ብር 25‚000.00 /ሃያ አምስት ሽህ ብር / ተቀብለዋል። በውልና ማስረጃ በ06/01/1997 ዓ.ም ጽድቋል። ስለዚህ ጉዲዩ በዕርቅ እልባት አግኝቶ ያደረ መሆኑን በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.244/2//1/; ድርሻ v. ዎች፡-** 1ኛ ህፃን ሰናይ የማነ ኪሮስ 2ኛ ህፃን ፍዩሪ የማነ ኪሮስ ሞግዚት ወ/ሮ ሄለን ያቆብ ቀረቡ; ዎች ከሳሾች በመሆን ነው የተከራከሩት። አመልካቾች ባቀረቡት አቤቱታ የሥር; ዎች ለቀረበው ክስ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርበዋል

የአሁኑ ተጠሪዎች የሥር ፍርድ ቤት ውሳኔ በመቃወም ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ አቅርበው ፍርድ ቤቱም ግራ ቀኙን ካከራከረ በኃላ ወ/ሮ ሄለን ያዕቆብ ዕርቅ የፈፀሙት በ06/01/07 ዓ.ም ሲሆን ሞግዚት ሆነው የተሾሙት ደግሞ በ30/02/97 ዓ.ም ነው። ይህ የሚያሳየው ደግሞ በሞግዚትነት ስልጣን ከመውሰዲቸው በፉት እርቁን መፈፀማቸው ነው።

የተጠሪዎች እናት በፍ/ህ/ቁ.205 በህግ ሞግዚቶች እንደሆኑ ይሁን እንጂ የተጠሪዎች የውርስ ሀብቱ አስመልክተው ዕርቅ ለማድረግ የቤተዘመድ ጉባኤ የሰጣቸው ስልጣን የለም። የቤተዘመድ ጉባኤ ሥልጣን ቢሰጣቸው እንኳን ከብር 300 በላይ ከህፃናቱ ጥቅም ጋር በተያያዘ ክርክር ውስጥ ከገባ በሽምግልና መስማማት እንደማይችለ በፍ/ሕ/ቁ.301 በአስገዲጅነት መልኩ ተቀምጠዋል።

ወ/ሮ ሄለን ያዕቆብ የፈፀሙት ስምምነት መጠኑ ብር 25‚000.00 ነው ይህ የሚያሳየው ደግሞ ወ/ሮ ሄለን ያዕቆብ ከስልጣናቸው ውጭ የተጠሪዎች የውርስ ሁብት ስምምነት እንደፈጽሙ ነው።

ወ/ሮ ሄለን ያዕቆብ ፈጽሙት የተባለው የሽምግልና ስምምነት ከሥልጣናቸው ውጭ በቤተዘመድ ጉባኤ ባልተፈቀደላቸው ነው። ባልተሰጣቸው ስልጣን ለፈጸሙት ስምምነት ደግሞ ውጭ ተጠሪዎች / ህፃናት / ስምምነቱ ይፍረስልን ብለው አስቀድመው የሚጠይቁበት ምክንያት የለም።

ስምምነቱ በሕገ መንግስቱ የተረጋገጠው የህፃናት መብት የሚጋፈ ፈራሽ ነው። ስምምነቱ ፈራሽ ነው። ከተባለ ደግሞ ህፃናቱ ስምምነቱ ይፍረስልን የሚለበት ምክንያት የለም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤት በዋናው ጉዲይ አከራክሮ ውሳኔ ይስጥበት በማለት ብይኑ ለመሻር በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.341 በነጥብ ለሥር ፍ/ቤት መልሶታል። የአሁኑ አመልካቾች ይህንን ውሳኔ በመቃወም ለፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ያቀረቡት ይግባኝ አቤቱታ ተቀባይነት አላገኘም የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንን ውሳኔ በመቃወም ለማስለወጥ ነው።

ጉዲዩ ለሰበር ይቅረብ በመባለ በዚህ ችልት ግራ ቀኙ በጽሐፍ ክርክር አድርጓል። አመልካች በሰበር አቤቱታቸው ያነሱዋችው ዋና ዋና ፍሬ ነገሮች የተጠሪዎች እናት ሕጋዊ ሞግዚት ናቸው ሰምምነቱም እንዱፈርስ ጥያቄ አልቀረበም ተጠሪዎች በሸማግላዎች ግምት መሰረት ድርሻቸውን ወስደዋል የሚል ይዘት አለው። ተጠሪዎች በበኩላቸው በግራ ቀኙ የዕርቅ ስምምነት ተጀምሮ የነበረ ቢሆንም አለመጠናቀቁ የእርቅ ሰምምነቱም የህፃናት መብትና ጥቅም የሚጎዲ ስለመሆኑ የተጠሪዎች ሞግዚት ዕርቅ ለማድረግ የቤተሰብ ጉባኤ ፍቃድ አልሰጣቸውም ተጠሪዎች የጠየቁት ሀብት ያልተከፊፈለ የውርሰ ሀብት መሆኑ በፍ/ህ/ቁ 205 መሰረት ከወላጆቹ አንደ በማይኖርበት ወይም ችልታ ባጣበት ወቅት የማሳደግ፣ የማሰተማር፣ የመንከባከብና የማሰተዲደር ስልጣን እንጂ ንብረት የማሰተላለፍ ሀላፉነት እንደማይሰጠው በመጥቀሰ መልሰ አቅርበዋል የአመልካቾች የመልሰ መልሰም የሰበር አቤቱታው የሚያጠናከር ነው።

ከሥር የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም ግራ ቀኙ በጽሐፍ ያደረጉት ክርክር ለሰበር አቤቱታ መነሻ የሆነው ውሳኔ አግባብነት ካላቸው የህግ ድንጋጌዎች ለማገናዘብ ጉዲዩን በሚከተለው መልኩ መርምሮታል። መዝገቡን እንደመረመረውም በዚህ ችልት ዕልባት የሚያስፈለገው ጭብጥ የሥር ፍርድ ቤቶች በተጠሪዎች ሞግዚት ተደረገ የተባለው የዕርቅ ስምምነት ከመሾማቸው በፉት የተደረገ በመሆኑ ተጠሪዎችን የሚያስገድደ አይደለም በማለት መወሰናቸው በሕጉ አግባብ ነው ወይስ አይደለም? የሚለው ነው።

ከክርክር ሂደቱ መረዲት እንደተቻለው አመልካቾች ከተጠሪዎች ሞግዚትነት ጋር ለክርክሩ ምክንያት በሆነው ቤት መስከረም 6 ቀን 1997 ዓ.ም ዕርቅ ስምምነት አድርገው በሽማግላዎች ግምት መሰረት 25.00.00 ብር እንደወሰደ እና ላላ እንደማይጠይቁ መግለፃቸው፤ተጠሪ የሞግዚትነት ስልጣን የወሰደትም ጥቅምት 30 ቀን 1997 ዓ.ም ስለመሆኑ ነው። አመልካቾች ተጠሪዎች ሞግዚት ያደረጉ ስምምነት ለህግና ሞራል የማይቃረን መሆኑን ተረጋግጦ በሚመለከተው አካል ቀርቦ መመዝገቡን ይከራከራለ ተጠሪዎች በበኩላቸው ሞግዚቱ እንደገና ሞግዚቶቻቸው በቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ያልጸደቀ በመሆኑ አደረጉት የተባለው ዕርቅ እንደማያስገድዲቸውና የሥር ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ በአግባቡ ስለመሆኑ መከራከራቸው የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ግልባጭ ያመለክታል። በሥር ፍርድ ቤት በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋገጠው የተጠሪዎች ሞግዚት የሞግዚትነት ሥልጣን ከማግኘታቸው በፉት ከአመልካች ጋር ዕርቅ ማድረጋቸው ነው። በተጠሪዎች ሞግዚት የተደረገው ስምምነትም ለቤተዘመድ ምክር ጉባኤ አቅርቦ ስለመጽደቁም በአመልካቾቹ የቀረበ ክርክር የለም። አመልካቾች ከሥር ፍርድ ቤት ጀምሮ አጥብቀው የሚከራከሩት በተጠሪዎች ሞግዚት የተደረገው ስምምነት ለህግና ለሞራል የሚቃረን አይደለም በሚል ነው። ከዚህ በተጨማሪ የዕርቅ ስምምነቱ እንዱፈርስ ክስ እንዲልቀረበ አመልካቾች በሰበር አቤቱታቸው ያቀረቡት ቅሬታ ያመለክታል። በመሰረቱ የልጅ አስተዲደግ እና ንብረት አስተዲደር ባልና ሚስት በጋብቻ ተሳስረው በሚኖርበት ጊዜ በጋራ እንደሚያከናውኑት በማንኛውም ምክንያት ከወላጆች አንደ ተግባሩን ማከናወን ካልቻለ ላላኛው ኃላፉነቱን እንደሚሸከም ከፍ/ህ/ቁ.204 እና 205 ጭምር ጥምርንባብ የምንረዲው ነው።

ሞግዚት አካለ መጠን ያልደረሰው ልጅ ሀብት በማስተዲደር ሥልጣን እንዲለው ከፍ/ህ/ቁ. 280 እና ተከታይ ድንጋጌዎች ንባብ መረዲት ይቻላል። ሞግዚቱ የልጅን ሀብት በሚያስተዲድሩበት ጊዜ እና ሁኔታ በፍ/ህ/ጉ የተመለከቱትን መሰረታዊ ድንጋጌዎች ባስከበረ መልኩ መሆን እንዲለበት ከድንጋጌዎቹ አጠቃላይ ይዘት አላማና መንፈስ የምንገነዘበው ነው። አካለመጠን ያልደረሰው ልጅ የውርስ ሀብት ያገኘ እንደሆነ ሞግዚቱ ከቤተዘመድ ምክር አባልች መካከል ምስክሮች ባለበት ንብረቱም የዋጋ ግምት መግለጫ ሉዘጋጅለት እንደሚገባ ልጅ ከውርስ ሀብት የሚደርሰው መጠን ጉድለት እንዲይኖርበት ሞግዚቱ ጥንቃቄ ማድረግ እንዲለበት ልጅን ወክል እንደሚቀበል፤

ለአውራሽ ዕዲ የማይበቃ ካልሆነ በቀር አካለመጠን ላልደረሰ ልጅ በውርስ የደረሰው ሀብቱ የቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ካልተፈቀደለት በቀር ሞግዚቱ ለመተው እንደማይችል ከፍ/ህ/ቁ. 282/1/ ፤/2/ እና 298/1/ እና /2/ ጥምር ንባብ መረዲት ይቻላል። ከላይ የተመለከተናቸው ድንጋጌዎች መሰረታዊ ይዘትና አላማ መረዲት እንደተቻለው ሕግ አውጭው የህፃናት መብት በተመለከተ ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረጉን የሚያሳይ መሆኑን ነው ከዚህ ጋር በተያያዘም ሞግዚቱ የልጅን መብትና ጥቅም በተመለከተ የሚያደርገው ሕጋዊ ግንኙነት የቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ፍቃድ የሚጠይቅ ስለመሆኑ ነው። የፍ/ህ/ቁ.301 ድንጋጌ ሙለ ይዘቱ ሞግዚቱ ክርክር የሚደረግበት ጥቅም ከሦስት መቶ የኢትዮጵያ ብር ያነሰ ካልሆነ በቀር አካለ መጠን ያልደረሰው ልጅ ጥቅሞች በሚመለከት ነገር ከቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ካልተፈቀደለት ምንም ግልግል ለመፈፀም አይችልም።

በማለት ደንግጓል። ወደተያዘው ጉዲይ ስንመለስ የተጠሪዎች ሞግዚት ለዕርቅ ስምምነት አድርጉ የተባለው በቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ከመሾማቸው በፉት ስለመሆኑ አላከራከረም። በአመልካቾች እና በተጠሪዎች ወኪል ተደረገ የተባለው የገንዘብ መጠንም ከ25‚000.000 ብር ያላነሰ ነው።

በአንጻሩ ሕግ አውጭው ሞግዚቱ ስለ ህፃኑ የሚያደርገው ግልግል ከ300.00 ብር በላይ ከሆነ የቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ይሁንታ እንደ ቅድመ ሁኔታ መቀመጡን ከላይ የተመለከተው ድንጋጌ ያመለክታል። በተያያዘው ጉዲዩ የተጠሪዎችም ሞግዚት ዕርቅ ለማድረግ ቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ፊቃድ ስለማግኝታቸው አመልካቾች በሥር ፍርድ ቤቱ ያቀረቡት ነገር የለም። ይህ ከሆነ ደግሞ የህፃናቱ መብትና ጥቅም በሚጎዲ መልኩ ሞግዚቱ ከ3ኛ ወገን በሕጉ ከተፈቀደው ውጭ የመስማማት ሥልጣን አልተሰጠውም የተጠሪዎች ሞግዚት በሕግ ከተሰጣቸው ሥልጣን ውጭ የተደረገ የቤተዘመደ ምክር ጉባኤ ፍቃድ ሲያገኙ ተጠሪዎች ከአውራሻቸው የሚያገኙት የውርስ ሀብት ድርሻ በተመለከተ ያደረጉት ስምምነት በሕግ ፉት ተቀባይነት ያለው ሆኖ አልተገኘም።

ተጠሪዎችም በሞግዚታቸው የተደረገው ዕርቅ መጀመሪያ እንዱያፈርሱ የሚገደድበት ሕጋዊ ምክንያት የለም። አመልካች ከዚህ ጉዲይ ጋር ተመሳሳይነት አለው በማለት የጠቀሱት አስገዲጅ የሰበር ውሳኔ

የሰ/መ/ቁ 43226

በክርክሩ ይዘት ባህሪ እና ለውሳኔ የተያዘው ጭብጥ ከዚህ ጉዲይ ጋር የሚዛመድ ሆኖ አልተገኘም። በእነዚህ ሁለ ምክንያቶች የሥር የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሥር ወረዲ እና ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔ በመሻር ግራ ቀኙ በፍሬ ጉዲዩ እንዱከራከሩ የሰጠው ፍርድ መሰረታዊ የህግ ስሕተት የተፈፀመበት አይደለም ብለናል። በመሆኑም ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

 የትግራይ ብሄራዊ ክልላዊ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በ

የሰ/መ/ቁ 61548

በ23/03/2006 የሥር የወረዲና የዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በመሻር የሰጠው ፍርድ የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በፍ/ብ/ይ/መ/ቁ. 96934 በ10/06/2006 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ ጽንቷል።

 የተጠሪዎች ሞግዚት ከአመልካች ጋር አደረጉት የተባለው ስምምነት የሞግዚትነት ሥልጣን ሳይሰጣቸው እና በቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ፍቃድ ያላገኘ በመሆኑ በሕግ ፉት የሚጸና አይደለም ተብል በሥር የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት መወሰኑ በአግባቡ ነው በማለት ወስነናል።

 የዚህ ፍ/ቤት ወጪና ኪሳራ ግራ ቀኙ የየራሳቸው ይቻለ ብለናል።

ትዕዛዝ

• በዚህ ፍ/ቤት 03 ሰኔ 2006 ዓ.ም የተሰጠው የዕግድ ትዕዛዝ ተነስቷል ይፃፍ።

• መዝገቡ ውሳኔ ያገኘ በመሆኑ ወደ መ/ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ።