-** ፀሐይ ኢንሹራንስ አ.ማ; ለክሱ በሰጠዉ መልስ በፖሉስ ሪፖርት መሰረት አደጋዉ የደረሰዉ ተሽከርካሪ መጫን; ና የተሽከራከሪዉ ባለሀብቶች; ካሳ; ኃላፉነት ከብር 40,000.00 በላይ ሊሆን አይገባም።የሞራል ካሳ ለመክፈል የመድን ሽፊን v. ዎች፡-** 1. አቶ ሃብቴ አንማዉ 2. ወ/ሮ መሬም አሰፊ 3. አቶ አደራዉ እንቻለዉ; ዎች ላይ እና በስር; ዎች በሆነ በሰላዲ ቁጥር አማ03-12248 በሚታወቅ የሕዝብ ማመላለሻ ተሽከርካሪ ተሳፍረዉ ሲጓዙ በግምት 40 ሜትር ዝቀታማ ቦታ

የሰበር አጣሪ ችልት አቤቱታውን መርምሮ ጉዲት አድራሹ ተሽከርካሪ ከተፈቀደለት ተሳፊሪ በላይ በመጫኑ የተነሳ አደጋዉ የደረሰ መሆኑ በተገለጸበት አመልካች በኢንሹራንስ ዉለ መሰረት ካሳ ሉከፍል ይገባል በሚል የተወሰነበትን አግባብ ከሕጉና ከኢንሹራንስ ዉለ አንጻር እንዱጣራ ጉዲዩ ለሰበር ሰሚ ችልት አንዱቀርብ ትዕዛዝ በመስጠቱ 2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች በቀን 06/04/2013 ዓ/ም የተፃፈ በአጭሩ የሚከተለዉን መልስ አቅርበዋል።

ተሽከርካሪዉ መጫን ከሚገባዉ ሰዉ በላይ ጭኖ አልተገኘም።ከአቅም በላይ ጭኖ ሲጓዝ የነበረ ተሽከርካሪ በሰዉም ሆነ በንብረት ላይ በሚያደርሰዉ ጉዲት የመድን ሽፊን እንደማይሰጥ የመድን ዋስትና ዉለ ላይ በግልጽ የደነገገዉ ነገር የለም።ስለሆነም አመልካች ካሳ ሉከፍል አይገባም በማለት ያቀረበዉ የዉልና የሕግ ድጋፍ ያለዉ ባለመሆኑ ዉድቅ ይደረግልን በማለት ተከራክረዋል።አመልካችም በቀን 06/05/2013 ዓ/ም የተጻፈ የመልስ መልስ በማቅረብ ተከራክሯል።

1ኛ ተጠሪ መጥሪያ ደርሷቸዉ መልሳቸዉን ባለማቅረባቸዉ መልስ የመስጠት መብታቸዉ ታልፎል።

ከዚህ በላይ የተመዘገበዉ የግራ ቀኝ ክርክርና በስር ፍርድ ቤቶች የተሰጡ ዉሳኔዎች ይዘት ሲሆን እኛም ሰበር አጣሪ ችልት ከያዘዉ ጭብጥ አንጻር የተፈጸመ መሰረታዊ የሕግ ስህተት መኖር አለመኖሩን አግባብነት ካለዉ ሕግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ እንደሚከተለዉ መርምረናል።

እንደመረመርነውም በ2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች ባለቤትነት በሰላዲ ቁጥሩ አማ03-12248 በሚታወቅ የሕዝብ ማመላለሻ ተሽከርካሪ በሦስተኛ ወገኖች ላይ ሉሚያደርሰዉ አደጋ አመልካች የኢንሹራንስ ሽፊን መስጠቱና በዚህ ተሽከርካሪ ተሳፍረዉ ሲጓዙ ተሽከርካሪዉ ገደል ዉስጥ በመግባት በ1ኛ ተጠሪ ላይ ጉዲት መድረሱ ተረጋግጧል።ግራ ቀኙን ያከራከረዉ 1ኛ ተጠሪ ላይ ጉዲት የደረሰዉ ተሽከርካሪዉ እንዱጭን ከተፈቀደለት በላይ ብዙ ሰዉ ትርፍ ጭኖ በማጓጓዝ ላይ እያለ በመሆኑ በኢንሹራንስ ዉለ የማግለያ (Exception) አንቀጽ 2 መሰረት በእንዱህ አይነት ምክንያት ጉዲት ሲደርስ ካሳ የመክፈል ኃላፉነት የለብኝም ሲል አመልካች ያቀረበዉ መከራከሪያ ነዉ።

እንደሚታወቀዉ በተሽከርካሪ አደጋ ምክንያት በሦስተኛ ወገኖች ላይ ለሚደርስ ጉዲት የሚሰጥ የኢንሹራንስ ሽፊን የሚመነጨዉ በኢንሹራንስ ሰጪዉና በኢንሹራንስ ገቢዉ መካከል በሚደረግ የኢንሹራንስ ዉል ፖሉሲ መነሻ ነዉ።ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ በተሽከርካሪ አደጋ በሦስተኛ ወገን ላይ ለሚደርስ አደጋ የኢንሹራንስ ሽፊን ለመስጠት በወጣ አዋጅ ቁጥር 799/2005 በተዘረጋዉ ስርዓት መሰረት በኢንሹራንስ ዉለ ተዋዋይ ወገን ያልሆኑ አደጋ የደረሰባቸዉ ሦስተኛ ወገኖች በሽፊኑ ተጠቃሚ እንዱሆኑ የሚያደርግ ግንኙነት በሕግ ተፈጥሯል። በዚህ አግባብ ምንም እንኳን አመልካችና የአሁን 2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች የኢንሹራንስ ዉለ ተዋዋዮች ቢሆኑም ከዉለ ተጠቃሚዎች ሦስተኛ ወገኖች ጭምር በመሆናቸዉ የኢንሹራንስ ዉል ፖለሲዉ እና አዋጅ ቁጥር 799/2005 የሦስትዮሽ ግንኙነትን እንዲቋቋመ መረዲት ያስፈልጋል።

አመልካች ክርክሩን ያቀረበዉ በኢንሹራንስ ዉለ ማግለያ አንቀጽ 2 ስር የተደነገገዉን ኢንሹራንስ ሰጪዉ ኃላፉ የማይሆንበትን የማግለያ ድንጋጌ መሰረት በማድረግ ነዉ። ሆኖም የኢንሹራንስ ዉለ በተሽከርካሪ አደጋ በሦስተኛ ወገኖች ላይ የሚደርሰዉን ጉዲት ለመካስ የተደረገ እንደመሆኑ ይህ የአመልካች መከራከሪያ በአዋጅ ቁጥር 799/2005 አንቀጽ 6 ስር ከተደነገገዉ አንጻር ተገናዝቦ መታየት ይኖርበታል።በአዋጁ አንቀጽ 6/1 ስር በኢንሹራንስ ዉል ፖሉሲዉ ዉስጥ ተጠያቂነትን አያስከትልም የሚል ወይም በፖሉሲዉ መሰረት ለካሳ ጥያቄ መነሻ የሚሆነዉ ክስተት ከደረሰ በኋላ የተወሰነ ድርጊት ከተፈጸመ ወይም ሳይፈጸም ከቀረ ኃላፉነት ቀሪ ይሆናል የሚል ሁኔታ ቢቀመጥ ሕጋዊ ዉጤት እንደማይኖረዉ ተድንግጓል።ከዚህ መገንዘብ የሚቻለዉ በሦስተኛ ወገኖች ላይ በተሽከርካሪ ለሚደርስ አደጋ የኢንሹራንስ ሽፊን የሰጠ ኢንሹራንስ ኩባንያ በአንሹራንስ ዉለ ላይ ኢንሹራንስ ገቢዉ ይህንን ካደረገ ወይም ካላደረገ ተጠያቂነት አይኖርብኝም በማለት ያስቀመጠዉን ሁኔታ መሰረት በማድረግ በሦስተኛ ወገን ላይ ለደረሰዉ ጉዲት ካሳ ላለመክፈል ጉዲት ለደረሰበት ሦስተኛ ወገን መከራከሪያ ሉያደርግ እንደማይችል ነዉ።በኢንሹራንስ ዉል ፖሉሲዉ ላይ የተቀመጠዉን የማግለያ ወይም ላላ ሁኔታ መሰረት በማድረግ ኢንሹራንስ ሰጪዉ በኢንሹራንስ ገቢዉ ላይ መከራከሪያ ሉያደርግ የሚችለዉ በመጀመሪያ ጉዲት ለደረሰበት ሦስተኛ ወገን በአዋጅ ቁጥር 799/2005 አንቀጽ 16 እና በኢንሹራንስ ዉል ፖሉስዉ በተመለከተዉ መሰረት ካሳ ከከፈለ በኋላ እንደሆነ በአዋጁ አንቀጽ 6/2 ስር የተደነገገዉ ያስገንዝባል።

በመሆኑም አመልካች ከ2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች ጋር በፈጸመዉ የኢንሹራንስ ፖሉሲ ላይ የተመለከተዉን ኃላፉነት የሚያስቀር ማግለያ በመጥቀስ በ2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች ላይ መከራከሪያ ሉያደርግ የሚችለዉ አስቀድሞ በተሽከርካሪዉ በ1ኛ ተጠሪ ላይ የደረሰዉን ጉዲት ከካሰ በኋላ ነዉ ብለናል።ስለሆነም የሥር ፍርድ ቤቶች አመልካች ለ1ኛ ተጠሪ ካሳ የመክፈል ኃላፉነት የለብኝም ሲል ያቀረበዉን መከራከሪያ ዉድቅ በማድረግ በኢንሹራንስ ዉለ መሰረት 2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች ይክፈለ ተብል ከተወሰነዉ ላይ ብር 40,000.00 አመልካች ለ1ኛ ተጠሪ እንዱከፍል መወሰናቸዉ ሕግን መሰረት ያደረገ በመሆኑ የተፈጸመ ስህተት የለም።

እንዱሁም በኢንሹራንስ ዉል ፖሉሲ እና በአዋጅ ቁጥር 799/2005 አንቀጽ 16(1/ለ) መሰረት አመልካች በ1ኛ ተጠሪ ላይ ለደረሰዉ የአካል ጉዲት ለመክፈል የሚገደደዉ የካሳ መጠን እስከ ብር 40,000.00 ድረስ ብቻ እንደሆነ የተመለከተ ቢሆንም ይህ ኃላፉነት በቀጥታ ኢንሹራንስ በተገባለት ተሽከርካሪ ሦስተኛ ወገን በሆኑት 1ኛ ተጠሪ አካል ላይ የደረሰዉን ጉዲት ከመካስ ጋር የተያያዘ ነዉ።በክሱ ምክንያት የወጣ ወጪ ለ1ኛ ተጠሪ እንዱከፈላቸዉ የተወሰነዉ ደግሞ በኢንሹራንስ ዉለና በሕግ በተደነገገዉ መሰረት ካሳ ባለመከፈለ ምክንያት 1ኛ ተጠሪ ለክስ በመዲረጋቸዉና በክርክሩ በመርታታቸዉ በክሱ ምክንያት ያወጡት ወጪ ሉተካላቸዉ እንደሚገባ በመታመኑ ነዉ።

በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕግ ቁጥር 462 ስር በተደነገገዉ መሰረት በክርክሩ የረታዉ ሰዉ በክሱ ምክንያት ያወጣዉን ወጪ ተረቺዉ እንዱተካለት ፍርድ ቤቱ ትክክል ነዉ ብል በሚገምተዉ መሰረት መወሰን እንደሚችል ተደንግጓል። በመሆኑ 1ኛ ተጠሪ በክሱ ምክንያት ያወጡትን ወጪ አመልካች ከላልች ተከራካሪዎች ጋር በመሆን መጠኑ ከላይ የተጠቀሰዉን ገንዘብ ለ1ኛ ተጠሪ እንዱከፍል መወሰኑ ሥነ ሥርዓት ሕጉን የተከተለ በመሆኑ በዚህም ረገድ የተፈጸመ ስህተት የለም። በመሆኑም ተከታዩን ወስነናል።

ዉሳኔ

1.በምስራቅ ጎጃም ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/4 ላይ በቀን 03/06/2012ዓ/ም የሰጠዉ ዉሳኔ እና የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ/ ላይ በቀን 26/09/2012 ዓ/ም የሰጠው ትዕዛዝ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕግ ቁጥር 348/1 መሰረት ጸንተዋል።

2. ግራ ቀኝ በዚህ ችልት ያወጡትን ወጭ የየራሳቸዉን እንዱችለ ተወስኗል።

ት እ ዛ ዝ

1. የዉሳኔዉ ግልባጭ ለሥር ፍርድ ቤት ይተላለፍ። ግራ ቀኙ ሲጠይቁም ግልባጩ ይሰጣቸዉ።

2. በመዝገቡ ላይ የተሰጠ እግድ ካለ ተነስቷል።ይጻፍ።

3. መዝገቡ ተዘግቷል፤ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት