Unknown v. ዎች፡-** 1. ወ/ሮ አሳለፈች አንዲግቤ ተወካይ አቶ ግርማ ጥላሁን ቀርበዋል 2. አቶ አስራት ግርማ 3. የአዲማ ከተማ የመሬት ልማት እና ማናጅመንት ኤጄንሲ - የቀረበ የለም; ዎች /የሥር ከሳሾች/፣; /የሥር ተከሳሽ/ ሆኖ ሲከራከሩ እን

የአሁን አመልካቾች በ11/10/2007 ዓ.ም በተጻፈ ሶስት ገጽ አቤቱታ የአሁን 1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች የጎደለዉን መሬት አሟልቶ 3ኛ ተጠሪ እንዱሰጣቸዉ ያቀረቡት ዲኝነት ፍ/ቤቶች በሉዝ አዋጅ ቁጥር 721/2004 እና የኦሮሚያ ክልል የከተማ መሬትን አስተዲደር ያወጣ ሉዝ አዋጅ ቁጥር 55/2006 ለመወሰን ያልተፈቀደላቸዉ ሆኖ ሳለ ያለስልጣን የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነዉ። የአሁን አመልካቾች በዋናነት ያቀረብነዉ የዲኝነት ጥያቄ ለረጅም ዓመታት በእጃችን የቆየዉን ይዞታንና ንብረትን 3ኛ ተጠሪ ለ1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ማስረከብ አይገባዉም እንዱሁም በአማራጭ ማስረከብ አለበት የሚባል ከሆነ ካሣ የመጠየቅ መብታችን እንዱጠበቅልን በማለት አመልክተን እያለ የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ጥያቄያችን የመሬት ካሳ ጥያቄ ስለሆነ በፍ/ቤት የሚታይ አይደለም በማለት የሰጠዉ ዉሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ነዉ። ስለዚህ የሥር ፍ/ቤቶች ዉሳኔ ተሽሮልን፣ የአዲማ ልዩ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ዉሳኔ እንዱጸናልን ወጪና ኪሳራ እንዱወሰንልን በማለት አመልክቷል።

ይህ ሰበር ሰሚ ችልት ጉዲዩን በማየት የሚጣራ ነጥብ አለ በማለት አቤቱታዉ ያስቀርባል በማለት ተጠሪዎች መልስ እንዱሰጡ በታዘዘዉ መሰረት የአሁን 1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ሐምል 16 ቀን 2007 ዓ.ም የተጻፈ አራት ገጽ መልስ እና የአሁን 3ኛ ተጠሪ በ15/01/2007 ዓ.ም የተጻፈ መልስ ሶስት ገጽ አቅርበዉ ከመዝገቡ ጋር ተያይዟል። የመልሱም ይዘት፡ የአዲማ ወረዲ ፍ/ቤት፣ የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት እና የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የላለዉ ትክክለኛ ዉሳኔ ስለሆነ እንዱጸናልን ወጪና ኪሳራ እንዱወሰንልን በማለት በዝርዝር ተከራክሯል። የአሁን አመልካቾችም የመልስ መልስ አቅርቧል።

የጉዲዩ አመጣጥ ከላይ የተመለከተዉ ሲሆን ይህ ችልት የግራ ቀኙን ክርክር ለሰበር አቤቱታ መነሻ ከሆነዉ ዉሳኔ እና አግባብነት ያላቸዉን የህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ፣ እንዱሁም መደበኛ ፍ/ቤት ይህን ጉዲይ የማየት ስልጣን አለዉ ወይስ የለዉም? የሚለዉን እንደጭብጥ በመያዝ እንደሚከተለዉ መርምሮታል። መዝገቡን እንደመረመርነዉ ለዚህ ክርክር መነሻ የሆነዉ የአሁን 1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ያቀረቡት ክስ ሲሆን፣ የዲኝነት ጥያቄአቸዉም በካርታ ላይ ተጠቅሶ ለእያንዲንዲችን የተሰጠዉ ቦታ 200 ካ.ሜ ቢሆንም በእጃችን የገባዉ የቦታ መጠን ከዚህ የሚያንስ በመሆኑ የጎደለዉ ይዞታ ተሟልቶ እንዱሰጠን በማለት 3ኛ ተጠሪን የከሰሱ ሲሆን፣ የወረዲዉ ፍ/ቤት ይህን የዲኝነት ጥያቄ መሰረት በማድረግ ዉሳኔ የሰጠ በመሆኑ፣ የአሁን አመልካች ይህን ዉሳኔ በመቃወም ይዞታችን ማስረከብ የለበትም ካልሆነ ካሳ ላሰጥን ይገባል የሚል መቃወሚያ አቅርቧል። የአሁን 1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ያቀረቡት ጥየቄ የጎደለዉ ይዞታ ተሟልቶ እንዱሰጥን የሚል ሲሆን፣ የአሁን አመልካቾች ደግሞ ያለምንም ምትክ ቦታ ወይም ካሳ ይዞታችን ሉወሰድብን አይገባም የሚል መቃወሚያ ማቅረባቸዉን ማየት ይቻላል። የግራ ቀኙ ክርክር የሚያተኩረዉ በአዲማ ከተማ አስተዲደር ሥር ያለውን የከተማ ቦታን የሚመለከት ነዉ።

የአዲማ ከተማ አስተዲደር በኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ዉስጥ የሚገኝ እንደመሆኑ መጠን ይህን የከተማ ቦታ የሚያስተዲድረዉ የከተማ መሬት የሉዝ አዋጅ ቁጥር 721/2004፣ ይህን አዋጅ መሰረት በማድረግ ክልለ ያወጠዉ የከተማ መሬትን በሉዝ ለማስተዲደር የወጣ ደንብ ቁጥር 155/2005 እና የከተማ መሬትን በሉዝ ለማስተዲደር የወጣ መመሪያ ቁጥር 9/2005 በተመለከቱ መርሆዎች መሆን እንዲለበት መገንዘብ ያስፈልጋል። ከከተማ ቦታ ጋር በተያያዘ ለሚነሱ ጥያቄዎች እንዱሁም ቦታን ከማስለቀቅ እና ተያያዥነት ያላቸዉ ጥያቄዎች የሚስተናገደት በዚህ አዋጅ፣ ደንብ እና መመሪያ መሆን ይገባል። ከዚህ ጋር ተያይዞ አግባብነት ያላቸዉ የአዋጁ ድንጋጌዎች አንቀጽ 26፣ 27፣ 28፣ 29፣ እና 30 ሲሆን፣ የከተማ ቦታን ከማስለቀቅና ምትክ ቦታ እና ካሳን ከመክፈል አንጻር ጉዲዩ የሚታይ መጀመሪያ በሕግ አግባብ በከተማዉ አስተዲደር የተዋቀረዉ አካል እንደሆነ ያመለክታል። የደንብ 155/2005 አንቀጽ 26፣ 55 እና 56 እንዱሁም የመመሪያ አንቀጽ 33 እና 36 ድንጋጌዎች ተፈጻሚነት እንዲለዉ ማየት ይቻላል። በዚህ አግባብ ስልጣን የተሰጠዉ የአስተዲደር አካል የከተማ ቦታ ጋር በተያያዘ ለሚነሱ የመብት ጥያቄዎች፣ ይዞታን ለማስለቀቅ ትዕዛዝ ከመስጠት፣ ምትክ ቦታ እና የካሳ መጠን ወስኖ ከማሳወቅ አንጻር ስልጣን የተሰጠዉ መሆኑን ያመለክታል። በዚህ አስተዲደራዊ ዉሳኔ ላይ ቅሬታ ያለዉ አካል አቤቱታዉን እዛዉ በሕግ አግባብ በተዋቀረዉ አካል ዘንድ ማቅረብ እንዲለበት ነዉ። ይህ አካል በአቤቱታዉ ላይ የሰጠዉ ዉሳኔ ላይ ቅሬታ ያለዉ አካል ይግባኙን በከተማ አስተዲደር ደረጃ በተዋቀረዉ ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ ማቅረብ መብት እንዲለዉ ከአዋጁ ድንጋጌ መገንዘብ ይቻላል።

በዚህ አካሄድ ጉባኤዉ የሚሰጠዉ ዉሳኔ ካሳን በተመለከተ ካልሆነ በስተቀር ላልች ምትክ ቦታን ጨምሮ በላልች በሕግም ሆነ በፍሬ ነገር ክርክሮች ላይ ጉባኤዉ የሚሰጠዉ ዉሳኔ የመጨረሻ ይሆናል። የካሳ ጥያቄም ቢሆን በይግባኝ ለመደበኛ ከፍተኛ ፍ/ቤት ላቀርብ እንደሚገባ እንጂ ቀጥታ ክስ ላቀርብ እንደማይችል ይደነግጋል። ይህ የሚሆነዉ ግን እነዚህ አካላት በሕጉ አግባብ ተዋቅረዉ ከከተማ መሬት ጋር በተያያዘ የሚነሱትን ክርክሮች የሚያስተናግደበት ሥርዓት የተዘረጋ እንደሆነ ነዉ። የአሁን አመልካቾችም ሆኑ የአሁን 1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ይህ አስተዲደራዊ አካል በህጉ አግባብ ስላልተዋቀረ በመደበኛ ፍ/ቤት ክስ ማቅረባቸዉን አግባብነት ባለዉ ማስረጃ አስደግፈዉ ያቀረቡት ክርክር የለም። ስለዚህ ከዚህ አንጻር ሲታይ በግራ ቀኙ መካከል ያለዉን የጎደለዉ ይዞታ እንዱሟላልን የሚል የዲኝነት ጥያቄ፣ ምትክ ቦታ እና ካሳ ሳይከፈለን ከይዞታችን ልንነቀል እና ማስረከብ የለብንም የሚለዉ የዲኝነት ጥያቄ በተመለከተ በቀጥታ ክስ ለመደበኛ ፍ/ቤት ላቀርብ የሚገባ ጉዲይ አይደለም። ከላይ በተመለከተዉ መሰረት ስልጣን ላለዉ የአስተዲደር አካል የሚቀርብ ጉዲይ ነዉ። ስለዚህ የሥር ፍ/ቤቶች በዚህ አግባብ በማየት ከግራ ቀኙ የቀረበዉን የዲኝነት ጥያቄዎች ለመወሰን ስልጣን ስለላላቸዉ የቀረቡትን የዲኝነት ጥያቄዎች በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.244 /2፣ ሀ/ እና 245 /2/ መሰረት ዉድቅ ማድረግ ሲገባቸዉ፣ ጥያቄዉን በመቀበል የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለዉ በመሆኑ የሚከተለዉ ዉሳኔ ተሰጥቷል።

ዉሳኔ

1. የአዲማ ወረዲ ፍ/ቤት በመ.ቁ.68317 በ06/12/2007 ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ እና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ.ቁ.200569 በ13/08/2007 ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ እና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ.ቁ.204835 በ25/09/2007 ዓ.ም የሰጠዉ ትዕዛዝ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.348 /1/ መሰረት ተሽሯል።

2. የአዲማ ልዮ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ.ቁ.19245 በ04/03/2007 ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያልተፈጸመበት በመሆኑ በፍ/ብ/ሥ/ሕ/ቁ.348 /1/ መሰረት ጸንቷል።

3. መደበኛ ፍ/ቤት ይህን ጉዲይ በቀጥታ ክስ ተቀብል አከራክሮ ዉሳኔ ለመስጠት ስልጣን የለዉም ብለናል።

4. የዚህ ዉሳኔ ግልባጭ ለሥር ፍ/ቤት ይድረስ።

5. ግራ ቀኙ በዚህ ችልት የደረሰባቸዉ ወጪና ኪሳራ የየራሳቸዉን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል፣ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ ብለናል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።