-** አቶ ጉደታ አሰፊ; ጠፍቷል በሚል; ቀርቦ የመጥፊት ዉሳኔ ተሰርዞ; ጠፊ የተባለዉ በ15/09/1989 ዓ.ም ስለመሆኑ በመ/ቁ/126/99 ላይ በ25/05/1999 ዓ.ም ዉሳኔ ስለመሰጠቱ እና; አቤቱታ ያቀረበዉ በ24/08/2009 ዓ.ም v. ዎች፡-** 1ኛ/ወ/ት ወደሬ ጉደታ 2ኛ/ወ/ት ፊኖስ ጉደታ; ዎች የአመልካቹን የመሬት ይዞታ በእጃቸዉ; ዎች እጅ የገባዉን ይዞታ እንዱመልሱ እንዱወሰን ዲኝነት የጠየቀ ሲሆን; ዎች በኩል የቀረበዉ መቃወሚያ ይዞታዉ በእጃቸዉ ከገባ 20 ዓመት

በእሱ መሞት መብት የሚተላለፍላቸዉ ሰዎች በመብታቸዉ ሉጠቀሙ እንደሚችለ የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 163 እና 165 ላይ ተደንግጓል።በልላ በኩል ጠፊ የተባለዉ ሰዉ በህግ እንደሞተ ግምት የሚወሰድ ስለመሆኑና ነገር ግን ደግሞ ሰዉየዉ በህይወት ቢገኝ ወይም የሞተዉ ጠፊ ከተባለበት ቀን በኋላ ቢሆን ይህ ግምት ሉፈርስ እንደሚችል በማሰብ ንብረቶቹን በይዞታቸዉ ያደረጉ ሰዎች ዋስትና ወይም ግዳታ እንዱገቡ እንዱሁም ንብረቶቹን እንደመልካም አባት እንዱጠብቁ ህግ የሚያሥገድድ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 165፣166 እና 168 ድንጋጌዎች ይዘት ያስገነዝባለ።

ስለሆነም በአንድ በኩል የመጥፊት ዉሳኔ ሲሰጥ ጠፊ የተባለዉ ሰዉ እንደሞተ ተቆጥሮ መብቱ በህግ አግባብ ለባለመብቶች እንደሚተላለፍ በልላ በኩል ደግሞ ጠፊ የተባለ ሰዉ በህይወት ቢገኝ በሚል ወይም የመጨረሻ ወሬዉ የተሰማበት ላላ ጊዜ ቢሆን በሚል ህሳቤ መብቱ እንዲይጎዲ ህጉ ተገቢዉን ጥንቃቄ ማድረጉን እንገነዘባለን።ይህንንም ተከትል የመጥፊት ዉሳኔ ከተሰጠ በኋላ የመጥፊት ዉሳኔ ዉጤት የሚቀርበት ምክንያቶች በፍ/ብ/ህጉ አንቀጽ 170 ላይ ተዘርዝሯል።ከእነዚህ ዉስጥ አንደ ጠፊ የተባለዉ ሰዉ በሕይወት መገኘቱ ወይም መመለሱ ነዉ። ጠፊ የተባለዉ ሰዉ በህይወት ከተመለሰ ንብረቶቹ በሚገኙበት አኳኋን መልሶ መዉሰድ እንደሚችል የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 171/1/ በግልጽ ይደነግጋል።ይህ ድንጋጌ የጊዜ ገደብ አላስቀመጠም።

በዚህ መዝገብ በተያዘዉ ጉዲይ አመልካች የመጥፊት ማስታወቂያ በመ/ቁ/126/99 ላይ በ25/05/1999 ዓ.ም የተሰጠ ሲሆን የመጨረሻ ወሬ ተሰማ የተባለዉ በ15/09/1998 ዓ.ም መሆኑ በዉሳኔዉ ላይ ተገልጧል።አመልካች ይህንን በመቃወም አቤቱታ ያቀረበዉ በ24/08/09 ዓ.ም ሲሆን አቤቱታዉም ተጠሪዎች የመጥፊት ማስታወቂያ ያሰጡት በድብቅ ስለመሆኑና መሬቱን እስከ 1996 ሲጠቀም ቆይቶ በአጋዞ ሰጥቶ ሲጠቀም የቆየና ስራ ፍለጋ ላላ ቦታ ለተወሰነ ጊዜ ሲሄድ ልጆቹ አጋዞ ከተሰጠዉ አቶ አሰፊ ገለታ ላይ ተቀብለዉ ለ 4ዓመት ከተጠቀሙ በኋላ አመልካች ተመልሶ ሲጠይቅ 10 ዓመት እንዲለፈዉ ተደርጎ መወሰኑ ስህተት ነዉ ህጉም ይህንን ገደብ አላስቀመጠም የሚል ነዉ።አመልካችም ይህንኑ መሰረት አድርጎ ንብረቶቹ እንዱመለሱለት ለፍርድ ቤቱ አቤቱታ ያቀረበ ሲሆን የስር ፍርድ ቤት የ10 ዓመት ጊዜ አልፍበታል በሚል የፍ/ብ/ህግ አንቀጽwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

172 ዋቢ በማድረግ የአመልካችን ጥያቄ ዉድቅ አድርጓል። የፍ/ብ/ህጉ አንቀጽ 172 ድንጋጌ ይዘት ሲታይ መጥፊቱን በሚወስነዉ ፍርድ ዉስጥ ከተወሰነዉ የመጨረሻ ወሬዎች ከተሰሙበት ጊዜ ወዱህ አስር ዓመት ያለፈ እንደሆነ መሞቱ የመጨረሻ ወሬዎች በተሰሙበት ሳይሆን በልላ ቀን ለመሆኑ ማስረጃ ለማቅረብ የሚችለዉ ጠፊ የተባለዉ ሰዉ ራሱ ወይም ስለመጥፊቱ የተሰጠዉ ፍርድ ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን በኋላ ልዩ የሆነዉ ወኪል ብቻ ነዉ ይላል።የዚህ ድንጋጌ ይዘት ሲታይ የ10 ዓመት ጊዜ ገደብ የሚያያዘዉ ጠፊ የተባለዉ ሰዉ እንደሞተ ሰዉ ተገምቶ መብቶቹ ስለሚተላለፈ እና በመብቶቹ ሉሰሩ የሚችለ ወገኖች ላይ ይርጋና የመሳሰለት የጊዜ ጉዲዮች አከራካሪ በሆነ ጊዜ ትክክለኛዉን ጊዜ በሚመለከት መከራከሪያ ላቀርብበት የሚችለዉን ወገን ለማመላከት የተቀመጠ እንጂ ጠፊ የተባለዉ ሰዉ ራሱ ተመልሶ ቢመጣ ወይም በሕይወት ቢገኝ መብቱን ለመጠየቅ የሚገድበዉ ድንጋጌ ሆኖ የተቀረጸ አይደለም።በዚህ ረገድ ይህ ሰበር ችልት ጠፊ የተባለዉ ሰዉ ንብረት ዉርስ ጋር በተያያዘ ይርጋ ክርክር አስመልክቶ በሰበር መዝገብ ቁ/126975 ላይ የሰጠዉን ዉሳኔ ማገናዘብ ይቻላል።

ስለዚህም የሰዉየዉ መጥፊት ማስታወቂያ ወይም ዉሳኔ ተሰጥቶ 10 ዓመት ካለፈዉ በህይወት የመኖር ግምት ይበልጥ መሞቱ ስለሚያመዝን ንብረቱን በእጅ ያደረጉ ሰዎች ላይ በአንቀጽ 168 እና 169 ላይ የተጣለት ገደቦች እንደማይሰሩ አመላካች ድንጋጌ እንደሆነ ከአንቀጽ 173 ጣምራ ንባብ የምንገነዘበዉ ነዉ።በመሆኑም ጠፊ የተባለዉ አመልካች በሕይወት ከተመለሰ ላላ ማረጋገጫ ሳያስፈልገዉ ንብረቶቹ በሚገኙበት አኳኋን መልሶ መዉሰድ እንደሚችል የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 171/1/ በግልጽ የተደነገገዉን መሰረት በማድረግ ዉሳኔ ሉሰጠዉ ይገባል።ስለዚህም የስር ፍርድ ቤት የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 172 ተመርኩዞ የአመልካች ጥያቄ በ10 ዓመት ይርጋ ታግዶል በሚል የሰጠዉ ዉሳኔ የድንጋጌዉን ይዘትና ዓላማ በአግባቡ ያገናዘበ ሆኖ አላገኘንም።በዚሁ መሰረት ዉሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነዉ በማለት ተከታዩን ዉሳኔ ሰጥተናል።www.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

ዉሳኔ

1ኛ/ የሲያ/ዋዩ ወረዲ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/0113197 ላይ በ29/02/2010 ዓ.ም የሰጠዉ ብይን እና ይህንኑ በማጽናት የአማራ ክልለ ሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ. 0125264 ላይ በ18/3/2010 ዓ.ም የሰጠዉ ፍርድ እና የአማራ ክልል ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁ. 030-9082 ላይ የሰጠዉ ትእዛዝ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህግ ቁ 348/1/መሰረት ተሸሯል ።

2ኛ/ የአመልካች አቤቱታ በ10ዓመት ይርጋ አልታገደም ብለናል።

3ኛ/ የወረዲዉ ፍርድ ቤት ወደ ፍሬ ጉዲዩ ገብቶ በተጠሪዎች እጅ የገባዉን ንብረት አጣርቶ ተገቢዉን ዉሳኔ እንዱሰጥበት በማለት ጉዲዩን በፍ/ብ/ስ/ስ/ህግ ቁ.341/1/መሰረት መልሰንለታል። ይጻፍ 4ኛ/ በዚህ ፍ/ቤት ለተደረገዉ ክርክር ወጪና ኪሳራ የየራሳቸዉን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።