-** አቶ ለገሰ ዱባባ ተተኪ ሚስት ወ/ሮ ክቡ ደሜ ጠበቃ አብዱ ፈይሳ ቀርቡ v. -** ኢትዮጵያ ሜዱዬስ ኃላ/የተ/የግ/ማህበር ጠበቃ አቶ ሚሉዮን አለሙ ቀረቡ; ላይ በ27/01/2006 ዓ/ም ባቀረቡት ክስ ነው። የክሱ ይዘት በአጭሩ ከ01/01/2000 ዓ/ም ጀምሮ በግሪን ሃውስ በብረት ስራ ተመድበው በቀን ደመወዝ ብር

ባለቤታቸው ስለሞቱ የስር ፍርድ ቤት የስራ ስንብት ክፍያ በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 40 የመዘግየት ክፍያን በአንቀፅ 36 እና 38 መሰረት የእረፍት ክፍያ በአንቀፅ 77 ቀርቷል የተባለውን ደመወዝ ለወደፉቱ ህክምና የሚያስፈልጋቸውን ክፍያ በአንቀፅ 106 እና የሞራል ካሳን አስመልክቶ የሰጡት ውሳኔ ተቀባይነት የለውም በማለት ውድቅ እንደተደረገ ነው።

በክልለ ሰበር ሰሚ ችልት የተሰጠው ውሳኔ ቅሬታ ለሰበር በቀን 04/05/2007 ዓ/ም የተፃፈ አቅርበው ተቀባይነት ስለአገኛ ተጠሪ መልስ እንዱሰጥበት በማድረግ ክርክር ተካሂዶል።

ባለቤታቸው ተተከተው ያቀረቡት አቤቱታ ባለቤቴ እየተከራከረ የነበረውን በሞት ምክንያት እንዲይቋረጥ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ.49 መሰረት ተክቼ የገባሁ ሲሆን የተጠየቀውን ወደ ጎን በመተው ማንም ተከራካሪ ባላነሳው በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.182 (2) በሚቃረን መልኩ የጥገኞች ነው በማለት የሞት ካሳ ክፍያ ላይ ፍርድ ሰጥቷል። በንብረት አስተዲዲሪነቴ ሥነ-ሥርዓቱ በሚፈቅደው መሰረት ተክቼ ነው የገበሁት ባለቤት ያልጠየቀውን ዲኝነት ጠይቄ የራሴ መብትና ጥቅም ለማስከበር አይደለም። የጥገኞች የሞት ካሳ አልነበረም የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ እንዱፀናልኝ ነበረ የጠየቅሁት በስር ፍርድ ቤት የነበረውን በመተው ክርክር ያልተከሄደበት ጉዲይ ራሱ ማንሳቱ ስህተት ነው። በማለት የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ውሳኔ እንዱሻር አመልክቷል።

በተጠሪ በኩል የቀረበ መልስ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.182 (2) የሚቃረን አይደለም ካመነበት ማናቸውም ላላ ማንሳት ይችላል። ጉዲት ከደረሰበት ግዜ ጀምሮ የአንድ ዓመት ደመወዝ የተከፈላቸው ስለሆነ ያልተከፈላቸው ክፍያ የለም የዘገየ ክፍያ የለም፣ የህክምና ወጪ ተሸፍኗል። የ100,000 ካሳ ክፍያ በፍ/ብ/ህ/ቁ.2116(3) መሰረት የለውም ብለን ተቃውሞ አቅርበናል። የአመልካች ባለቤት መሞቱ የክርክሩ ጭብጥ መቀየሩ ስህተት የለውም ለአመልካች የሚከፈለ ክፍያዎች ውስጥ መካተት ስለላለባቸው የሰበር ሰሚ ችልት ክፍያዎችን ውድቅ ማድረጉ በአግባቡ ነው።

በልላ በኩል ተጠሪ የመስቀለኛ ይግባኝ ያቀረቡ ቢሆንም ጥያቄያቸው በትዕዛዙ ተቀባይነት አላገኘም።

በሰበር አጣሪ እንዱመረመር የተያዘው ነጥብ በዚህ ጉዲይ የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት የሟች ወራሾች ካለ ጠርቶ ሳያከራክር የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ለውጦ መወሰኑ ሥነ-ሥርዓታዊ ነው? ወይስ አይደለም? የሚለ እና ላልች ተያያዥ ነጥቦችን ለመመርመር እንዱቀርብ የተደረገው ።

የክርክሩ አመጣጥ እና ይዘት ከላይ እንደተገለፀው ሲሆን ከተያዘው ጭብጥ አንፃር ሥነሥርዓታዊ ግድፈት አለ ወይ የለም የሚለና ተያያዥ ጉዲዩች እንደሚከተለው ተመርምረዋል።

ሟች ከተጠሪ ድርጅት ሰራተኛ እንደነበረ እና መደበኛ ስራተኛው እየሰሩ እንዲለ በደረሰባቸው አደጋ ምክንያት ዘላቂ ሙለ አካል ጉዲት የደረሰባቸው መሆኑ በፍሬ ነገር የማጠራት ስልጣን ባለባቸው ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠ ነው። ተጠሪ ለጉዲቱ ሃላፉነት እንዲለበት የተለየዩ ክፍያዎች እንደተወሰነ ነው።

ጉዲዩ ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ከደረሰ በኃላ ከሳሽ የነበሩት መልስ ሳይሰጡ በመሞታቸው ነው ባለቤታቸው ተክተው በክርክሩ መልስ ሰጥተውበታል።

በክርክሩ ሂዲት እያለ ከሳሽ ወይ ተከሳሽ በሞት ብለይ የክርክሩ አካሄድ በምን አኳኃን እንደሚመራ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ. 48,49,50 ተመልክቷል። ፍ/ብ/ሕ/ስ/ስ/ቁ 48(1) ክርክሩ እንዱቀጥል የሚያስችለው መብት የሚያቋርጥ ከሆነ የከሳሽ ወይ የተከሳሽ መሞት ክርክሩ እንዱቆም አያደረገውም እንዱሁም አንቀፅ 49 50 የሟች መብት የሚታለፈው ከሆነ የሟች ከሳሽ ተከሳሽ ንብረት አስተዲደር ተተክቶ ክሩክሩ እንዲሚቀጥል ተደንግጓል።

ስለዚህ ከዚህ የሥነ -ሥርዓት ድንጋጌ የምንረዲው የተጀመረው ክርክር የሚቋረጠው የሚተላለፍ መብት ከላላ የሚተላለፍ ከሆነ ደግሞ ክርክሩ እንደሚቀጥል ነው ከዚህ ውጭ አዱስ ጭብጥ ተመስርቶ ክርክር ይዘት የሚለውጥበት ምክንያት የለም ክርክር የሚቀጥል ከሆነ በቀረበው ቅሬታ መሰረት የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ የተፈፀመ ስህተት አለ የለም የሚለው ነው መጣራት የሚኖርበት ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በአሁኑ ተጠሪ የቀረበው አቤቱታ ሀላፉነት የለብኝም የተለያዩ ክፍያዎች በአግባቡ አልተወሰነም በማለት ነው መልስ ሰጪ የነበሩት መልስ እንዱሰጥበት ትዕዛዝ በተሰጠበት ሂዲት በሞት መለየታቸው በስር ፍርድ ቤቶች የነበረው ጭብጥ ተለውጦ ጉዲዩ የጥገኞች ክስ የሚመለከት ሆኖ ተገኝቷል በማለትና የተቀሩት የተለያዩ ክፍያዎች ውድቅ በማድረግ ውስኗል ይሁን እንጂ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ቅሬታ የተነሳባቸው የተፈፀመ የህግ ስህተት አለ የለም ብል መወሰን ሲገባው ከባለ ዋና ጉዲዩ (ሟች) መብት የሚተላለፍ ወይ የማይተለለፍ መሆናቸው አረጋግጦ የሚተላለፍ መብቶች አለ ከተባለ በተጀመረው ክርክር መርምሮ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ. 48፣49፣50፣ በሚፈቅደው መሰረት ማጣራት ሲገባው በስር ፍርድ ቤት ክርክር ባልተነሳበትና ባልተካሄደበት ፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.182(2) በሚቃረን መልኩ ሰለሞት ክፍያ መሰረት አድርጎ የተሰጠ ውሳኔ ሥነ-ሥርዓቱ በሚፈቅደው ያልተከተለ በመሆኑ መሰረታዊ የህግ ስህታት የተፈፀመበት ሆኖ በመገኘቱ የሚከተለው ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. በኦሮሚያ ብ/ክ/መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ በቀን 05/01/2007 ዓ/ም የተሰጠ ውሳኔ በወ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 348 (1) መሰረት ሽረናል።

2. በጉዲዩ ከተጠሪ ላላ የሚገቡ ወራሾች ካለ በማስገበት የከፍተኛ እና ወረዲ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ ቅሬታ የቀረበበት ላይ መሰረት በማድረግ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት መኖሩን ወይም አለመኖሩን መርምሮ ተገቢውን ውሳኔ እንዱሰጥበት በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.

348 (1) መሰረት ጉዲዩ ለኦሮሚያ ብ/ክ/መ/ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት እንዱመለስ ወስነናል። በዚሁ ውሳኔ እንዱፈፀም ግልባጭ ይላክለት።

3. የሰበር ክርክሩን ወጪና ኪሳራ የየራሳቸውን ይቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።