-** አቶ ረሽድ አደም; ወንድም የሆነዉ አቶ ከሉል አደም በጨረታዉ ተወዲድሮ ቤቱን በብር 200,000 አሸናፉ መሆኑ ከተረጋገጠ በኋላ ገንዘቡን ገቢ ማድረግ ባለመቻለ; ተወዲድሮ በብር 137,000 አሸናፉ ሆኖ ሽያጩ እንዱከናወን በመደረጉ v. -** አቶ ታሪኩ አማረ; አቤቱታ አቀረበ። የአፈጻጸም መዝገቡን የያዘዉ የመቱwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.; በዚህ ዉሳኔ ቅር ተሰኝቶ ለኦሮሚያ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ

የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ በመጀመሪያ ጨረታ ተወዲድሮ ካሸነፈ በኋላ ክፍያዉን ሳይፈጽም የቀረዉ የአመልካች ወንድም ሆኖ ሳለ በዚሁ ምክንያት ድጋሚ ጨረታ ወጥቶ አመልካች ተወዲድሮ ባነሰ ዋጋ በማሸነፈ አመልካች ልዩነት እንዱከፍል የመወሰኑን አግባብነት ከፍ/ብ/ስ/ስ/ህግ ቁ/429 አንጻር ለመመርመር እንዱቻል ጭብጥ ተይዞ ተጠሪ መልስ እንዱሰጥ ተደርጓል።በተጠሪ በኩል የቀረበዉ መልስ ባጭሩ በመጀመሪያዉ ጨረታ ላይ አመልካችና ቤተሰቦቹ እንደተወዲደሩ፣ አቶ ከሉል አደም ለአመልካች በሚል እንደተወዲደረ በስር ፍርድ ቤት ላይ መግለጹና አመልካችም ይህንኑ በፍርድ ቤት ስለማረጋገጡ በመግለጽ የስር ፍርድ ቤቶች ዉሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለዉም በማለት ተከራክሯል።የአመልካች ጠበቃ ክርክሩን በማጠናከር የመልስ መልስ አቅርቧል።

የጉዲዩ አመጣጥና የግራቀኙ ክርክር ይዘት ከላይ ባጭሩ የተገለጸ ሲሆን እኛም ጉዲዩ ለሰበር ያስቀርባል ሲባል የተያዘዉን ጭብጥ መሰረት በማድረግ አግባብነት ካለዉ ህግ ጋር በማገናዘብ መርምረናል።ከመዝገቡ እንደተገነዘብነዉ አከራካሪዉ ጉዲይ በመጀመሪያ ጨረታ እና በሁለተኛ ጨረታ መካከል የንብረቱ ዋጋ ልዩነት ሲፈጠር ሃላፉነት የሚከተለዉን ወገን የመለየት ጉዲይ ነዉ።በፍ/ብ/ስ/ህግ አንቀጽ 429 ላይ በጨረታ ለገዛዉ ንብረት ዋጋዉን ሳይከፍል ወይም ግዳታዉን ሳይፈጽም የቀረ ገዢ ንብረቱ በሁለተኛ ጨረታ ሲሸጥ ለጎደለዉ ገንዘብ በሃላፉነት የሚጠየቅበት ሁኔታ ተደንግጓል።በዚሁ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ ሁለት ላይ እንደተደነገገዉ ንብረቱ እንደገና በሚሸጥበት ጊዜ ዋጋ የቀነሰ እንደሆነ በመጀመሪያ ጨረታ ንብረቱን የገዛዉና ዋጋዉን ያልከፈለዉ ተጫራች የፍርድ አፈጻጸም እዲ በሚከፈልበት ዓይነትና ሁኔታ ልዩነቱንና ኪሳራዉን እንዱከፍል እንደሚገደድ ተመልክቷል።ስለዚህም የዋጋ ልዩነቱንና ኪሳራዉን የመክፈል ግደታ የተጣለዉ በመጀመሪያ ጨረታ ተወዲድሮ የጨረታዉ አሸናፉ ነዉ የተባለዉ ሰዉ ላይ ስለመሆኑ ያስገነዝባል።

በዚህ መዝገብ በተያዘዉ ክርክር በመጀመሪያ ጨረታ ተወዲድሮ የጨረታዉ አሸናፉ ነዉ የተባለዉ እና በዚሁ አግባብ ግዳታዉን ያልተወጣዉ የአመልካች ወንድም የሆነዉ አቶ ከሉል አደም ስለመሆኑ በስር ፍርድ ቤት ክርክር ሂደት የተገለጸ ጉዲይ ነዉ።አከራካሪ የሆነዉ ጉዲይ የአመልካች ወንድም በመጀመሪያ ጨረታ የተወዲደረዉ ለአመልካች ወይስ ለራሱ ጥቅም ነዉ የሚለዉ ነዉ።በዚህ ረገድ የአመልካች ወንድም በስር ፍርድ ቤትwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

ቀርቦ የተጫረተዉ በራሱ ስም ቢሆንም ለአሁኑ አመልካች ጥቅም ስለመሆኑ ገልጾ ገንዘቡን በወቅቱ ገቢ ማድረግ ባለመቻለ ለሚፈጠረዉ የዋጋ ልዩነት ከራሱ ደመወዝ ተቀንሶ ገቢ እንዱደረግ የጠየቀ ሲሆን የስር ፍርድ ቤት የዚህ ሰዉ ጥያቄ ያለፈበት ምክንያት ግልጽ አይደለም። በአመልካች በኩል የቀረበዉ ክርክር የመጀመሪያ ጨረታ ላይ እንዲልተወዲደረ፣ ወንድሙ አቶ ከሉል አደም በጨረታዉ በአመልካች ስም እንዱወዲደር ዉክልና ያልሰጠ ስለመሆኑ ሲሆን የስር ፍርድ ቤት ላይ ቀርቦ ወንድሙ ለእሱ እንደተወዲደረ አምኗል በማለት በመዝገብ ላይ ያሰፈረዉ ትክክል እንዲልሆነ አጥብቆ ተከራክሯል።ስለሆነም የአመልካች ወንድም በመጀመሪያዉ ጨረታ የተወዲደረዉና አሸናፉ የተባለዉ ለራሱ ጥቅም ወይስ ለአሁኑ አመልካች ጥቅም ነዉ የሚለዉን ጥያቄ ለይቶ በመወሰን ረገድ በየደረጃዉ ክርክሩን የተመለከቱት ፍርድ ቤቶች የተለያየ መነሻ በመያዝ የተለያየ ዉሳኔ ማስጠታቸዉን ከላይ ተመልክተናል።ይሕም አንደ ፍርድ ቤት ግራቀኙ በችልት በሰጡት ሀሳብ ለአመልካች ጥቅም ስለመሆኑ ታምኗል የሚል መነሻ የያዘ ሲሆን ላላኛዉ ደግሞ በመጀመሪያ ጨረታ አመልካች ግልጽ ዉክልና መስጠቱ አልተረጋገጠም በማለት ነዉ።

በመሰረቱ ባንድ ጉዲይ ላይ ሃላፉነት የሚመነጨዉ ከህግ ወይም ከዉል እንደሆነ ይታወቃል።ከዚህ መዝገብ ክርክር እንደተገነዘብነዉ የአመልካች ሃላፉነት ምንጩ በአመልካችና በወንድሙ መካከል በነበረዉ ግንኙነት ወንድሙ ለፈጸመዉ ተግባር እንደወኪል ታይቶ ሃላፉነት እንዱወስድ የሚል ክርክር ነዉ።በፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 2079 እንደተደነገገዉ የላላ ሰዉ እንደራሴ በመሆን ስራዎችን የመፈጸም ስልጣን የሚገኘዉ ከህግ ወይም ከዉል ነዉ።ዉክልናዉ በዉል የተሰጠ እንደሆነ ተወካዩ በወካዩ ስም ህጋዊ ስራዎችን እንዱሰራ የሚደረግበት ዉል መኖሩን መሰረት ያደረገ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 2099 ይገልጻል። በዉል የሚሰጥ ዉክልና ጠቅላላ ዉክልና ወይም ልዩ ዉክልና ተብል በሁለት ተከፍል የሚታይ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህጉ አንቀጽ 2002 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች ይዘት ያስገነዝባለ።በተለይም የማይንቀሳቀስ ንብረት ጋር በተያያዘ ከማስተዲደር ስልጣን ያለፈ ተግባር ማከናወን የሚቻለዉ በልዩ ዉክልና ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህግ አንቀጽ 2005/2/ድንጋጌ ይዘት ያስገነዝባል።

በዚህ መዝገብ በተያዘዉ ክርክር አከራካሪዉ ጉዲይ የአመልካች ወንድም የማይንቀሳቀስ ንብረት ለመግዛት በመጀመሪያ ጨረታ ላይ የተወዲደረዉ በራሱ ስም ቢሆንምwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

ለአመልካች ጥቅም ነዉ በሚል የአመልካች ወኪል ሆኖ እንደተወዲደረ ተወስድ ሃላፉነቱ የአመልካች መሆን አለበት ወይስ አይደለም የሚል ነዉ።በዚህ ረገድ የአመልካች ወንድም አቶ ከሉል አደም በመጀመሪያ ጨረታ የተወዲደረዉ በራሱ ስም ከመሆኑም በተጨማሪ ከአመልካች የተሰጠዉ ግልጽ ዉክልና ስለመኖሩ የቀረበ ማረጋገጫ የለም።በስር ፍርድ ቤት ዉሳኔ መሰረት ያደረገዉ አቶ ከሉል አደም በአንድ በኩል በራሱ ስም መጫረቱን እየገለጸ ፤ በልላ በኩል ለወንድሜ ነዉ የተጫረትኩት ገንዘቡን መክፈል አልችልም ከደመወዝ ይቆረጥ በማለቱና አመልካች ስር ፍርድ ቤት ቀርቦ ይህንኑ አምኗል በሚል ምክንያት ነዉ።እዚህ ላይ አመልካች አጥብቆ የሚከራከረዉ አመልካች በግልጽ ለወንድሙ አቶ ከሉል አደም በዚህ በግልጽ ዉክልና መስጠቱ ባልተረጋገጠበትና ስር ፍርድ ቤት ላይ የተመዘገበዉ ቃል አመልካች በግልጽ የመጀመሪያዉ ጨረታ ላይ ሃላፉነት የወሰደበት ሁኔታ በላለበት ፍርድ ቤቱ አመልካች አምኗል የሚል በመመዝገብ አመልካችን ሃላፉ ማድረግ ተገቢ አይደለም የሚል ነዉ።በዚሀም ላይ ጉዲዩን በተለያየ ደረጃ የተመለከቱት የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች በፍርድ ቤት ቀርቦ በችልት ላይ የተመዘገበ ቃል እምነት የሚጣልበት ነዉ ወይስ አይደለም በሚለዉ ነጥብ ዙሪያ የተለያየ አቋም መዉሰዲቸዉ ከመዝገቡ ላይ ይታያል።ከላይ እንደተመለከትነዉ ይህ ጉዲይ የፍትሒብሓር ክርክርም ቢሆን ሃላፉነትን የሚያሥከትል ከመሆኑ አኳያ አመልካች በዚህ ጉዲዩ ላይ የሰጠዉ ቃል አሻሚና አከራካሪ ከሆነ እሱን ሃላፉነት ዉስጥ የሚያስገባ ላሆን አይገባም።በልላ በኩል የአመልካች ወንድም የሰጠዉ ቃል ቢሆን ራሱ ሃላፉነት የሚወስድበት ከሚሆን በስተቀር በራሱ ስም ጨረታዉን መወዲደሩን ግልጾ እርስ በርሱ የሚጣረስ ሃሳብ ማቅረቡ በግልጽ እየታየ ወንድሙ ለፈጸመዉ ተግባር አመልካች ሃላፉነት እንዱወስድ ለመወሰን የሚያስችል የህግ መሰረት የለዉም።ሲጠቃለል በዚህ ጉዲይ አመልካች በመጀመሪያ ጨረታ በራሱ ወይም በህጋዊ ወኪል አማካይነት ስለመወዲደሩና ስለማሸነፈ በበቂ ማስረጃ ባልተረጋገጠበት ወይም ሃላፉነት ስለመዉሰደ አጣራጣሪና አከራካሪ በሆነበት ሁኔታ ዉስጥ በሁለተኛዉ እና በአንደኛዉ ጨረታ መካከል ለተፈጠረዉ የዋጋ ልዩነት በፍ/ብ/ስ/ስ/ህግ ቁ /429/2/ መሰረት ሉከፍል የሚገደድበት የህግም ሆነ የዉል ግንኙነት ምክንያት ባለመኖሩ የኦሮሚያ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት እና ሰበር ሰሚ ችልቶች አመልካች ሃላፉነት አለበት በማለት የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ሉታረምwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

ይገባል ብለናል።በልላ በኩል የኢለባቦር ከፍተኛ ፍርድ ቤት በዉሳኔዉ ላይ እንዲመላከተዉ ተጠሪ ከአቶ ከሉል አደም ላይ የሚጠይቀዉ መብት በዚህ ዉሳኔ የተገደበ አይሆንም ብለናል። በዚሁ አግባብ ተከታዩን ዉሳኔ ሰጥተናል።

ዉሳኔ

1ኛ/የኦሮሚያ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ቁ/210226 ላይ በ28/06/09ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ እና ይህንኑ በማጽናት የሰበር ችልቱ በመ/ቁ/268042 ላይ በ09/04/2010 ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህግ አንቀጽ 348/1/መሰረት ተሸሯል።

2ኛ/የኢለባቦር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/29822 ላይ በ19/03/09 ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ ጸንቷል።ይጻፍ።

3ኛ/በዚህ ፍርድ ቤት ለተደረገዉ ክርክር ወጪና ኪሳራ ግራቀኙ የየራሳቸዉን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል።ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።