-** አቶ ኤልያስ ተፈራ - ጠበቃ ዲንኤል ፀጋዬ ቀረቡ; ያሳገደ መሆኑን ገልፀውና ይህንኑ ግንኙነት ለማስረዲት እንደሚችለ ገልጸው በን/ሕ/ቁጥር 717 መሰረት ለመቃወም የሚያስችል የመከላከያ ማስረጃ ያላቸው መሆኑን ጠቅሰው የቀረበውን ክስ v. -** አንዋር ሁሴን - ቀረቡ; ፈርመው የሰጡትን ቼክ; ቼኩን እንዱከፍላቸው ባንክ ሲያቀርቡ ቼኩ ሳይከፈል በመመለሱ ምክንያት ብር 500,000.00 (አምስት መቶ ሺህ) ከነ ሕጋዊ ወለደ እና ላልች ተያያዥ ወጪዎች ጋር; በተፊጠነ ስነ ስርዓ

አመልካች በዚህ ውሳኔ ቅር በመሰኘት ይግባኛቸውን ለፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቢያቀርቡም ይግባኛቸው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 337 መሰረት ተስርዞባቸዋል። የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም በዚሁ ነው። የአመልከች የሰበር አቤቱታ መሰረታዊ ይዘትም፡- የስር ፍርድ ቤት የአመልካችን የመከላከያ ማስፈቀጃ ጥያቄውን ከተቀበለ በኋላ ሕጋዊ ባልሆኑ ምክንያቶችና የን/ሕ/ቁጥር 717 ድንጋጌዎችን ይዘትና መንፈስ አስገዲጅነት ካላው የሰበሩ ውሳኔ ጋር ባግባቡ ሳያገናዝብ በአመልካች የተቆጠሩትን የሰው ምስክሮችን ሳይሰማ ምንም ግንኙነት ሳይኖር ለተጠሪ አከራካሪው ገንዘብ እንዱከፈል በማለት የሰጠው ውሳኔ ሕጋዊ ባለመሆኑ ተሸሮ የአመልካች ማስረጃዎች ተሰምተው በጉዲዩ ላይ ተገቢው ዲኝነት እንዱሰጥ የሥር ፍርድ ቤት ይታዘዝ ዘንድ ዲኝነት መጠየቃቸውን የሚያሳይ ነው። አቤቱታቸው ተመርምሮም የበታች ፍርድ ቤቶች ለን/ሕ/ቁጥር 717 አፈጻጸም የሰጡትን ትርጓሜ አግባብነት ለማየት ጉዲዩ ለዚህ ሰበር ሰሚ ችልት እንዱቀርብ የተደረገ ሲሆን ለተጠሪ ጥሪ ተደርጎላቸው ቀርበውም ግራ ቀኙ በጽሐፍ እንዱከራከሩ ተደርጓል።

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም ጉዲዩን ለዚህ ችልት ያስቀርባል ተብል ከተያዘው ጭብጥ አንፃርና በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 284 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች መሰረት በአጭር ሁኔታ በሚወሰኑ ክርክሮች ላይ ስለሚፈፀም ሥነ ሥርዓት በሕጉ የተመለከቱ ሥርዓቶችን መሰረት በማድረግ እንደሚከተለው መርምሮታል።

በመሰረቱ በአጭር ሥነ ሥርዓት ዲኝነት ታይቶ እንዱወሰን ክስ የሚቀርብበት ጊዜ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 285/1/ እንደተመለከተው ከሕጉ ጋር በተያያዘው ሰንጠረዥ ቁጥር 2 መሰረት ተከሣሽ የሆነው ሰው መጥሪያ ከደረሰበት ቀን ጀምሮ በአሥር ቀናት ጊዜ ውስጥ ቀርቦ ክሱን ለመከላከል እንዱፈቀድለት ፍ/ቤቱን ፈቃድ እንዱጠይቅ መደረግ እንዲለበት ተደንግጓል። አመልካች ቼኩ ለተጠሪ የተሰጠበት ምክንያት በኪራይ ውል ግንኙነት መሆኑንና ይኼው የኪራይ ውል በመንግስት በወጣው መመሪያ የተነሳ በአመልካችና በተጠሪ ያለመግባባት ፈጥሮ በዚሁ ምክንያት ቼኩን ባልተገባ መንገድና ሁኔታ ለተጠሪ ፈርመው የሰጡ መሆኑን በመጥቀስ ለመከላከል እንዱፈቀድላቸው በቃለ መሐላ የጠየቁ መሆኑን ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ ተችሎል። ይህንኑ የአመልካችን ምክንያት በመቀበልም የስር ፍርድ ቤት አመልካች የመከላከያ መልስ እንዱያቀርቡ ፈቅድላቸው አመልካች ሙለ የሆነ መከላከያ መልስና አለኝ የሚሎቸውን የሰው ምስክሮችን ቆጥረው የማስረጃ ዝርዝር መግልጫ ያቀረቡ መሆኑን የሰበር አጣሪ ችልት የያዘው የስር ፍርድ ዋና መዝገብ በግልጽ ያሳያል።

የተጠሪ ዋና ክርክር በቼኩ ላይ ሐተታ ወይም ገደብ የለበትም የሚል ነው። አመልካች ደግሞ ለቼኩ መሰጠት መሰረቱ አመልካች ከተጠሪ እናት ጋር ያላቸው የመንግስት ቤት ላይ የተደረገ የኪራይ ውል የሚል ነው። በአመልካችና በተጠሪ እናት መካከል የኪራይ ውል መኖሩ አልተካደም። ከአመልካች ጋር የተጠሪ እናት ያደረጉትን የኪራይ ግንኙነትን የሚያስተዲድሩት ደግሞ ወኪላቸው የሆኑት የአሁኑ ተጠሪ መሆኑን አመልካች ጠቅሰው የሚከራከሩ መሆኑን የክርክሩ ሂደት ያሳያል። እንዱሁም በአመልካች በመከላከያ ፈቃድ መጠየቂያ ማመልከቻ ላይም ይህ ግንኙነት መኖሩ ተገልጿል። ይህንኑ ግንዛቤ ውስጥ አስገብቶም የስር ፍርድ ቤት አመልካች መከላከያ መልሳቸውን እንዱያቀርቡ አድርጓል። ምንም እንኳን ቼክ እንደ ገንዘብ ለተለያዩ ሰዎች በቀላለ ሉተላለፍ የሚችል ባሕርይ ያለው የገንዘብ ሰነድ በመሆኑ ቼክ አከፊፈል ላይ ማንኛውም መቃወሚያ ላቀርብበት እንደማይችል በንግድ ሕጉ የተደነገገ በመሆኑ ሕጉ ለይቶ ባስቀመጣቸው ጉዲዮች ካልሆነ በስተቀር የቼክ ክፍያ በማናቸውም ምክንያት ሉቆምና ሉታገድ የማይችል መሆኑ አከራካሪ ያለመሆኑን የን/ሕ/ቁጥር 717 ድንጋጌ ይዘትና መንፈስ በምንመለከትበት የምንረዲው ጉዲይ ነው። ነገር ግን በባለጉዲዮቹ መካከል ግልጽ የሆኑ ሁኔታዎች ወይም ግንኙነቶች በተፈጠሩ ጊዜ ብቻ ይህን መቃወሚያ ለማድረግ እንደሚቻል በን/ሕ/ቁ. 717/1/ ተመልክቷል። በተያዘው ጉዲይ አመልካች ይህን መሰረት በማድረግ ለመከላከል እንዱፈቀድለት ያቀረበውን ጥያቄ ፍ/ቤቱ የተቀበለው ሲሆን በኋላ ግን በአመልካች የተቆጠሩትን የሰው ምስክሮች ለጉዲዩ አግባብነት የላላቸው ናቸው በማለት ሳይሰማ አልፍ የቼክ ክርክር በመሆኑ ብቻ የቼክን ባህርይ መሰረት በማድረግ ውሳኔ ሰጥቷል።፡ ሆኖም በዚህ የፈቃድ ጥያቄ ተቀባይነት አግኝቶ አመልካች መከላከያ መልስ እንዱያቀርብ ተደርጎ መልስና በሕግ አግባብ ምስክር ቆጥረው እያለ ምስክሮች ሳይሰሙ ይኼው ታልፍ የቼክ ባሕርይ ብቻ መሰረት ተደርጎ ዲኝነት የሚሰጥበት አግባብ የላለ መሆኑን የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 286፣ 291 እና 717 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ በአንድ ላይ በማንበብ የምንገነዘበው ጉዲይ ነው። አመልካች ለመከላከል እንዱፈቀድለት ያቀረበው ምክንያት ፈቃድ የሚያሰጥ መሆኑ እስከታመነ ድረስ የቼክ ባህርይ መሰረት ተደርጎ ምስክሮችን የማሰማት መብታቸው ሉታለፍ የሚችልበት ምክንያት መኖሩን ከክርክሩ ሂደት ማግኘት አልተቻለም።

ከፈቃድ በኋላ ያለው የፍሬ ነገር ክርክር ማስረጃ ተሰምቶ ሉነጥር የሚገባውና ለጉዲዩ አግባብነት ያለውን የማስረጃ ምዘና መርህ በመከተል የሚታይ ይሆናል እንጂ የተከሳሽን የመከላከል መብት ወደ ኃላ በመመለስ መብቱን ለማጥበብ የሚያስችል አይሆንም። ከዚህ አኳያ አመልካች ከተጠሪ ጋር የነበረውን የኪራይ ውል ግንኙነት መሰረት በማድረግ ለመከላከል እንዱፈቀድ ፍ/ቤቱን ጠይቆ ተቀባይነት ያገኘው ጉዲይ ማስረጃ ሳይሰማ ውድቅ የሚሆንበት ሕጋዊ ምክንያት የለም።

ስለሆነም በጉዲዩ የስር ፍ/ቤቱ በአጭር ሥነ ሥርዓት እንዱታይ የሚቀርቡ ክሶች አመራር ሥርዓትን ሳይሆን የቼክ ባሕርይን መሰረት በማድረግ ውሣኔ መደምደሚያ ላይ መድረሱ አግባብ ሆኖ አላገኘንም። ምክንያቱም አመልካች ለመከላከል እንዱፈቀድለት ያቀረበው ጥያቄ ተቀባይነት በፍ/ቤቱ አግኝቶ የተጠየቀውን ገንዘብ ላለመክፈል በቂ ምክንያት መሆን አለመሆኑ የሚታወቀው ፍ/ቤቱ ከአጭር ሥነ ሥርዓት ወደ መደበኛ የክርክር ሥነ ሥርዓት ውስጥ በመግባት ግራ ቀኙን በአግባቡ በማስረጃ ካከራከረ በኋላ ነው። በእነዚህ ምክንያቶች በጉዲዩ ላይ የተሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ስለተገኘ ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. በፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ/ ጥር 29 ቀን 2006 ዓ.ም. ተሰጥቶ በፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ ግንቦት 09 2006 ዓ/ም የጸናው ውሳኔ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. የፋዳራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ክርክሩን በመ/ ቀጥል ግራ ቀኙን በመደበኛ የክርክር ሥርዓት አከራክሮና ማስረጃ ሰምቶ ተገቢውንውሣኔ እንዱሰጥበት ጉዲዩን በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.

343(1) መሰረት መልሰናል።ይጻፍ።

3. በዚህ ችልት ለተደረገው ክርክር የወጣውን ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ ይቻቻለ።

መዝገቡን ዘግተናል፤ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።