ የጡረታ መዋጮ እየከፈለ የቆዩበትን ጊዜ በተመለከተ 2 ዓመት እና 9 ወር በማለት ከመለያየታቸው ውጭ በጋብቻ የቆዩበትን ጊዜ እና በጋብቻ ውስጥ እያለ አመልካች በጡረታ ከሥራው መገለለን አስመልክቶ ልዩነት የላቸውም። ስለሆነም በዚህ ላይ ምላሽ ማግኘት የሚገባው ከተጋቢዎቹ አንደ በጡረታ የሚተዲደር በሆነ ጊዜ ጋብቻው በፍቺ ቢጠናቀቅ የጡረታ አበል ክፍያው በጋብቻ ወቅት በተደረገ መዋጮ ወደፉት የሚከፈል በመሆኑ የጋራ ሆኖ ለተጋቢዎች የመከፈል ውጤት ይኖረዋል ወይስ አይኖረውም የሚለው ነው።

የጡረታ ገንዘብ ምንጩ ምን እንደሆነ በወቅቱ ተፈፃሚነት በነበረው በመንግስት ሰራተኞች የጡረታ አዋጅ ቁጥር 345/1995 አንቀጽ 5 እንደተመለከተው ከአሰሪው ስድስት በመቶ /6%/ ከመንግስት ሰራተኛው አራት በመቶ /4%/ ነው። እዚህ ላይ የአሁን ተጠሪ መከራከሪያ በጋብቻ ውስጥ በነበርን ጊዜ ከአመልካች ደመወዝ እየተቀነሰ የሚከፈለው 4% በኦሮሚያ የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 83/96 አንቀጽ 78/1/ መሰረት የጋራ ከሆነው ደመወዝ በመሆኑ የጡረታ አበለ የጋራ ልባል ይገባል በሚል ሲሆን አመልካች ደግሞ የሚከራከረው የጡረታ አበል የሚከፈለው ለአመልካች ነው ተጠሪ ልትካፈል የምትችለው በጋብቻ ውስጥ ሳለን ብሞት ብቻ ነው ከፍቺ በኋላ ግን ልትካፈል የሚያስችል መብት የላትም በማለት ነው፡ በመሰረቱ ለጡረታ ተብል ከህግ በመነጨ ቅድመ ሁኔታ የሚከማች ገንዘብ ባል ወይም ሚስት ካከማቹት ተጠራቅሞ እራሱን ችል ለክፍያ ይውላል ወይም ይሸፍናል ተብል መደምደሚያ ሉያሰጥ የሚችል አይደለም።የጡረታ አበል ለአንድ ሰራተኛ የሚከፈለው ዕድሜው በገፊበት እና ጉልበቱ በደከመ ጊዜ መጦሪያ የሚሆነው ለመኖር የሚያስፈልገውን ወጪ በከፉልም ቢሆን በመሸፈንና ማህበራዊ ደህንነቱን ዋስትና ለመስጠት መንግስት ካለው የማህበራዊ ደህንነት ዋስትና ፖሉሲ የመነጨ በመሆኑ እንደማንኛውም ገቢ የጋራ ንብረት ነው የሚባል እንዲልሆነ የሰበር ችልት በመ/ አስገዲጅ የህግ ትርጉም ሰጥቶበታል።አመልካችና ተጠሪ በጋብቻ በነበሩ ጊዜ አመልካች ጡረታ አበል ማግኘት መጀመሩን 7 ዓመት መኖራቸውን ከዚህ በኋላ ፍቺ የተፈፀመ መሆኑ በስር ፍ/ቤት በማስረጃ የተረጋገጠ ሆኖ የሚገኝ ፍሬ ነገር ነው። አመልካች በጡረታ ከተገለለ በኋላ ፍቺ መፈፀሙን ምክንያት በማድረግም የጡረታ አበል ሉካፈል አይገባም የሚለውን መከራከሪያ ያነሳለ በመንግስት ሰራተኞች ጡረታ አዋጅ 345/95 አንቀጽ 35 ለሟች ሚስት ወይም ባል የሚከፈለውን የጡረታ አበል ሲደነግግ ሟች ያገኝ የነበረውን የጡረታ አበል 50% /ሃምሳ በመቶ/ የሚሆን እና ሆኖም ይህንን በመቀበል ላይ እያለ ካገባ በመከፈል ላይ ያለ አበል እንደሚቋረጥ ያመለክታል። ከዚህ ድንጋጌ መረዲት የሚቻለው ባልና ሚስት በጋብቻ ውስጥ ሳለ የጡረታ ባለመብት የሆነው ባል ወይም ሚስት ከሞቱ ስለሚኖር የጡረታ አበል ክፍያ ነው ስለሆነም ባል ወይም ሚስት የጡረታ አበል ተጠቃሚ ሆነው ባለበት ፍቺ ቢከሰት የጡረታ መብት ተጠቃሚ የሆነው ባልና ወይም ሚስት የጡረታ አበል ለባል ወይም ለሚስት ሉያካፍል የሚገባ ስለመሆኑ አይደለም።ስለሆነም የአመልካች የጡረታ አበል ለተጠሪ ሉከፈል ይገባል በማለት የስር ፍ/ቤቶች የደረሱበትን ድምዲሜ መሰረታዊ ስህተት ያለበት በመሆኑ የሚከተለው ተወስኗል።

ውሳኔ

1. የልሜ ወረዲ ፍርድ ቤት በመ/ በ12/12/2006 የኦሮምያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ምስራቅ ችልት በመ/ በቀን 01/07/2007 ዓ.ም እና የኦሮምያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት በመ/ በቀን 17/07/2002 የሰጡት ፍርድ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ በቀን 04/04/2007 ዓ.ም የሰጠው ፍርድ በውጤት ደረጃ ፀንቷል።

3. አመልካች የሚያገኘው የጡረታ አበል የጋራ ንብረት ተደርጏ ለተጠሪ ሉካፈል አይገባም ብለናል። ግራ ቀኙ በዚህ ችልት ያወጡትን ወጪና ኪሳራ ይቻቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል። የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።