እነ ኮልኔል ተክለ ፍሰሀ v. -** የኦሮሚያ ክልል ዐቃቤ ሕግ - የቀረበ የለም; በ29/01/2007 ዓ.ም አዘጋጅቶ ያቀረበባቸው ክስ ይዘት ባጭሩ፡- ተከሳሾቹ በክልለ የደን አዋጅ ቁጥር 72/1995 በአንቀጽ 13 (1) ስር የተደነገገውን በመተላለፍ በ27/01/2007

በመሰረቱ ከላይ በተጠቀሰው የወንጀል ስነ ስርዓት ህግ ቁጥር 134 (1) መሰረት በተከሳሹ ላይ የጥፊተኛነት ውሳኔ ላሰጥ የሚችለው ተከሳሹ ያስመዘገበው የእምነት ቃል በክስ ማመልከቻው በተገለፀው የወንጀል ዝርዝር መሰረት ወንጀለን ማድረጉን ሙለ በሙለ ያመነ መሆኑን የሚያረጋግጥ በሆነ ጊዜ ነው። ተከሳሹ እንደ ሕጉ አነጋገር ወንጀለን መፈፀሙን ሙለ በሙለ ያመነ መሆኑን ለማረጋገጥ ያስችል ዘንድ የሚያስመዘግበው የእምነት ቃል መነፃፀር የሚገባው ከወንጀለ ዝርዝር ጋር ብቻ ሳይሆን በክሱ ተላልፍታል ከተባለው የሕግ ድንጋጌ አነጋገር ጭምር ነው። ተከሳሹ የተከሰሰበትን ወንጀል ለይቶ አውቆ መልስ ለመስጠት እንዱችል እያንዲንደ ክስ ወንጀለን እና ሁኔታውን በዝርዝር መግለፅ ያለበት ስለመሆኑ፣ እንዱሁም ስለ ወንጀለ እና ስለ ሁኔታው የሚሰጠው ዝርዝር መግለጫ ተከሳሹ የፈፀመውን ተግባር ወንጀል ከሚያደርገው ሕግ አነጋገር ጋር በጣም የተቀራረበ መሆን የሚገባው ስለመሆኑ በስነ ስርዓት ሕጉ በቁጥር 112 የተመለከተው ድንጋጌም ይህንኑ የሚያስገነዝብ ነው።

በተያዘው ጉዲይ አመልካቾቹ ለከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ካቀረቡበት ጊዜ ጀምሮ አጥብቀው የሚከራከሩት ለወረዲው ፍርድ ቤት የሰጠነው ቃል በአግባቡ እና በዝርዝር አልተመዘገበም• የመከላከያ ማስረጃ አቅርበን ክሱን እንድንከላከልም ዕድል አልተሰጠንም በማለት መሆኑን የመዝገቡ ግልባጭ ያመላክታል። ተከሳሾቹ ወንጀለን መፈፀማቸውን አምነዋል በሚል መዝግቦ የጥፊተኝነት ውሣኔ ከመስጠቱ በቀር ተከሳሾቹ ተላልፈዋል ተብለው የተከሰሱት የትኛውን ሕግ እና ድንጋጌ እንደሆነ እንኳ የወረዲው ፍርድ ቤት በጥፊተኝነት ውሣኔውም ሆነ በቅጣት ውሣኔው ላይ አላሰፈረም። ተላልፈውታል የተባለው ሕግ እና ድንጋጌ የተጠቀሰው በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ውሣኔ ላይ ነው። ተከሳሾቹ አስመዝግበውታል የተባለው የእምነት ቃል ከተከሰሱበት ድንጋጌ ጋር ተነፃፅሮ በስነ ስርዓት ሕጉ በቁጥር 134(1) ድንጋጌ መሰረት የእምነት ቃልን የሚያቋቁም መሆን አለመሆኑ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ ተከሳሾቹ ወንጀለን መፈፀማቸውን ሙለ በሙለ አምነዋል በማለት የጥፊተኝነት ውሣኔ መስጠቱ ደግሞ የቁጥር 134 (1)ድንጋጌ ዓላማ እና መንፈስ መሰረት ያደረገ ነው ለማለት የሚቻል አይደለም።

ሲጠቃለል አመልካቾች ያስመዘገቡት ቃል በወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ስነ ሥርዓተ ቁጥር 134 (1) ድንጋጌ አነጋገር መሰረት የእምነት ቃልን የሚያቋቁም መሆን አለመሆኑን ባልተረጋገጠበት ሁኔታ ወንጀለን መፈፀማቸውን አምነዋል ተብል በአመልካቾቹ ላይ የተሰጠው የጥፊተኝነት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ በመገኘቱ የሚከተለው ውሣኔ ተሰጥቷል።

ው ሣ ኔ

1. በአደአ ወረዲ ፍ/ቤት በመዝገብ በ29/01/2007 ዓ/ም ተሰጥቶ በምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመዝገብ በ17/03/2007 ዓ/ም በውሳኔ የተሻሻለው እና በኦሮሚያ ብ/ክ/መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ እና ሰበር ችልቶች እንደቅደም ተከተለ በመዝገብ በ02/04/2007 ዓ/ም እና በመዝገብ በ08/07/2007 ዓ/ም በትእዛዝ የጸናው የጥፊተኛነት እና የቅጣት ውሳኔ ተሸሯል።

2. አመልካቾቹ ያስመዘገቡት ቃል በወንጀለኛ መቅጫ ህግ ስነ ስርዓት ቁጥር 134/1/ ድንጋጌ አነጋገር መሰረት የእምነት ቃልን የሚያቋቁም መሆን አለመሆኑ ሳይረጋገጥ የጥፊተኛነት ውሳኔ መሰጠቱ የስነ ስርዓት ህጉን መሰረት ያደረገ አይደለም በማለት ወስነናል።

3. አመልካቾቹ በወንጀለኛ መቅጫ ስነ ስርዓት ህግ ቁጥር 132 /1/ እና /3/ መሰረት ቃላቸውን እንዱያስመዘግቡ ካደረገ በኃላ የሚያስመዘግቡት ቃል ከወንጀለ ዝርዝር እና ከተከሰሱበት የህግ ድንጋጌ አነጋገር አንጻር ወንጀለን ማድረጋቸውን ሙለ በሙለ አምነዋል የሚያሰኝ መሆን አለመሆኑን መርምሮ እና የሚያስመዘግቡት ቃል የእምነት ቃልን የሚያቋቁም አይደለም የሚል ከሆነም ጉዲዩን በስነ ስርዓት ህጉ መሰረት በማስረጃ አጣርቶ ተገቢውን ውሳኔ እንዱሰጥበት ጉዲዩ ለአደአ ወረዲ ፍ/ቤት እንዱመለስ ወስነናል።

4. የወረዲው ፍ/ቤት ጉዲዩን አንቀሳቅሶ መጥሪያ እስኪልክላቸው እና ክርክሩ እንዱቀጥል እስካደርግ ድረስ አመልካቾቹ በማረሚያ ቤት እንዱቆዩ የሚደረግበት ህጋዊ ምክንያት ባለመገኘቱ ከእስር እንዱለቃቸው ለሚገኙበት የምስራቅ ሸዋ ዞን ማረሚያ ቤቶች አስተዲደር ጽ/ቤት ትእዛዝ ይተላለፍ።

5. የውሳኔው ግልባጭ ተገቢውን መፈጸም ያስችለው ዘንድ ለአደአ ወረዲ ፍ/ቤት፣ እንዱያውቁት ደግሞ ለምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት እና ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይላክ።

6. ውሳኔ ያገኘ ስለሆነ መዝገቡ ተዘግቷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።