-** አቶ እንደገና ተሾመ- የቀረበ የለም።; ሟች እማሆይ ውቢቱ ኃ/ማሪያም በ3/09/2009 ዓ/ም አድርገውት ያለፈት ኑዛዜ መሰረት ተደርጏ የወራሽነት ማስረጃ ይሰጣቸው ዘንድ ዲኝነት ጠይቀው ሶስት ምስከሮችን አቅርበው አሰምተዋል።; አለኝ v. -** አቶ ረታ መልካ - ታልፎል።; ወደ ክርክሩ ጣልቃ እንዱገቡ ጠይቀው ሟች ወላጅ; ጣልቃ ገብተው በአቀረቡት; ጣልቃ ገብነት መነሻ የኑዛዜ ወራሽነት ይረጋገጥልኝ ተብል ዲኝነት; ጥሪ ተደርጎላቸው መጥሪያ ደርሷቸው ባለመቅረባቸውም በጽሐፍ

በመሰረቱ በፍትሐብሕር ሕጉ በግልጽ እንደተመለከተው ኑዛዜ ፈራሽ ነው ይባል በሚል የሚቀርበው ክስ የወራሽነት የምስክር ወረቀት እንዱሰጥ ከሚቀርበው ጥያቄ (አቤቱታ) የተለየ መሆኑ ይታወቃል። ጥያቄዎቹ የተለያዩ በመሆናቸውም የተለያዩ ውጤት ነው ያላቸው። በፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 996(1) እንደተደነገገው ወራሽ ነኝ የሚል ማንኛውም ሰው የወራሽነት ምስክር ወረቀት ይሰጠው ዘንድ ለፍ/ቤት ሉያመለክት ይችላል። ፍ/ቤቱም ጥያቄውን ከመቀበለ በፉት ጠያቂው ማስረጃዎቹን ሁለ እንዱያቀርብ በማድረግ እና አስፈላጊ መስል የታየውን ዋስትና እንዱሰጥ በማስገደድ ጭምር ዋስትናውን ካገኘ በኋላ የተጠየቀውን የምስክር ወረቀት ላሰጥ እንደሚችል በፍ/ብ/ሕግ ቁ. 996(2) ተመልክቷል። በልላ በኩል ደግሞ ፍ/ቤቱ የአመልካቹን ጥያቄwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

መሰረት በማድረግ ሰጥቶት የነበረው የወራሽነት የምስክር ወረቀት ሉሰረዝው እንደሚችል በፍ/ብ/ሕግ ቁ.998(1) የተቀመጠው ድንጋጌ ያመለክታል። ይህ ላሆን የሚችለው ደግሞ ማስረጃው ከተሰጠ በኋላ ማስረጃው የተሰጠው ከህግ ውጪ ነው የሚል ወገን ክርክሩን ከአቀረበ ነው። ከዚህ እንግዱህ መገንዘብ እንደሚቻለው የምስክር ወረቀቱ በጠያቂው አቤቱታ መነሻነት የሚሰጥ ቢሆንም የተሰጠው ያለአግባብ ነው የሚል መቃወሚያ ላቀርብ የሚችልበት ሁኔታ መኖሩንና መቃወሚያው ተገቢ ሆኖ ከተገኘም የምስክር ወረቀቱ የሚሰረዝ መሆኑን ነው።

ወደ ያዝነው ጉዲይ ስንመለስ የወራሽነት የምስክር ወረቀት እንዱሰጥ ጥያቄ የቀረበበት ፍ/ቤት ጥያቄውን ተቀብል የምስክር ወረቀቱን ከመስጠቱ በፉት ይኼው ማስረጃ እንዲይሰጥ ተጠሪ ተቃውሞ አቅርበዋል። በሕግ አግባብ የተደረገ ኑዛዜ በፍርድ ቤት እንዱረጋገጥ የፍርድ ቤትን ቡራኬ የማያስፈልገው መሆኑን ይህ ችልት በሰ/መ/ እና በላልች መዝገቦች አስገዲጅ የህግ ትርጉም መስጠቱን ይታወቃል። ይህ የሚሆነው ግን ኑዛዜው ሕጋዊ አይደለም የሚል ተከራካሪ ወገን በቀረበበት አግባብ አይደለም። ይህ ችልት በሰ/መ/ የሰጠው አስገዲጅ የህግ ትርጉም የኑዛዜውን ህጋዊነት የሚቃወም ወገን በንብረት ክርክር ጊዜ ክርክሩን ሉያነሳ የሚችል መሆኑን የሚያመላክት ነው። ይህም የተከራካሪ ወገኖችን የመሰማትና ፍትህ የማግኘት መብትን ሁለ ያገናዘበ ነው ልባል የሚችል ነው። በመሆኑን ለፍርድ ቤት የሚቀርብ ጥያቄ በፍርድ ቤት ስልጣን ስር የሚወድቅ እስከሆነ ድረስ የተከራካሪ ወገኖችን የመሰማት መብትን ባከበረና የሥነ ስርዓት ሕጉን መሰረታዊ አላማ ባገናዘበ መልኩ ሉስተናገድ ይገባል።

በልላ በኩል የኑዛዜ ወራሽነት እንዱረጋገጥለት አቤቱታ አቅርቦ ማስረጃ ያሰማ ወገን ማስረጃውን ከማግኘቱ በፉት ማስረጃው እንዲይሰጥ የሚል ተከራካሪ ወገን ከቀረበ ፍርድ ቤቱ የግራ ቀኙን ክርክር በሕጉ አግባብ ተመልክቶ ተገቢውን ዲኝነት ላሰጥበት የሚገባው እንጂ ከመነሻውም የኑዛዜ ወራሽነት ይረጋገጥልኝ የሚል አቤቱታ መቅረብ አልነበረበትም በማለት መዝገቡን ሉዘጋው የሚገባው አይደለም። ምክንያቱም ማስረጃው እንዲይሰጥ የሚል ወገን ቀርቦ ስለኑዛዜው ፍርማሉቲ ሳይሆን ስለኑዛዜው ሕጋዊነት (ኑዛዜው የሚሻርባቸውን ወይም ውድቅ የሚሆንባቸውን ምክንያቶች በሚመለከት) ክርክር ከአነሳ በዚህ ረገድ ጭብጦችን ይዞ ተገቢውን ዲኝነት መስጠትን የሚጠይቅwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.fsc.gov.etwww.

ነውና። ስለሆነም የኑዛዜ ወራሽነት ይረጋገጥልኝ የሚለው ጥያቄ በፍርድ ቤት እንዱቀርብ ሕጉ የግድ አይልም ሲባል ከኑዛዜ ፍርማሉቲ ጋር ተያይዞ የሚታይ እንጂ ስለኑዛዜው ሕጋዊነት ጭምር ነው ልባል የሚችል አይደለም። የኑዛዜ ወራሽነት ይረጋገጥልኝ በሚል አቤቱታ በተከፈተ መዝገብ ላይ ኑዛዜው ሕጋዊ አይደለም የሚል ተከራካሪ ወገን ከቀረበ ደግሞ ፍ/ቤቱ ወደ ኑዛዜው ይዘት እና ሕጋዊነት ሁኔታ ገብቶ ውሳኔ መስጠትን የግድ የሚል በመሆኑ በጉዲዩ ላይ ግራ ቀኙን በሕጉ አግባብ በመስማትና በሚገባ በማጣራት ተገቢውን ዲኝነት መስጠት ስነ ስርዓታዊ እንጂ በንብረት ክርክር ጊዜ የሚታይ ነው ተብል የሚታለፍ አይደለም። ክርክሩ በንብረት ክርክር ጊዜ የሚታይ ነው ብል መዝገቡን መዝጋትም ክርክሮች በአነስተኛ ወጪ፣ በተፊጠነ ጊዜና ፍትሃዊ በሆነ መልኩ መሰጠት አለባቸው ከሚለው የስነ ስርዓት ሕጉ መሰረታዊ ዓላማ ጋርም አብሮ የማይሄድ በመሆኑ ተገቢነት የለውም።

ሲጠቃለል የስር ፍ/ቤቶች በጉዲዩ ላይ የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ ስለአገኘን ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

1. በአዲማ ከተማ ወረዲ ፍርድ ቤት በመ/ በ3/05/2010 ዓ/ም ተሰጥቶ በአዲማ ልዩ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ በ22/05/2010 ዓ/ም፣ በኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር አጣሪ ችልት በመ/ በ25/08/2010 ዓ/ም በትእዛዝ የፀናው ብይን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. የአዲማ ከተማ ወረዲ ፍርድ ቤት ክርክሩን በመ/ ቀጥል የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ በመስማት እንዱሁም አስፈላጊ ሁኖ ሲያገኘው ለጉዲዩ አግባብነት ያላቸውን ማስረጃዎች በማስቀረብና ክርክሩን ስነ ስርዓቱ በሚፈቅደው አግባብ ጭምር በመመራት በጉዲዩ ላይ ተገቢውን ዲኝነት እንዱሰጥበት ጉዲዩን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 343(1) መሰረት መልሰን ልከንለታል። ይጻፍ።

3. ወጪና ኪሣራ በተመለከተ ግራ ቀኙ ወገኖች የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል፤ ወደ

መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።