Unknown v. ዎች፡-** 1. መ/ር ሀጎስ በርሀ 2. ወ/ሮ አብርሃት ወሉሄት; ዎች ንብረቱ የእኛ ነው በማለት የተቃወሙ መሆኑን በመግለፅ ንብረቱ; ዎች የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ እና አማራጭ የስረ ነገር ክርክር አቅርበዋል። የመቃወሚያው ይዘትም ክስ የ

የአሁን የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንኑ በመቃወም ነው። አመልካቾች ጳጉሜ 04/2011 ዓ.ም በተፃፈ አቤቱታ በክልለ የበላይ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ ተፈፅሟል ያለትን መሰረታዊ የህግ ስህተት ጠቅሰው በዚህ ችልት እንዱታረምላቸው ጠይቀዋል። የአቤቱታው ፍሬ ቃልም ቀደም ሲል በመ/ቁ/83/95 ላይ የነበረው ክርክር የቤት ኪራይ ጉዲይን የሚመለከት ሲሆን አሁን ክስ የቀረበው ደግሞ በውርስ ሉተላለፍልን የሚገባ የሟች ንብረት ይለቀቅልን የሚል በመሆኑ ሁለቱ ጉዲዩች የተለያዩ ሆነው እያለ ክሱ በድጋሚ የቀረበ ነው በሚል አቤቱታችን ውድቅ መደረጉ ከህግ አግባብ ውጭ በመሆኑ የክልለ የበላይ ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ ውድቅ ተደርጎ የከፍተኛ ፍርድ ቤቱ ውሳኔ ሉፀና ይገባል የሚል ነው።

የአመልካቾች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ አመልካቾች ያቀረቡት ክስ በድጋሚ የቀረበ ነው ተብል ውድቅ የተደረገበት የህግ አግባብ ቀደም ሲል በአድዋ ወረዲ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/83/95 ላይ ቀርቦ ከነበረው እና ውሳኔ ከተሰጠበት ክርክር ይዘት አኳያ በዚህ ሰበር ችልት ቀርቦ እንዱመረመር በመታዘዙ ግራ ቀኙ የፅሁፍ ክርክር እንዱለዋወጡ ተደርጓል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና የክርክሩ ይዘት አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም ጉዲዩ ለዚህ ችልት ሲቀርብ ከተያዘው ጭብጥ አኳያ የግራ ቀኙን ክርክር አግባብነት ካለው ህግ ጋር በማገናዘብ መርምሯል።

እንግዱህ ከክርክሩ አመጣጥ በግልፅ መረዲት እንደሚቻለው የአመልካቾች የክስ አቤቱታ ውድቅ የተደረገው ክስ የቀረበበት ንብረት በተመለከተ በመ/ቁ/83/95 ላይ ክርክር ሲደረግ አሁን ዲኝነት የተጠየቀበት ጉዲይ በአመልካቾች አውራሽ በግልፅ ዲኝነት ተጠይቆበት ውሳኔ ሳይሰጥበት በዝምታ የታለፈ በመሆኑ ክሱ በፍርድ ባለቀ ጉዲይ ላይ በድጋሚ የቀረበ ነው በሚል ምክንያት ነው።

በእርግጥ ቀድሞ በፍርድ/ውሳኔ ባለቀ ጉዲይ ላይ ድጋሚ ክስ እንዲይቀርብ የሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 5 ይከለክላል። በዚህ ድንጋጌ ስር የተቀመጡት ዋና ዋና የድንጋጌው ማቋቋሚያ ፍሬ ነገሮች ቀድሞ የተሰጠ ፍርድ/ውሳኔ መኖር፣ ይኸው ውሳኔ በክርክሩ ዋናው ጭብጥ(On the merit of the case/ ላይ የተሰጠ መሆኑ፣ ውሳኔውን የሰጠው ፍርድ ቤት ጉዲዩን የማየት የዲኝነት የስረ ነገር ስልጣን ያለው መሆን፣ ቀድሞ በፍርድ በተወሰነው ክርክር ላይ ቀጥተኛ የፍሬ ነገር ጭብጥ የነበሩት ጉዲዮች በድጋሚ በቀረበው ክስ ላይም ቀጥተኛ የፍሬ ነገር ጭብጥ ሆነው የቀረቡ መሆን፣ እንዱሁም በቀደመው ፍርድ/ውሳኔ ላይ የነበሩት እና አሁን በክርክር ላይ ያለት የክርክር አካላት ተመሳሳይ ወይም ከእነርሱ መብት ያገኙ መሆን የሚለት ናቸው።

በዚህ ድንጋጌ ማቋቋሚያ ፍሬ ነገር ውስጥ “ቀጥተኛ የፍሬ ነገር ጭብጥ” የሚለው ሀረግ የሚያመለክተው በቀደመው ክርክር ላይ ከአንደኛው ተከራካሪ ወገን ተጠይቆ በልላኛው ወገን የተካደ ወይም በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የታመነና በዚሁ ላይ የፍርድ ውሳኔ ያረፈበትን የክርክር ነጥብ ነው። በልላ በኩል በቀደመው ክርክርና ሙግት ላይ በግልፅ ዲኝነት ተጠይቆበት ጥያቄው ተቀባይነትን ሳያገኝ ከታለፈ የተጠየቀው ዲኝነት እንደተከለከለ የሚቆጠር በመሆኑ በዚያው ጉዲይ ላይ ድጋሚ ክስ ማቅርብ እንደማይቻል የዚሁ ድንጋጌ ንዐስ ቁጥር 3 ድንጋጌ ይዘት ያስገነዝባል።

በእርግጥ በዚህ ንዐስ ድንጋጌ ውስጥ “በግልፅ ዲኝነት ተጠይቆበት ጥያቄው ተቀባይነት ሳያገኝ ከታለፈ” የሚለው አገላለፅ በተጠየቀው ዲኝነት ላይ ግልፅ ክልከላ መኖሩን የሚያሳይ ነው። ሆኖም የድንጋጌው ይዘት ከስነ ስርዓት ህጉ የእንግሉዘኛ ትርጎም ጋር ተዲምሮ ሲታይ የንዐስ ድንጋጌው አንኳር መልዕክት በግልፅ የተጠየቀውን ዲኝነት በዝምታ ማለፍን የሚመለከት ለመሆኑ መረዲት ይቻላል። ከዚህ አኳያ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5 ስር የተመለከተው በፍርድ ባለቀ ጉዲይ ላይ ዲግም ክስ ክልከላ ተፈፃሚነት በተከራካሪ ወገኖች በግልፅ ዲኝነት ተጠይቆበት ፍርድ ቤት በዝምታ ባለፈው ጉዲይ ላይ ጭምር እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል። ሆኖም በግልፅ ዲኝነት በተጠየቀበት ጉዲይ ላይ ፍርድ ቤቱ በዝምታ የከለከለው መሆኑን ያለመሆኑ ጉዲይ ዲኝነት የተጠየቀበትን ጉዲይ አስመልክቶ ከላላኛው ተከራካሪ ወገን ከቀረበው ክርክር እና ጥያቄ ጋር ተገናዝቦ መታየት ያለበት ጉዲይ ነው። በልላ አገላለፅ ፍርድ ቤት በዝምታ ያለፈውን የዲኝነት ጥያቄ ተከሳሹ ወገን በግልፅ ክድ የተከራከረበት ላሆን ይገባል ማለት ነው።

አሁን በቀረበው ጉዲይ አመልካቾች አሁን ክስ ያቀረቡበትን ንብረት አስመልክቶ አውራሻቸው ቀደም ሲል ተጠሪዎች በቤቱ ውስጥ የኖሩበትን የ18 ወራት ውዝፍ የቤት ኪራይ ከፍለው ቤቱን ያስረክቡኝ በሚል ክስ አቅርበው የነበረ መሆኑን፤ ተጠሪዎች ለዚሁ ክስ በሰጡት መልስ ክስ የቀረበበትን ቤት ተከራይተው ሳይሆን ያለኪራይ እንዱኖሩበት የተሰጣቸው መሆኑን ገልፀው ኪራይ ልንጠየቅ አይገባም በማለት የተከራከሩ መሆኑን፤ ጉዲዩ የቀረበለት ፍርድ ቤትም “በግራ ቀኙ መካከል የኪራይ ውል ግንኙነት አለ? ወይስ የለም?” የሚል ጭብጥ ይዞ የግራ ቀኙን ክርክር እና ማስረጃ ከሰማ በኋላ ተጠሪዎች ያለኪራይ በቤቱ ውስጥ እንዱኖሩ በአመልካቾች አውራሽ ተፈቅድላቸው ሲኖሩ የነበረ ስለመሆኑ አረጋግጫለሁ በሚል መነሻነት ተጠሪዎች የተጠየቀውን ኪራይ ሉከፍለ አይገባም የሚል ውሳኔ ሰጥቶ ቤቱን ለመረከብ የቀረበው ጥያቄ በዝምታ ያለፈ መሆኑን አጣሪው ችልት አስቀርቦ ከመዝገብ ካያያዘው ሰነድ እና የስር ፍርድ ቤቶች የመዝገብ ግልባጭ ለመረዲት ተችሎል።

በመ/ቁ/83/95 ላይ በቀረበው ክርክር የአሁን ተጠሪዎች የቤት ኪራይ ልንጠየቅ አይገባም በሚል ከመከራከራቸው በስተቀር ቤቱን በተመለከተ ያቀረቡት የይገባኛል ክርክር የለም። ይህም ማለት የአመልካቾች አውራሽ ቤቱን ለመረከብ ያቀረቡትን የዲኝነት ጥያቄ ተጠሪዎች በግልፅ ክደው ያቀረቡት ክርክር አለመኖሩን ያሳያል። የተጠየቀው ዲኝነት በልላኛው ወገን በግልፅ ባልተካደበት ሁኔታ ጉዲዩን የያዘው ፍርድ ቤት የዲኝነት ጥያቄን በዝምታ ማለፈ ዲኝነቱ እንደተከለከለ የሚያስቆጥር አይደለም። ይህ ከሆነ ደግሞ በጉዲዩ ላይ አዱስ ክስ እንዲይቀርብ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5 የሚከለክል ባለመሆኑ አመልካቾች ያቀረቡት ክስ በፍርድ ባለቀ ጉዲይ ላይ በድጋሚ የቀረበ ነው የሚያስብል አይደለም።

ጉዲዩ ይህ ሆኖ እያለ የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የአመልካቾች ጥያቄ በፍርድ ባለቀ ጉዲይ ላይ ድጋሚ የቀረበ ነው በሚል ውድቅ ማድረጉ እና ሰበር ችልቱም ይህንኑ ሳያርም ማለፈ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ ህግ ቁጥር 5 ድንጋጌን መሰረታዊ አላማ እና የተፈፃሚነት ወሰን ያላገናዘበ መሰረታዊ የህግ አተረጓጎም ስህተት ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም ተከታዩ ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. የትግራይ ብሕራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በ/መ/ቁ/116353 ላይ ሰኔ 11/2011 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ፤ እንዱሁም የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ቁ/112927 ላይ መጋቢት 27/2011 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽረዋል።

2. አመልካችች ክስ ያቀረቡበት ጉዲይ ቀደም ብል በፍርድ ባለቀ ጉዲይ ላይ የቀረበ አይደለም ተብል ተወስኗል።

3. የትግራይ ብሕራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በውሳኔ የዘጋውን መዝገብ በማንቀሳቀስ በክሱ ሥረ ነገር ላይ የቀረበለትን የይግባኝ ቅሬታ መርምሮ የመሰለውን እንዱወስን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁ. 341(1) መሰረት ጉዲዩ ይመለስለት።

ትዕዛዝ

1. የዚህን ሰበር ችልት ክርክር ወጪ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

2. መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት