-** የኢትዮጵያ ጉምሩክ ኮሚሽን አዱስ አበባ ቅርንጫፍ ጽ/ቤት; መስከረም 07/2012 ዓ.ም ከምሽቱ 2፡00 ሰዓት አካባቢ በአዱስ አበባ ከተማ ለገሃር ተብል በሚጠራ አካባቢ ጉልበቱ እና ሥልጣኑ ተጠቅሞ የነጠቃቸው መሆኑን በመግለፅ ድርጊቱ v. -** አቶ ጌታቸው ታደሰ; ሉመለስ ይግባል፤ በተሽከርካሪው ውስጥ አለ የተባለትን ንብረቶች እና ታጣ የተባለው ገቢ ያልተረጋገጠ

የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ቀረጥና ታክስ ሳይከፍል ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ የገባ ተሸከርካሪ በተጠሪ እጅ አግኝቶ ቀረጥና ታክስ ለማስከፈል አመልካች ተሸከርካሪውን መያዙ የሁከት ተግባር ነው በሚል በስር ፍርድ ቤቶች የመወሰኑን አግባብነት ከጉሙሩክ አዋጅ ቁጥር 859/2006 አንቀጽ 130 አንጻር ለዚህ ችልት ቀርቦ እንዱመረመር በመታዘዙ ግራ ቀኙ ተጠሪ የፅሁፍ መልስ እንዱሰጡበት ተደርጓል።

በዚሁ መሰረት ተጠሪ መስከረም 27/2014 ዓ.ም በተፃፈ መልስ የስር ፍ/ቤት አመልካች ቀረጥና ታክስ መጠየቅ ያለበት ተሸከርካሪውን ወደ ሀገር ካስገባው ድርጀት እንጅ በህጋዊ መንገድ ተሸከርካሪውን ገዝቶ ስመ-ንብረቱን ጭምር አዙሮ ከያዘው ተጠሪ አይደለም ማለታቸው በአግባቡ ነው፤ አመልካች በስር ፍ/ቤት ክርክርም ሆነ አፈጻጸም ጣልቃ ገብቶ የቀደምትነት መብቱን በህግ አግባብ ማስከበር ሲገባው በፍ/ቤት ትዕዛዝ የተረከቡትን ተሸከርካሪ መያዝ ሁከት መሆኑን በመግለጽ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔ እንዱፀናላቸው ተከራክረዋል። አመልካችችም መከራከሪያውን የሚያጠናክር የመልስ መልስ በመስጠት የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ሉሻር ይገበዋል በማለት ሞግቷል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና መሰረታዊ የክርክሩ ይዘት ጠቅለል ባለ መልኩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም የግራ ቀኙን ክርክር ጉዲዩ ለዚህ ችልት ሲቀርብ ከተያዘው ማስቀረቢያ ነጥብ አኳያ አግባብነት ካለው ህግ ጋር በማገናዘብ መርምሯል።

ከክርክሩ አመጣጥ መረዲት እንደሚቻለው ተጠሪ ክስ ያቀረቡት በፍርድ አፈፃፀም በጨረታ በመግዛት በህግ አግባብ የባለቤትነት መብት ባቋቋምኩበት ተሽከርካሪ ላይ አመልካች ሁከት ፈጥሮ በጉልበት የወሰደብኝ በመሆኑ ሁከቱ ተወግድ ንብረቱን ሉመልስልኝ ይገባል በሚል ነው።

አመልካች በበኩለ ክስ የቀረበበትን ንብረት የያዘው ከቀድሞ የንብረቱ ባለቤት ከሆነው ድርጅ ላይ መሰብሰብ የሚገባው ቀረጥ እና ታክስ በመኖሩ፤ እንዱሁም ተሽከርካሪው ከቀረጥ ነፃ ወደ ሀገር የገባ ሲሆን በተሽከርካሪው ላይ ሉከፈል የሚገባው ቀረጥ እና ታክስ ሳይከፈል የቀረጥ እና ታክስ ነፃ መብት ላልተሰጠው ሰው የተላለፈ በመሆኑ ለማስከፈል በሚል እንደሆነ ገልፆ ድርጊቱ የሁከት ተግባር አይደለም በማለት ተከራክሯል። ተጠሪ ክስ የቀረበበትን ተሽከርካሪ በህግ አግባብ በጨረታ ገዝቻለሁ ከማለት ባለፈ ከንብረቱ ላይ የሚፈለግ ቀረጥ እና ታክስ የለም በሚል ያቀረቡት ክርክር የለም።

በመሰረቱ አመልካች መስሪያ ቤት ከቀረጥ እና ታክስ ጋር በተያያዘ የጉምሩክ ቁጥጥር የማድረግ ስልጣን በህግ የተሰጠው አካል ነው። ይህም ስልጣን የጉምሩክ ህጉ መከበሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል ማናቸውንም እርምጃ መውሰድን የሚያጠቃልል ሆኖ ከዚህ ውስጥ አንደ ቀረጥ እና ታክስ ያልተከፈለባቸውን ወይም አስፈላጊው የጉምሩክ ስነ ስርዓት ያለተፈፀመባቸውን ንብረቶች እና እቃዎች ተከታትል በመያዝ የሚፈለገውን እዲ ማስከፈል ስለመሆኑ ከጉምሩክ አዋጅ ቁጥር 859/2006 አንቀፅ 141፣ 2(22)፣ 2(38)፣ 143 እና 147 ድንጋጌዎች ጣምራ ንባብ መረዲት ይቻላል። በጉምሩክ ህጉ መሰረት ቀረጥ እና ታክስ ሉከፈልባቸው ከሚገባቸው ንብረቶች ውስጥ አንደ ከቀረጥ ነፃ መብትን በመጠቀም ወደ ሀገር የገባ እቃ ተመሳሳይ መብት ለላለው ሰው/አካል በሚተላለፍበት ጊዜ ስለመሆኑ ከአዋጁ አንቀፅ 130(1 እና 2)ድንጋጌ መገንዘብ ይቻላል። እንግዱህ በአዋጁ መሰረት ቀረጥ የሚከፈለው በገቢ እና ወጭ ንብረት ላይ በመሆኑ መከፈል ሲገባው ያልተከፈለ እዲ ካለ ከንብረቱ ተለይቶ የማይታይ በመሆኑ በአዋጁ መሰረት ለአመልካች መስሪያ ቤት የተሰጠው መከፈል ሲገባው ያልተከፈለ የቀረጥ እዲን ተከታትል የማስከፈል ሥልጣን በዋናነት የንብረቱን ባለቤት ሳይሆን ንብረቱን እራሱን የሚከተል ይሆናል። እናም አመልካች ከአንድ ንብረት ላይ የሚፈለግ ቀረጥ እና ታክስ ስለመኖሩ እስካረጋገጠ ድረስ ንብረቱ በማናቸውም መንገድ በተላለፈላቸው ሶስተኛ ወገኖች እጅ ጭምር በመያዝ መከፈል ያለበትን የመንግስት እዲ የማስከፈል በህግ የተረጋገጠ መብት አለው ማለት ነው።

ወደ ተያዘው ጉዲይ ስንመለስ አመልካች የተከሰሰው በፍርድ አፈፃፀም በሀራጅ ተሽጦ ተጠሪ እጅ የገባን ንብረት በቁጥጥር ስር በማዋል የሁከት ተግባር ፈፅሟል በሚል ነው። የሁከት ክስ የቀረበበት አካል ደግሞ የሥራውን አደራረግ የሚፈቅድ ለእርሱ የሚናገርለት መብት መኖሩን በፍጥነት እና በማይታበል ዓይነት ማስረዲት ከቻለ ድርጊቱ የሁከት ተግባር ልባል የማይቻል ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1149(3) ድንጋጌ ተቃራኒ ንባብ መረዲት ይቻላል። ከዚህ አንፃር ለክሱ መሰረት የሆነው ተሽከርካሪ ከቀረጥ ነፃ በሆነ መብት ወደ ሀገር የገባ ሆኖ ተገቢው ቀረጥ እና ታክስ ሳይከፈልበት በፍርድ አፈፃፀም ምክንያት በሀራጅ ተሽጦ ለአሁን ተጠሪ የተላለፈላቸው ስለመሆኑ ግራ ቀኙን ያላከራከረ ጉዲይ ነው። ከንብረቱ ላይ የሚፈለግ እዲ መኖሩ ከተረጋጠ ደግሞ ንብረቱ በፍርድ ቤት የአፈፃፀም ሃራጅ ለተጠሪ መተላለፈ በአመልካች የመቆጣጠር ህጋዊ ስልጣን ላይ የሚያስከትለው ለውጥ አይኖርም። እናም አመልካች ክስ የቀረበበትን ተሽከርካሪ በቁጥጥር ስር እንዱውል ማድረጉ በህግ የተሰጠውን የመቆጣጣር ኃላፉነት ተግባራዊ አድርጓል ከሚባል በቀር ድርጊቱ ህገ ወጥ የሁከት ተግባር ነው የሚያስብል አይደለም። ጉዲዩ ይህ ሆኖ እያለ የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካች እርምጃ የሁከት ተግባር ነው ማለታቸው የጉዲዩን ባህሪ እና በአዋጁ መሰረት ለአመልካች የተሰጠውን የጉምሩክ ቁጥጥር ስልጣን ያላገናዘበ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም ተከታዩ ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. በፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/90002 ላይ ታህሳስ 26/2013 ዓ.ም ተሰጥቶ በፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/267595 ላይ ግንቦት 23/2013 ዓ.ም በዋለው ችልት የፀናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. ተገቢው ቀረጥ እና ታክስ ያልተከፈለበት ንብረት በፍርድ አፈፃፀም ምክንያት በሀራጅ በልላ ሰው እጅ የገባ ቢሆንም እንኳን አመልካች ከንብረቱ ላይ የሚፈለገውን ቀረጥ እና ታክስ ለማስከፈል ንብረቱን ተከታትል የመያዝ ከህግ የመነጨ ስልጣን ያለው በመሆኑ ድርጊቱ የሁከት ተግባር ነው የሚባል አይደለም።

ትዕዛዝ

1. የዚህን ሰበር ሰሚ ችልት ክርክር ወጪ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

2. በመዝገቡ ላይ የተሰጠ የእግድ ትዕዛዝ ካለ ተነስቷል። ይፃፍ።

3. መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።