-** የኢትዮ ጅቡቲ ምድር ባቡር ድርጅት; በፋ/መ/ደረጃ; የሆነውን በድሬዲዋ ከተማ ቀበላ 03 የሚገኘውን የቤት ቁጥር 2362 የሆነውን ቤት አከራይተን; መስከረም 04 ቀን 2013 ዓም በተሰጠ ምላሽ; ድርጅት የተቋቋመው በሁለቱ ሀገሮች ስ v. -** የድሬ ዲዋ ከተማ ስራ አስኪያጅ; ደግሞ ተከሳሽ ነበሩ።; በቤቱ ላይ አንዲችም መብት ሳይኖረው ተከራዩ በቤቱ ላይ እድሳት እንዲያደርግና እንዲይገለገል በማድረግ ሁከት የፈጠረ በመሆኑ ሁከቱ; ቤቱን ለቃችሁ እንድታስረክቡ በማለት; ጳጉሜ

የከተማ አስተዲደሩ በአለም አቀፍ ግንኙነት ላይ በቀጥታ ተሳታፉ ለመሆን ስምምነቶችንም ለማድረግ የሚያስችል ህገ መንግስታዊ ስልጣን የላለው ሆኖ እያለ የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ትዕዛዝ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ነው፤ተጠሪ የፈፀመው ቤቱን ለጅቡቲ ፕሬዝዲንት ማስፊፉያነት በማለት በማፍረስ መስጠት ለህዝብ ጥቅም ልባል የማይችል አዋጅ ቁጥር 455/1997ኝን የሚጣረስ ሆኖ እያለ የእግደም መነሳት የክርክሩን መቋጨት የሚያስከትል ሆኖ እያለ እግደ እንዱነሳ መታዘዙ መሰረታዊ የህግ ስህተት በስር ፍርድ ቤቶች መፈፀሙን ስለሚሳይ መዝገቡ ገና በቀጠሮ ላይ እያለ የመጨረሻ ውሳኔ አይነት ትእዛዝ መሰጠቱ አግባብ ስላልሆነ ትእዛዙ ተሸሮ ሁከት እንዱወገድ ትዕዛዝ ይሰጥልን፤ተጠሪ የድርጅቱን ንብረት በመስበር እየፈፀመ ያለው ተግባር ህገ ወጥ ስለሆነ በግቢው ውስጥ ያሰማራቸውን ግለሰቦች እንዱያወጣ ለቀበላ 03 አስተዲደር ፅ/ቤትና ለከዚራ ፖሉስ ጣቢያ ትዕዛዝ ይሰጥልን በማለት አመልክቷል።

በስር ፍርድ ቤት የቀረበው የሁከት ይወገድልኝ ክርክር የመጨረሻ ውሳኔ ባላገኘበት ሁኔታ አላስረክብም ማለት አትችልም በማለት እግደ እንዱነሳ ትዕዛዝ የተሰጠበትን አግባብ ለማጣራት የሰበር አቤቱታው ያስቀርባል ከተባለ በኋላ ለተጠሪ መጥሪያ ደርሶት ጥቅምት 26 ቀን 2013 ዓም የተፃፈ መልሱን አቅርቧል።

ተጠሪ በዚህ መልሱም ክልልች በክልላቸው የሚገኝን በማንኛውም አካል የተያዘን ይዞታ ፋደራል መንግስት በሚያወጣው ህግ መሰረት ሀገራዊ ፊይዲ ላላቸው ጉዲዮች፤ለኤምባሲዎች፤ለህዝብ ጥቅም ወይም ለተሻለ ልማት ወይም መንግስት ለሚያካሂደው የልማት ስራ አስፈላጊ ሆኖ ካመነበት ይዞታውን በማስለቀቅ ለታሰበው አላማ የማዋል ስልጣን እና ሃላፉነት የተሰጣቸው መሆኑ በህገ መንግስቱ አንቀፅ 52(2)(መ) እና በአዋጅ ቁጥር 721/2004 አንቀፅ 12 እና 26(3) እንዱሁም በካሳ አዋጅ ቁጥር 1161/2011 አንቀፅ 5 የተመለከተ ሲሆን 1973 እና 1989 በተደረገው ስምምነት አንቀፅ 3 ሁለቱ መንግስታት በየግዛታቸው በሚገኙ የምድር ባቡር ድርጅት መኖሪያ ቤቶች ሀዱድችና ጣቢያዎች ወዘተ መጠቀም እንደሚችለ የሚደነግግ በመሆኑ የአዱስ አበባ መስተዲደርም በዚሁ አግባብ የድርጅቱን ንብረቶች ለልማት እያዋለው በመሆኑ አመልካች የካሳ ግምቱ በቂ አይደለም የሚለ ከሆነ ለተገቢው አካል ከማመልከት ውጪ ካቢኔው የወሰነውን ይዞታ አላስረክብም ለማለት አይችለም፤ተጠሪ ይዞታን ለማስለቀቅ የሚችለው ለህዝብ ጥቅም ብቻ ነው በማለት አመልካች ያቀረበው ክርከር የሉዝ አዋጁን መሰረት ያላደረገ በመሆኑ ለይዞታው ካሳ እንዱከፈል የተወሰነ በመሆኑ፤የእግደ መነሳት የክርክሩን መቋጨት የሚያስከትል ባለመሆኑ የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ትእዛዝ ሉፀና ይገባል በማለት ተከራክሯል።አመልካች የመልስ መልሱን በማቅረብ ክርክሩን አጠናክሯል።

በአጠቃላይ የግራ ቀኙ ክርክር ከላይ የተመለከተው ሲሆን እኛም የሰበር ክርክሩን ያስቀርባል ከተባለበት ነጥብ፣ ከተገቢው ህግና፤ከስር ፍርድ ቤት ክርክር አንፃር እንደሚከተለው መርምረነዋል።አመልካች በተጠሪ ላይ ክሱን ያቀረበው ክርክር የተነሳበትን ቤት አከራይቶ የመጠቀም መብቱን በመተላለፍ ቤቱን የተከራየው ሰው ቤቱን እንዲያድሰና እንዲይገለገል በአካልና ደብዲቤ በመፃፍ ሁከት የፈጠረ መሆኑን በመግለፅ ሁከቱ እንዱወገድ በመጠየቅ ሲሆን በዚህ አግባብ ክርክሩ እየተመራ ባለበት ተጠሪ በ28/11/2012 ዓም በተፃፈ ደብዲቤ ቤቱን በ7 ቀናት ውስጥ ለቀው እንዱያስረክቡ መጠየቁን መነሻ በማድረግ እግድ እንዱሰጥለት ጠይቆ በዚሁ አግባብም የእግድ ትዕዛዝ መሰጠቱን የግራ ቀኙ የስር ፍርድ ቤት ክርክር ያሳያል።

በመሰረቱ ይህ የእግድ ትዕዛዝ የተሰጠው በፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ.154(ሀ) አግባብ በመሆኑ የእግድ ትዕዛዙ መነሻ ተጠሪ ንብረቱን ለ3ኛ ወገን ለማስተላለፍ እያደረገ ያለው ጥረት እግድ ትዕዛዝ ሳይሰጥበት እንዱቀጥል ቢደረግ በዋናው ጉዲይ የተያዘው የሁከት ይወገድልኝ ክርክር ዋጋ የሚያጣ መሆኑን መነሻ በማድረግ መሆኑን ከግራ ቀኙ ክርክርና ፍርድ ቤቱ ይህንን ተከትል ከተሰጠው ትዕዛዝ ይዘት ለመረዲት ይቻላል።ፍርድ ቤቱ ለአመልካች በአቤቱታው መሰረት የእግድ ትዕዛዙን የሰጠው እግደን ለመስጠት የሚያስችል በቂ ምክንያት ቀርቦለት በመሆኑ በፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ.158 እግደን ሉያነሳ የሚችለው በህጉ በግልፅ እንደተመለከተው እግደ እንዱነሳ የቀረበው “…አቤቱታ በቂ ምክንያት የሚያስገኝ መሆኑን …”ያረጋገጠ ሆኖ ሲገኝ ብቻ ላሆን እንደሚገባ ከድንጋጌው ይዘት ለመረዲት ይቻላል።

እግደ በስር ፍርድ ቤት የተነሳው የተሰጠውን የእግድ ትዕዛዝ ለማስነሳት የሚያስችል በቂ ምክንያት ቀርቦ መሆን አለመሆኑን ስንመረምረውም ተጠሪ እግደ እንዱነሳለት የጠየቀው ክርክር የተነሳበት ቦታ ለጅቡቲ ፕሬዝደንት መኖሪያ ቤት ማስፊፉያ በካቢኔ ውሳኔ መሰጠቱን መነሻ በማድረግ ሲሆን ተጠሪ በዚህ ሰበር ሰሚ ችልት ባቀረቡት መልስም የእግደ መቀጠል “…በኢትዮጲያና በጅቡቲ መንግስታት መካከል የነበረውን የረዥም አመታት የጉርብትና ታሪክና መልካም ግንኙነት 3000 ካሜ በማይሞላ ቦታ ምክንያት…”ሉያበላሸው ስለሚችል እግደ ሉነሳ ይገባል በማለት የተከራከሩ ቢሆንም ይህ ምክንያት በምን አግባብ ክርክሩ ሳይጠናቀቅ እግደን ለማንሳት በቂ ምክንያት እንደሆነ ግልፅ ያላደረገ ሲሆን ክርክሩ በህጉ አግባብ ተመርቶ በተገቢው ጊዜ እልባት እስኪሰጠው ጊዜ ድረስ የእግደ መቀጠል በምን አግባብ የሀገራቱን የጉርብትና ታሪክና መልካም ግንኙነት እንደሚያበላሽ ተጠሪ ግልፅ በማድረግ እግደ እንዱነሳለት ያቀረበው ምክንያት በቂ ምክንያት መሆኑን ባላሳየበት ፍርድ ቤቱ በተጠሪ የቀረበውን ምክንያት በቂ ነው በማለት ተቀብል እግደን ማንሳቱ የፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ.158ን መሰረት ያላደረገ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ እያለ ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ ይህንኑ ሉያርም ሲገባ ማፅናቱ አግባብ ሆኖ ስላልተገኘ ተከታዪን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት ድሬዲዋ ምድብ ችልት በመ/ቁ.78425 በ04/01/2013 ዓ.ም በዋለው ችልት በ15/11/2012 ዓም የሰጠውን የእግድ ትዕዛዝ በማንሳት የሰጠው ትዕዛዝና ይህንን ትዕዛዝ በማፅናት ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ በመ/ቁ.17124 በ15/01/2013 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ በፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ.348(1) መሰረት ተሸረዋል።

2. በፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት በመ/ቁ.78425 በ15/11/2012 ዓም የተሰጠው የእግድ ትዕዛዝ በግራ ቀኙ መሃል የተያዘው ክርክር በስር ፍርድ ቤት ተገቢውን እልባት እስኪያገኝ ድረስ ወይም በፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ.158 እግደን ለማንሳት የሚያስችል በቂ ምክንያት ቀርቦ በፍርድ ቤቱ ተቀባይነት አግኝቶ እግደ እንዱነሳ ተገቢው ትዕዛዝ እስኪሰጥበት ድረስ ፀንቶ ሉቆይ ይገባል ብለናል።

3. ግራ ቀኙ በሰበር ክርክሩ ምክንያት ያወጡትን ወጪና ኪሳራ ይቻቻለ።

ጉዲዩ ተገቢውን እልባት ስላገኘ መዝገቡ ተዘግቷል።ይመለስ።