-** አቶ አያላው ወልዳ ዩሐንስ - ጠበቃ ስንታየሁ ባሕሩ - ቀረቡ; ያቀረቡት የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን የቀረበ ጉዲይ ነው።; ብር 10,000.00 ለመንግሥት ብር 5,000 እንዱከፍለ ዲኝነት ጠይቋል።; ስለአስፈራሩዋቸው በሕጉ አግ v. -** አቶ ጀማል ሰማን ኑር - ጠበቃ አማኑል ኩመራ ቀረቡ; / ከነበረው ሰኔ 21 ቀን 2002 ዓ.ም በተፈፀመ የሽርክና ውል የቁርስ ቤት ንግድ ሥራ በጋራ ሲሰሩ የነበሩ; አከራይተሃል; ም የንግድ መደብሩ ያለአግባብ ይዘው ስለሚገኙ እንዱለ

ወደ ተያዘው ጉዲይ ስንመልስ የሥር ፍርድ ቤት ፍሬ ነገር በማጣራት እና ማስረጃ በመመዘን ሥልጣኑ በአመልካች በኩል የቀረቡ ምስክሮች ከተጠሪ ጋር የሽርክና ውል ተፈራርመዋል ያለ ቢሆንም ውለ ሲፈረም የሽርክና ውል ስምምነቱ መዋጮ ምን ያህል እንደሆነ እንደማያውቁ በአንፃሩ በተጠሪ በኩል የቀረቡ ምስክሮች ከ1997 ዓ.ም እስከ አሁን ድረስ ሱቁን ተከራይቶ ይሰራ እንደነበር የሽርክና ውለም ሉዋዋል መሆኑን በመግለጽ የአመልካች ክስ ውድቅ እንዱሆን ማመልከታቸውን ያሳያል።

የሥር ፍርድ ቤትም የግራ ቀኙ ክርክር እና ማስረጃ ከመረመረ በኃላ በአመልካች እና ተጠሪ መካከል በሕግ አግባብ የተቋቋመ የሽርክና ማህበር የለም ። በተጠሪ የቀረቡ ምስክሮች የግራ ቀኙ ግንኝነት የአከራይ ተከራይ መሆኑን ሚዛን በሚደፊ መልኩ ማስረዲት የቻለ መሆናቸው ችልቱ መገንዘቡን በመግለጽ የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርጏታል። አመልካች በሥር ፍርድ ቤት ውሳኔ ቅር በመሰኘት ለፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ቢያቀርቡም ተቀባይነት አላገኘም ። ይህ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔን በመቃወም ለማስለወጥ ነው።

ጉዲዩ ለሰበር ሰሚ ችልት ይቅረብ በመባለ ግራ ቀኙ የጽሐፍ ክርክር አድርጓል።አመልካች በሰበር አቤቱታቸው የግራ ቀኙ ግንኝነት በሽርክና ውል የተመሰረቱ ስለ መሆኑ አመልካች ድርጅቱ ከነ ፉቃድ እና መልካም ስምና ዝናው ሉያዋጡ ተጠሪ ደግሞ የመነገጃ ገንዘብ እንዲቀርቡ ፤የሽርክና ውለ አለመመዝገቡ ውድቅ እንደማይሆን እንደ የእሽሙር ማህበር ሉወሰድ እንደሚገባ፣የ73 ዓመት ዕድሜ ባለጸጋ እና ላላ የገቢ ምንጭ የላላቸው መሆናቸው የአከራይ ተከራይ ግንኙነት መመሪያ ቁጥር 4/2004 ዓመት ተጠቃሚ መሆን እንደሚገባቸው በመግለጽ ተከራክሯል። ተጠሪ በበኩላቸው በአመልካች እና ተጠሪ መካከል የነበረው ግንኙነት የአከራይ ተከራይ መሆኑን አስተዲደሩ ማጣራቱ ፤አመልካች የሽርክና ማህበር ለመመስረት የሚያስችል ምንም ያዋጡት ነገር አለመኖሩን ፣የሥር ፍርድ ቤት ጉዲዩን በማጣራት መወሰኑ ፤የመመሪያ ቁጥር 4/2004 ተጠቃሚነኝ የሚለው ክርክር መቅረብ የነበረበት ለአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች መሆኑን፤የሥር ፍርድ ቤቶች የሽርክና ውል የለም በማለት መወሰናቸው በአግባቡ ነው፣ሉጸና ይገባል በማለት መልስ ያቀረቡ መሆኑን ተረድተናል ።የአመልካች የመልስ መልስም አቤቱታቸውን የሚያጠናክር ነው።

ከሥር የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለጸው ሲሆን ይህ ችልትም ግራ ቀኙ በጽሐፍ ያደረጉት ክርክር፤ለሰበር አቤቱታ መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ ጉዲዩን በሚከተለው መልኩ መርምሮታል። እንደመርነውም የሥር ፍርድ ቤቶች በግራ ቀኙ መካከል ተፈረመ የተባለው የሽርክና ውል በንግድ ሕግ የተመለከቱት መሰረታዊ መመዘኛዎች ያሟላ አይደለም በማለት ውድቅ ሉያደርግ የቻለው ከሳሽ/አመልካች/ ውለን ካልፈረምክ ከሱቁ አስወጣሃለው በሚል አስገድደውት እንደሆነ በመካከላቸው ያለው ግንኙነት የአከራይ ተከራይ ግንኙነት መሆኑን የሽርክና ስራ እንደማይሰሩ መመስከራቸውን ውሣኔው ማስፈሩን ተረድተናል።የሥር ፍርድ ቤት በፍሬ ነገር ያረጋገጠውን ጉዲይ ይዘን አግባብነት ካለው ሕግ ጋር ስናገናዝበው በአመልካች እና ተጠሪ መካከል የንግድ ሕጉ በደነገገው አግባብ በጋራ መስራትና መተባበር ፤መዋጮ ስለመኖሩ ፤ከድርጅቱ ከሚገኘው ትርፍ የተደረገ ክፍፍል ስለመኖሩ የቀረበ ክርክር የለም። እንዱህ ከሆነ ደግሞ በግራ ቀኙ የተደረገው የሽርክና ውል በንግድ ሕግ አንቀጽ 211 እና ተከታይ ድንጋጌዎች የተመለከቱት አስገዲጅ መመዘኛዎች ስለመሟላታቸው በሕጉ አግባብ የቀረበ ክርክር የለም። በመሆኑም በአመልካች እና ተጠሪ መካከል ተመሰረቱ የተባለው የሽርክና ማህበር በንግድ ሕጉ በተመለከተው የሽርክና ማህበር ማቋቋሚያ መስፈርት ያልተቋቋመ በተግባርም መሬት ላይ የላለ መሆኑ ከአጠቃላይ የክርክሩ ይዘት መረዲት ይቻላል። ይህ ከሆነ ደግሞ በግራ ቀኙ መካከል የነበረው ግንኙነት በሽርክና ውል ላይ የተመሰረተ ሳይሆን የሥር ፍርድ ቤት እንዲለው የአከራይ ተከራይ ግንኙነት ነው።

አመልካች በሰበር ቅሬታቸው የተደረገ መዋጮ መኖሩ፣የትርፍ ክፍፍል ሰለመደረጉ እና ሽርክናው በ 3ኛ ወገን አለመታወቁ ውጤቱ የአሽሙር ማህበር የሚመለከት እንደሆነ ፍርድ ቤት ግንዛቤ አለመወሰደን ክርክር አቅርበዋል። አመልካች በሥር ፍርድ ቤት ባቀረቡት ክስ ግራ ቀኙ ግንኙነት በሽርክና ውል ላይ የተመሰረቱ ስለመሆኑ ተደረገ የተባለው ስምምነትም አረጋጋጭ በማድረግ አቅርበዋል።የአመልካች የክርክር መስመር ከሥር ፍርድ ቤት ጀምሮ ከተያዘው ጭብጥ የሚጣጣም ካለመሆኑ በተጨማሪ የሽርክና ውል በቀረበበት ሁኔታ ስለመዋጮ እና የትርፍ ክፍፍል ሥርዓት በተመለከተ ግን ፍርድ ቤት ጉዲዩን እንደ እሽሙር ማሕበር ግንዛቤ እንዱወሰድ ያቀረቡት ክርክር የሕግ መሰረት የለውም።በልላ በኩል አመልካች አቅመ ደካማና የ73 ዓመት ዕድሜ ባለፀጋ በመሆናቸው የመመሪያ ቁጥር 4/2004 አንቀጽ 6.1 ተጠቃሚ ሉሆኑ እንደሚገባ በሰበር አቤቱታቸው ገልጸዋል። በመሰረቱ አመልካች ያቀረቡት ክርክር በሥር ፍርድ ቤት ያልተነሳ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.329(1) ሥር የተመለከተው ፍሬ ሐሳብ ያላገናዘበ ነው።ከዚህ በተጨማሪ አመልካች የመመሪያው ልዩ ተጠቃሚ መሆን ነበረብኝ በማለት ያቀረቡት ክርክር በግራ ቀኙ ነበረ ከተባለው የሽርክና ውል ስምምነት የማይጣጠም ነው።ጉዲዩም መቅረብ ከነበረበትም ለአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤት ነው በእነዚህ ሁለ ምክንያቶች የሥር ፍርድ ቤቶች አመልካች ያቀረቡት ክስ ውድቅ ማድረጋቸውን በሕግ አተረጓጏምና አተገባበር ረገድ መሰረታዊ የህግ ስህተት መፈጸማቸውን አያሳይም። ስለሆነም ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪ ደረጃ ፍርድ ቤት በኮ/መ/ቁ.194434 በ12/09/2005 የሰጠው ፍርድ፣የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በኮ/መ/ቁ.138064 በ 21/02/2006 ዓ.ም የሰጠው ትእዛዝ ጸንቷል ።

2. በአመልካች እና ተጠሪ መካከል የተመሰረቱ የሽርክና ማሕበር የለም ተብል መወሰኑ በአግባቡ ነው ብለናል።

3. የዚህ ፍ/ቤት ክርክር ያስከተለው ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

ት እ ዛ ዝ መዝገቡ ወደ መ/ቤት ይመለስ። የማይነበብ የአምሰት ዳኞች ፊርማ አለበት።