-** አቶ ለልሰገድ ምጆ- ጠበቃ ደሳለኝ ድረስ ቀረቡ።; ያቀረበው ክስ ነው። ከሳሽ እናቱን ወ/ሮ አማራች ኦዲ በቀድሞው ወረዲ 5 ቀበላ ዐ6 በአዱሱ አጠራር አዱስ ከተማ 10/11/12/ የመደብ ቁጥሩ 1 የሆነ የቅቤ ንግድ ችርቻሮ የሚነግድ v. -** 1. አንድነት ቅቤና ቅመማቅመም ነጋዳዎች /አ.ማ/ ጠበቃ ይልማ አቻሜ ቀረቡ 2. ወ/ሮ አለምፀሐይ ሞጆ; ዎች ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል።; ዎች በከሳሽ እናት ስም የነበረው የክሲዮን ድርሻ ለሀለተኛ ተከሳሽ; / የተወሰነው መጋቢት

3. አመልካች ግንቦት 4 ቀን 2006 ዓ.ም በተፃፈ የሰበር አቤቱታ በንግድ ሕግ ቁጥር 416 ንዐስ አንቀጽ 2 በያዝነው ጉዲይ ተፈፃሚነት የለውም። ጉዲዩ የወንጀል ድርጊት የተፈፀመ መሆኑን የሚያሳይና የወንጀል ምርመራ እየተጠራ በመሆኑ የይርጋው የጊዜ ገደብ በወንጀል ህጉ የተመለከተው አስራ አምስት ዓመት መሆን አለበት ስለዚህ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በስር ታይቶ ይሻርልኝ በማለት አመልክቷል። ተጠሪዎች ሀምላ 02 ቀን 2006 ዓ/ም ባቀረቡት መልስ የሟች እናት አክሲዮኑን የሸጡት የካቲት 21 ቀን 1996 ዓ/ም ነው። ለጉዲዩ አግባብነት ያለው በንግድ ህጉ ቁጥር 416 (2) የተመለከተው የሶስት ወር የይርጋ የጊዜ ገደብ ነው። ስለዚህ የአመልካች የሰበር አቤቱታ ውድቅ ይደረግልኝ በማለት ተከራክረዋል።

አመልካች ሀምላ 22 ቀን 2006 ዓ/ም የተፃፈ የመልስ መልስ አቅርበዋል።

4. ከሥር የክርክሩ አመጣጥና ግራ ቀኙ ለዚህ ሰበር ችልት የቀረቡት የፅሐፍ ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም የበታች ፍርድ ቤቶች የአመልካች ክስ በይርጋ ቀሪ ነው በማለት የሰጡት ብይን ተገቢ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ጉዲዩን መርምረናል።

5. ጉዲዩን እንደመረመርነው አመልካች ክስ ያቀረበው፣ አንደኛ ተጠሪ ተህሳስ 27 ቀን 1997 ዓ/ም ከዚህ ዓለም በሞት የተለየችውን ወላጅ እናቴ፣ በህይወት ያለች በማስመሰልና መጋቢት 24 ቀን 1998 በተደረገው የባለአክስዬኖች ጉባኤ ስሜን በመመዝገብ ሀሰተኛ የሆነ ቃለ ጉባኤ በማዘጋጀት የእናቴን ድርሻ ለሁለተኛ ተጠሪ እንዱተላለፍ በመወሰን የአክሲዮን ድርሻዎን ለሁለተኛ ተጠሪ አስተላልፎል። አንደኛ ተጠሪ ይህንን ተግባር የፈፀመ መሆኑን ያወቅሁት በጥቅምት ወር 2005 ዓ/ም በማለት ነው። ይህም የአመልካች ጥያቄ አንድ ሰው የሲቪል መብትና ግዳታ የሚኖረው ከተወለደበት ቀን አንስቶ እስከ ሞተበት ጊዜ ድረስ መሆኑ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1 የተደነገገ ሆኖ እያለ አንደኛ ተጠሪ ከዚህ ዓለም በሞት ከተለያች በኃላ እናቴን በባለአክሲዬኖች ጉባኤ ላይ እንደተገኘች አድርጎ በሀሰት በመመዝገብ የአክሲዬን ድርሻ ዝውውር ፈፅሟል የሚል ይዘት ያለው ነው።

6. አንድ ሰው የሲቪል መብትና ግዳታ የሚኖረው በህይወት ባለበት ጊዜ መሆኑ ሟች ከዚህ ዓለም በሞት ከተለያየ በኃላ በሟች መሞት የማይቋረጡ መብቶችና ግዳታዎች ለወረሾቹ የሚተላለፍ መሆኑ በፍተብሓር ህግ ቁጥር 1 እና በፍትሐብሕር ህግ ቀጥር 826 ንዐስ አንቀፅ 2 ተደንግጓል። ማናቸውም አክስዬን ማህበር፤ በመመሥረቻ ፅሐፍም ሆነ በመተዲደሪያ ደንቡ ወይም በባለአክሲዬኖች ጉባኤው በህይወት የላለ የአክስዮን ባለ ድርሻ በህይወት አንዲለ ተደርጎ በባለአክሲዮን ጉባኤ ላይ ስሙ እንዱመዘገብና በለ አክሲዮኑ ከሞተ በኃላ የባለ አክሲዮኖች ጉባኤ በሰጠው ውሳኔ በህይወት እንዲለ ተቆጥሮ እንዱፈፀምበት ለመደንገግ መብትና ሥልጣን የለውም። ይህም የሚያሳየው አመልካች የሚያቀርበው ጥያቄ በሟች ምትክ የሟችን ወራሽ መጥረትና በባለአክሲዮኖች ጉባኤ እንዱሳተፍ ማድረግ ሲገባው የአክሲዮን ማህበሩ መሥራች የሆነችው ወላጅ እናቴ በሞት የተለያች መሆኑን እያወቀ በሞት ከተለየች ከአንድ ዓመት በኃላ በግል አክሲዮኖች ጉባኤ ላይ እንደተገኘች አድርጎ ስሟን በመመዝገብና የሀሰት ቀለ ጉባኤ በማዘጋጀት የፈፀመው የአክሲዮን ድርሻ ዝውውር ፈራሽ ይሁንልኝ በማለት ነው።

7. ይህ የአመልካች ጥያቄ ህግ አውጭው በንግድ ህግ ቁጥር 416 ንዐስ አንቀፅ 2 የሶስት ወር የይርጋ የጊዜ ገደብ ሲደነግግ ተሳቢ ካደረጋቸው ጉዲዮች ጋር አንድ አይነት ካለመሆኑም በላይ አንድ አክሲዮን ማህበር ባለ አክሲዮኑ ሲሞት የባለአክሲዮኑ ወራሾች ሣይጠራ የሞተውን ባለ አክሲዮን በባለአክሲዮን ጉባኤ ላይ የተገኘ በማስመሰል የወራሾቹን መብትና ጥቅም የሚጎዲ ውሣኔ ቢወሰን ወራሾች የባለአክሲዮን ጉባኤ የተደረገ መሆኑንና የባለአክሲዮኖች ጉባኤ የእነርሱን መብትና ጥቅም የሚጎዲ ውሣኔ መወሰኑና ቃለጉባኤውን ማስመዝገቡን እንዳትና በምን ሁኔታ ያውቃለ? ወራሾች ይህንን ሣያውቁ በንግድ ህግ ቁጥር 416 ንዐስ አንቀፅ 2 የተመለከተው የጊዜ ገደብ ቢያልፍ ሁኔታውን ለማስቀየር በምን ያህል ጊዜ ውስጥ ክስ ማቅረብ አለባቸው የሚለውን ጥያቄ የሚያስነሣ ነው።

8. አንድ ሰው በፍርድ መብቱን ለማስከበር ጥያቄ የሚያቀርበው መብቱ ከተጣሰበት ወይም በመብቱ ሉሰራበት ከሚችልበት ቀን ጀምሮ መሆኑን በፍታብሓር ህግ ቁጥር 1846 ተደንግጓል ። በያዝነው ጉዲይ አመልካች ያቀረበው ጥያቄ በንግድ ህግ ቁጥር 416 ንዐስ አንቀፅ 2 በተደነገገው የይርጋ ጊዜ ገደብ ቀሪ የሚሆን አይደለም ። ከዚህ አንፃር አመልካች ጉዲዩን ካወቀበት ቀን ጀምሮ ባለት አስር ዓመታት ውስጥ የአክሲዮን ማህበሩን ጥያቄውን በማቅረብና በክፈ ልቦና የአክሲዮን ድርሻው ተላልፍላቸዋል የሚላቸውን ሰዎች ላይ ጥያቄ ማቅረብ የሚቻል መሆኑ የፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1677 ንዐስ አንቀፅ 1 እና የፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1845 በጣምራ በመተርጎም ለመረዲት ይቻላል። ከዚህ አንፃር አመልካች ጥያቄውን ያቀረበው ከላይ የገለፅነው የአስር ዓመት የይርጋ የጊዜ ገደብ ሳያልፍበት ሆኖ እያለ የበታች ፍርድ ቤቶች አመልካች ላቀረበው የዲኝነት ጥያቄ አግባብነት የላለውን የንግድ ህግ ቁጥር 416 ንዐስ አንቀፅ 2 በመጥቀስ ጉዲዩ በይርጋ ቀሪ ነው በማለት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል ።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሰጠው ብይንና የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው ትዕዛዝ ተሸሯል።

2. የአመልካች ክስ በይርጋ ቀሪ አይሆንም በማለት ወስነናል ።

3. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት መዝገቡን በማንቀሳቀስ አመልካችና ተጠሪ በላልች ነጥቦች ያቀረቧቸውን ክርክሮችና የግራቀኙን ማስረጃ በመስማት ውሣኔ እንዱሰጥበት ጉዲዩን በፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 341(1) መሰረት መልሰን ልከንለታል ።

4. በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጭና ኪሣራ ግራቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።