** ወ/ሮ ስንቅነሽ አስፊው- ወኪል ጥሩእናት ከልክላ ቀርበዋል v. ዎች፡** 1. ፍቅርተ ይሄይስ ቀርበዋል 2. ምህረት ይሄይስ 3. ትዕግስት ይሄይስ 4. አብስራ ይሄይስ ሞግዚት መስዋዕት ይሄይስ ቀርበዋል 5. ሀብታሙ ይሄይስ 6. በላይ ይሄይስ 7. የጉለላ ክ/ከተማ ወረዲ 5 አስተዲደር ጽ/ቤት 8. የጉለ

የጉዲዩ አመጣጥ እና የክርክሩ አድማስ አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም ጉዲዩን መርምሯል። በዚሁ መሰረት አመልካች ያቀረቡት ጥያቄ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሰረት የሚስተናገድ የመሆኑ ጉዲይ በቅድሚያ ሉጣራ የሚገባው ነጥብ ሆኖ ተገኝቷል።

በመሰረቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ/ጥር 358 መሰረት የፍርድ መቃወሚያ ማቅረብ የሚችለው ቀድሞ በተደረገው ክርክር የሙግቱ አካል ላሆን ይችል የነበረ ሆኖ እርሱ ተካፊይ ባልሆነበት ክርክር በተሰጠው ውሳኔ መብቱ የሚነካ ሶስተኛ ወገን ነው። አንድ ሰው ወይም አካል በፍርድ ቤት በተያዘ ክርክር የክርክሩ አካል ላሆን የሚችለው በፍርድ ቤት በሚሰጥ ትዕዛዝ፣ በራሱ በጣልቃ ገብ አቤቱታ አቅራቢነት አልያም በተከሳሽ ወገን ጥያቄ ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 40፣ 41 እና 43 ድንጋጌዎች ይዘት መረዲት ይቻላል። ከእነዚህ በሂደት ላይ ባለ ሙግት መግቢያ መንገድች ውስጥ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ/ጥር 358 መሰረት በፍርድ ተቃዋሚነት ላቀርብ የሚችለው በዋናነት ቀድሞ በተደረገው ክርክር በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 41 በተመለከተው መሰረት በጣልቃ ገብነት ቀርቦ መብቱን እና ጥቅሙን ማስከበር ይችል የነበረ ሶስተኛ ወገን ነው።

በእርግጥ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 41 በላልች ተከራካሪ ወገኖች መካካል በመካሄድ ላይ ባለ በአንድ ክስ ያገባኛል የሚል ማንኛውም ወገን የመብቱን ሁኔታ በመግለፅ የክርክሩ አካል መሆን የሚችል ስለመሆኑ ከመግለፁ ውጭ ለጣልቃ ገብነት የሚያበቁ ግልፅ እና ዝርዝር መመዘኛዎች አላስቀመጠም። ሆኖም የዚህ ድንጋጌ ይዘት ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 33(2) ድንጋጌ ጋር ተዲምሮ ሲታይ የክርክሩ ተካፊይ ላሆን የሚችለው ክርክር ከቀረበበት ጉዲይ ላይ መብት ወይም ጥቅም ያለው ወገን እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል።

እናም ሶስተኛ ወገን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 41 መሰረት ወደ በሂደት ላይ ባለ ተካፊይ ለመሆን በመሰረታዊ ህግ የተረጋገጠ መብት ወይም ጥቅም ያለው እና በክርክር ላይ ያለው ጉዲይም በህግም ሆነ በፍሬ ነገር ረገድ ከዚሁ መብት እና ጥቅም ጋር የተያያዘ መሆኑን፤ በጣልቃ ገብነት ቀርቦ ይህንን መብቱን ካላስከበረ በቀር ላላ መብት እና ጥቅሙን የሚያስጠብቅበት ዘዳ ወይም እድል የላለ መሆኑን እና በክርክሩ ውጤትም በቀጥታ የሚነካ አልያም የክርክሩ ውጤት በቀጥታ ሉፈፀምበት የሚችል አካል ላሆን እንደሚገባ ከዚሁ ድንጋጌ መንፈስ እና በዚሁ ዙሪያ ከተደረጉ የምርምር ፅሁፍች መገንዘብ ይቻላል።

አሁን በቀረበው ጉዲይ አመልካች መቃወሚያ ባቀረቡበት ውሳኔ ላይ የቀረበው ክርክር ያላግባብ የታሸገው ቤት እሽጉ ሉነሳ ይገባል የሚል ነው። የአሁን አመልካች ጥያቄ ደግሞ ታሽጓል የተባለው ቤት ባለቤት እኔ ነኝ የሚል ከባለቤትነት ጋር የተያያዘ ነው። የቀደመውን ክርክር በተመለከተ በጭብጥነት ተይዞ እልባት ላሰጥበት የሚችለው ነጥብ ‛እሽጉ ሉነሳ ይገባል? ወይስ አይገባም?“ የሚል ሲሆን ከአመልካች ጥያቄ አኳያ ደግሞ በጭብጥነት ሉያዝ የሚችለው ከቤቱ ትክክለኛ ባለቤትነት ጋር የተያያዘ ይሆናል።

እነዚህ ሁለት ዲኝነቶች ሉነሳ ከሚችለው የፍሬ ነገር እና የህግ ክርክር አኳያ የተለያዩ ናቸው።

በተጨማሪም ቀድሞ ከተደረገው ክርክር ጋር በተያያዘ የእሽጉ መነሳት ወይም አለመነሳትን አስመልክቶ የሚሰጠው ውሳኔ የአሁን አመልካች በንብረቱ ላይ የይገባኛል ጥያቄን ከማቅረብ የሚያግዲቸው አይደለም።

ይህ ከሆነ ደግሞ የአመልካች ጥያቄ እራሱን ችል ዲኝነት ተጠይቆበት መፍትሄ ማግኘት የሚችል በመሆኑ በቀደመው ክርክር በጣልቃ ገብነት ተካፊይ የሚሆኑበትም ሆነ ከፍርድ በኋላ በተቃዋሚነት ሉቀርቡ የሚችለበት የህግ አግባብ ባለመኖሩ የአመልካች ጥያቄ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 ሉስተናገድ የሚገባ አይደለም።

ጉዲዩ ይህ ሆኖ እያለ የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካችን ጥያቄ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 ተቀብለው ማስተናገዲቸው የድንጋጌውን መንፈስ እና የተፈፃሚነት ወሰን መሰረት ያላደረገ መሰረታዊ የህግ አረዲድ እና አተረጓጎም ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም ተከታዩ ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/235677 ላይ ሐምል 04/2011 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ እና የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በኮ/መ/ቁ/ 56417 ላይ ሚያዝያ 08/2011 ዓ.ም የሰጠው ፍርድ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. የአመልካች ጥያቄ እራሱን ችል በተገቢ ሥነ ሥርዓት ዲኝነት ተጠይቆበት የሚስተናገድ እንጂ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሰረት የሚስተናገድ አይደለም።

ትዕዛዝ

1. የዚህን ሰበር ሰሚ ችልት ክርክር ወጪ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

2. መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት