-** ወ/ሮ አሻ ፊራህ -ጠበቃ ጣሂር ሼህ አብደላህ; እና በዚህ ችልት የክርክሩ ተካፊይ ያልሆነዉ አቶ ሰኢድ አሉ፣ በቅደም ተከተል፣ 1ኛ እና 2ኛ ተከሳሾች በመሆን; ነዉ; በዉለ ምክንያት ያጣችዉ መብት ካለ በስር 2ኛ; ሉመለስ ይገባል በ v. ዎች፡-** 1. አቶ አብደራህማን ጣሂር 2. ዮሱፍ አሉ ዩሱፍ 3. ሀሰን አሉ ዩሱፍ 4. ሳላህ ኢብራሂም አልቀረቡም 5. ሮዉዲ አሉ ዩሱፍ 6. ረሺድ አሉ ዩሱፍ 7. ኢስማሃን አሉ ዩሱፍ 8. በድሪያ ኢብራሂም ግራድ 9. ሀሰን ኢብራሂም ኢጋ

አመልካች በቀን 05/06/2010 ዓ. ም ተዘጋጅቶ በጠበቃዋ አማካይነት በቀረበ አምስት ገጽ የሰበር አቤቱታ፤ ተጠሪዎች ወራሾች መሆናቸዉ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ፣ እንዱሁም በግራ ቀኝ መካከል የተደረገዉ ዉል ተገቢዉን ፍርም ያሟላ መሆን አለመሆኑን በተመለከተ የቀረበዉ ክርክር በላለበት ሁኔታ የስር የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ እና ሰበር ሰሚ ችልቶች በፊፈን ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተሰጥቶ የነበረዉን ዉሳኔ በመሻር የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነዉ በማለት ተከራክራለች። አቤቱታዉ ተመርምሮ ያስቀርባል በመባለም ተጠሪዎች በተደረገላቸዉ ጥሪ መሰረት ቀርበዉ ግራ ቀኝ ክርክራቸዉን በጽሐፍ ተለዋዉጠዋል።www.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

የጉዲዩ አመጣጥ በአጭሩ ከላይ የተመለከተዉ ሲሆን፣ ይህ ችልትም ለአቤቱታዉ ምክንያት የሆነዉን ዉሳኔ ከግራ ቀኝ ክርክር እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸዉ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መዝገቡን እንደሚከተለዉ መርምሮታል። ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለዉ ለክርክሩ ምክንያት የሆነዉ ቤት እና ቦታ በአመልካች እጅ ሉገባ የቻለዉ ከስር 2ኛ ተከሳሽ ጋር ባደረጉት የሽያጭ ዉል መሰረት ስለመሆኑ ግራ ቀኝን ያከራከረ ጉዲይ አይደለም። ተጠሪዎች የሚከራከሩት ቤትና ቦታዉ ከአያታቸዉ በዉርስ ሉተላለፍላቸዉ የሚገባ መሆኑን ሲሆን፣ አመልካች እና የስር 2ኛ ተከሳሽ በበኩላቸዉ ቤትና ቦታዉ ለስር 2ኛ ተከሳሽ (ሽያጭ) በግል የተሰጠዉ እንጂ የዉርስ ሀብት አለመሆኑን ገልጸዉ የተከራከሩ መሆኑን መዝገቡ ያስረዲል። ይሁንና ቤትና ቦታዉ ቀደም ሲል የተጠሪዎች አያት የነበረ ሆኖ ለተጠሪዎች በዉርስ የተላለፈላቸዉ እንጂ ለስር 2ኛ ተከሳሽ በግል የተሰጠዉ ያለመሆኑን ማስረጃን መዝኖ ፍሬ ነገርን የማጣራት ስልጣን በተሰጣቸዉ በስር ፍርድ ቤቶች ተረጋግጧል። በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋገጠዉ ይህ ከሆነ፣ በአመልካች እና በስር 2ኛ ተከሳሽ መካከል የተደረገዉ እና ለክርክሩ መነሻ የሆነዉ ዉል ህጋዊ ዉጤት የሚያስከትል መሆን ያለመሆኑን ስለ ጉዲዩ ከሚደነግገዉ የፍትሐብሕር ህጉ ድንጋጌ ጋር አገናዝቦ ማየቱ ተገቢ ሆኖ ተገኝቷል።

እንደሚታወቀዉ የማይንቀሳቀስ ንብረት ካለዉ ልዩ ባህርይ አንፃር፣ ንብረቶቹን ከአንድ ወደ ላላ ሰዉ ለማስተላለፍ የሚደረጉ አሰራሮች እና ስርዓቶች ጥብቅ መሆን እንዲለባቸዉ ይታወቃል። የማይንቀሳቀስ ንብረትን ከአንደ ወደ ላላ ሰዉ ማስተላለፍ ስለሚቻልበት ሁኔታ በተመለከተ በፍትሐብሕር ህጋችን የተለያዩ አንቀፆች የተደነገጉ ድንጋጌዎችም ይህኑን የሚያሳዩ ናቸዉ። ከእነዚህም ድንጋጌዎች ዉስጥ አንደ በህጉ አንቀጽ 2878 ስር የተመለከተዉ ድንጋጌ ነዉ። በዚህ ድንጋጌ መሰረት የማይንቀሳቀስ ንብረትን በሽያጭ ለላላ ሰዉ ለማስተላለፍ የሚደረግ ዉል በሦስተኛ ወገን ላይ ህጋዊ ዉጤት ያስከትል ዘንድ ንብረቱ በተመዘገበበት መዝገብ ላይ መመዝገብ አለበት።

የተያዘዉን ጉዲይ በተመለከተም፣ ተጠሪዎች ከቤቱ ላይ መብት ያላቸዉ መሆኑ እስከተረጋገጠ ድረስ አመልካች ከስር 2ኛ ተከሳሽ ጋር ያደረገችዉ ዉል ህጋዊ ዉጤት ያስከትል ዘንድ የሽያጭ ዉለ በህግ አግባብ የተመዘገበ መሆኑን የማስረዲት ግዳታ አለባት። ሆኖም ለክርክሩ ምክንያት የሆነዉ ዉል በሚመለከተዉ አካል ዘንድ ያልተመዘገበ መሆኑ በስር ፍርድ ቤት ተረጋግጧል። ስለሆነም ለክርክሩ ምክንያትwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

የሆነዉ ዉል የሚጸናበት የህግ ምክንያት የላለ በመሆኑ ዉለ ሉፈርስ ይገባል በማለት የስር የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ እና ሰበር ሰሚ ችልቶች የደረሱበት ድምዲሜ የሚነቀፍበት ምክንያት የለም። ሽያጩ ሉፈርስ ይገባል የሚባል ከሆነ ደግሞ የስር 2ኛ ተከሳሽ (ሻጭ) ሰዑድ አሉ ዩሱፍ በዉለ ምክንያት የተቀበለዉን ገንዘብ የመመለስ ግዳታ ያለበት ሲሆን፣ ይህን እንዱያደርግ ላላ ክስ ማቅረብ ሳያስፈልግ በዚሁ መዝገብ ላይ መወሰን የሚቻል በመሆኑ፣ የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በዚህ ረገድ የሰጠዉን የዉሳኔ ክፍል በመሻር የደረሰበት ድምዲሜም በአግባቡ ሆኖ ተገኝቷል።

በአጠቃላይ ለክርክሩ ምክንያት የሆነዉ ቤትና ቦታ የተጠሪዎች የዉርስ ድርሻ ያለበት መሆኑ እስከተረጋገጠ እና አመልካች ቤትና ቦታዉን ለመግዛት ያደረጉት ዉልም በህግ አግባብ በሚመለከተዉ አካል ዘንድ ያልተመዘገበ በመሆኑ ዉለ ሉፈርስ ይገባል በማለት የስር 2ኛ ተከሳሽ የሽያጩን ገንዘብ ለአመልካች እንዱመልስ በሚል የተሰጠ ዉሳኔ በአግባቡ ነዉ ከሚባል በስተቀር በዚህ ችልት ሉታረም የሚችል መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ስላልተገኘ ተከታዩ ተወስኗል።

ዉሳኔ

1. የኢትዮጵያ ሶማላ ክልል መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁ/ 05-1-101/09 በቀን 04/03/2010 ዓ.ም በዋለዉ ችልት የሰጠዉ ዉሳኔ በፍ/ሥ/ሥርዓት ህጉ አንቀጽ 348(1) መሰረት ጸንቷል።

2. በዚህ ችልት የተደረገዉ ክርክር ያስከተለዉን ወጪ እና ኪሳራ ግራ ቀኝ የየራሳቸዉን ይቻለ።

3. አመልካች ቦታዉን ከተረከቡ በኋላ ላካሄደት ተጨማሪ ግንባታ ያወጡትን ወጪ በተመለከተ ወጪዉ እንዱመለስላቸዉ ሉያቀርቡ የሚችለትን ክስ ይህ ዉሳኔ አይከለክልም።

መዝገቡ ተዘግቷል፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት