-** ወ/ት እንኳአየሁሽ ነጋሽ; በመ/ ላይ ግንቦት 25/2007 ዓ.ም; ይግባኝ ባይነት ጉዲዩ; እና; ሀምላ 25/2011 v. -** አቶ ካሳሁን ነጋሽ; ላይ ባቀረቡት ክስ ነው። የክሱም ጭብጥ ቦታ እና አዋሳኙ በክሱ ዝርዝር የተጠቀሰውን 13 ቃዲ የገጠር መሬት እና 42 ዚንጎ ቆርቆሮ መኖሪያ ቤት የሟች እናታቸው ወ/ሮ ታገኝ አስማረ የውርስ ሀብት መሆኑን፤; ድርሻ

የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ክርክር የቀረበበት ይዞታ የውርስ ሀብት ስለመሆኑ ተረጋግጦ እያለ ተጠሪ ወራሽነቱን አረጋግጦ በስሙ በማስመዝገቡ ብቻ ላልች ወራሾች መውረስ እንደማይችለ የተወሰነበት አግባብነት ለዚህ ችልት ቀርቦ እንዱመረመር በመደረጉ ተጠሪ መልስ እንዱሰጡበት ታዟል። ሆኖም ተጠሪ የፍርድ ቤቱ መጥሪያ ደረሷቸው ባለመቅረባቸው መልስ የመስጠት መብታቸው ታልፎል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና የክርክሩ ይዘት አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም የቀረበውን ክርክር ጉዲዩ ለዚህ ችልት ሲቀርብ ከተያዘው ነጥብ አኳያ ለጉዲዩ አግባብነት ካለው ህግ ጋር በማገናዘብ ተመርምሯል።

ከክርክሩ አጀማመር መገንዘብ እንደሚቻለው ጉዲዩ በወራሾች መካከል የተነሳ የገጠር መሬት ይዞታ ውርስ ይገባኛል ጥያቄን የሚመለከት ነው። በመሰረቱ ጉዲዩ በሚመለከተው የክልል መሬት አስተዲደር ህግ አግባብ ከወራሾች መካከል የገጠር መሬት ይዞታን ለመውረስ የተለየ መስፈርት ወይም ልዩ ሁኔታ እስካልተደነገገ እና ይኸው ሁኔታ ስለመኖሩ እስካልተረጋገጠ ድረስ አንደ ወራሽ ከላላኛው ወራሽ የተለየ መብት የለውም። ወራሽነትን ቀድሞ አረጋግጦ የውርስ ሀብትን መያዝም ምናልባት ከይርጋ አኳያ የሚያጎናፅፈው መብት ካለ ተገቢ ክርክር ተደርጎበት ከሚወሰን በቀር ቀድሞ ወራሽነትን በማረጋገጥ ብቻ የሚገኝ ልዩ የመውረስ መብት አይኖርም።

አሁን በቀረበው ጉዲይ የአማራ ብሕራዊ ክልላዊ መንግስት የገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 252/2009 ከገጠር መሬት ይዞታ ውርስ ጋር በተያያዘ በአንቀፅ 17 እና ተከታዮቹ ወራሽ የሆነ/ች ሰው በግብርና ስራ የሚተዲደር አልያም ለመተዲደር ፍላጎት ያለው መሆን ያለበት ስለመሆኑ እና ላልች መሰል መመዘኛዎችን ከማስቀመጥ ባለፈ ወራሽነቱን ቀድሞ ያረጋገጠ ብቻውን የሚወርስ ስለመሆኑ የሚደነግገው ነገር የለም። የውርስ ጉዲይ በመርህ ደረጃ የሚገዛው በውርስ ህግ በመሆኑ በልዩ ህግ አጠቃላይ የውርስ ህግ መሰረተ ሀሳብን የሚቃረን ድንጋጌ ይወጣል ተብልም አይጠበቅም። በክልለ የገጠር መሬት አስተዲደር እና አጠቃቀም ህግ መሰረት አመልካች ክስ የቀረበበትን ይዞታ ለመካፈል አይችለም በሚል በአሁን ተጠሪ በኩል የቀረበ ክርክርም ሆነ የተረጋገጠ ነገር የለም። እናም ተጠሪ ቀድሞ ወራሽነቱን በማረጋገጥ ይዞታውን በመያዙ ብቻ ሉያካፍል አይገባም በሚል የተሰጠው ውሳኔ ህግን መሰረት ያላደረገ በመሆኑ ተቀባይነት የለውም።

በልላ በኩል አመልካች ክስ ያቀረቡት የውርስ ሃብትን ለመካፈል እስከሆነ ድረስ ይዞታውን በተመለከተ ተደርጓል የተባለው ክፍፍል በፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ አለመሆኑ መረጋገጡ በተጠየቀው ዲኝነት ላይ የሚያመጣው ለውጥ የለም። እናም በስምምነት የተደረገ ክፍፍል ስለመኖሩ ከተካደ የውርስ ሀብት የተባለው ይዞታ አግባብ ባለው የክልለ ገጠር መሬት አስተዲር እና አጠቃቀም ህግጋት መሰረት ወራሾች እንዱካፈለ ከሚደረግ በቀር በፈቃደኝነት የተደረገ የክፍፍል ስምምነት የለም በሚል ክሱ ውድቅ የሚደረግበት የህግ አግባብ የለም። ከዚህ አንፃር የክልለ ፍርድ ቤቶች የደረሱበት ድምዲሜ ህግን መሰረት ያላደረገ በመሆኑ በእርግጥም የሚነቀፍ ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም ተከታዩ ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. በአማራ ብሕራዊ ክልላዊ መንግስት ደቡብ አቼፈር ወረዲ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/22683 ላይ መጋቢት 12/2011 ዓ.ም ተሰጥቶ እስከ ክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ድረስ የፀናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 348(1) መሰረት ተሻሽሎል።

2. ተጠሪ ክስ ከቀረበበት የውርስ ይዞታ ውስጥ ሁለት ቃዲ መሬት ለአመልካች ሉያካፍሎቸው ይገባል።

ትዕዛዝ

4. አመልካች በዚህ ሰበር ችልት ክርክር ምክንያት ያወጡትን ወጪ ዝርዝር ለወረዲው ፍርድ ቤት አቅርበው የመጠየቅ መብታቸው ተጠብቋል።

5. መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት