ነበሩ። v. -** ወ/ሮ አልማዝ ደባለ ወልደየስ; በጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም በተፃፈ አቤቱታ የሟቾች አቶ ደባለ ወልደየስ እና የእናታችን የወ/ሮ ሶርሱ ልሳነወርቅ የውርስ ሀብት የውርስ አጣሪ ተሹሞ ይጣራልን በማለት አቤቱታ አቅርበው; ብቻ; ከላ

በመሆኑም የስር ከፍተኛ እና ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰጡት ውሳኔ ተሸሮ የስር የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ውሳኔ ይጽናልን በማለት ጠይቀዋል።

የአመልካቾች ቅሬታ በሰበር አጣሪ ችልት ተመርምሮ ሟች ወ/ሮ ሶርሱ ልሳነወርቅ በቤት ቁጥር 180 ላይ 50% ለአሁን ተጠሪ እንዱሆን የተናዘዙት ኑዛዜ አመልካቾችን ከውርስ የሚነቅል በመሆኑ ኑዛዜው ይሻርልን ሲለ ያቀረቡት የዲኝነት ጥያቄን በተመለከተ አመልካቾች በሟች ወ/ሮ ሶርሱ ልሳነወርቅ ቦታ ተሰጥቷቸው ቤት ሰርተውበት እያለ እንዱሁም ከሚገባቸው ላይ ከ1/4 በታች ጉዲት ያልደረሰባቸው በመሆኑ ኑዛዜው ሉፈርስ አይገባም የመባለን አግባብነት ከሰበር መ/ አኳያ መጣራት ስላለበት ተጠሪ መልሳቸውን ይዘው እንዱቀርቡ ተጠይቀዋል።

ተጠሪ በየካቲት 6 ቀን 2015 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት መልስ አመልካቾች ሟች ያደረጉትን ኑዛዜ እንዱፈርስ በማለት ስልጣን ባለው ፍርድ ቤት ባልጠየቁበት ሁኔታ ሰበር አጣሪው እንደጠየቁ አድርጎ የደረሰበት ድምዲሜ በስር ፍርድ ቤቶች ከተደረገው ክርክርና ከተሰጠው ውሳኔ ውጭ ነው። የሰበር አጣሪው የጠቀሰው የሰ.መ. ለጉዲዩ አግባብነት የላለው ነው። ሟች ወ/ሮ ሶርሳ ልሳነወርቅ አመልካቾችን ከውርስ ሀብት ላይ አልነቀለም ይልቁንም በህይወት እያለ ከይዞታቸው ላይ በመቀነስ ለእያንዲንዲቸው አመልካቾች ቤት መስሪያ ቦታ ሰጥተዋቸው ቤት ሰርተው እየተጠቀሙበት ይገኛለ።

ይህንን ሳይክደ ሟች ከውርስ ነቅለውናል ሲለ ያቀረቡት ክርክር ቅን ልቦና የጎደለው ነው። አመልካቾች ከሟች ወ/ሮ ሶርሱ ልሳነወርቅ ሉያገኙት ከሚገባው የውርስ ድርሻ ከሩብ (1/4) በላይ ጉዲት የደረሰባቸው መሆኑን በተጨባጭ ሁኔታ አላስረደም። በመሆኑም የአመልካቾች አቤቱታ ተሰርዞ የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት እንዱሁም የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያልተፈፀመበት ነው ተብል ይጽናልኝ ብለዋል።

አመልካቾች በመጋቢት 05 ቀን 2015 ዓ.ም የተጻፈ የሰበር አቤቱታውን የሚያጠናክር የመልስ መልስ አቅርበዋል ።

የክርክሩ አመጣጥ ከላይ የተመለከተው ሲሆን እኛም ያስቀርባል ሲባል የተያዘውን ጭብጥ ከግራ ቀኙ ክርክር፤ በስር ፍርድ ቤት በማስረጃ ከተረጋገጠው ፍሬ ነገር እና ከተገቢው የህግ ድንጋጌ ጋር በማገናዘብ እንደሚከተለው መርምረናል።

እንደመረመርነው ተጠሪና የስር 2ኛ አመልካች የሟች እናት እና አባታቸው የውርስ ሐብት እንዱጣራ ሲጠይቁ የአሁን አመልካቾች ሟች እናታቸው ለ1ኛ ተጠሪ ያደረጉት ኑዛዜ ከውርስ ነቅልናል በሚል እንዱፈርስ ጠይቀዋል። ጉዲዩን በመጀመሪያ የተመለከተው ፍርድ ቤት ኑዛዜው ተወላጅ የሆኑትን አመልካቾችን ከውርስ ሐብት የሚነቅል ነው በሚል እንዱፈርስ የወሰነ ቢሆንም ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከቱት የፍደራል ከፍተኛ እና ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሟች እናታቸው በህይወት እያለ ለአመልካቾች ባድ መሬት ሰጥተዋቸው ቤት የሰሩ በመሆኑ ምክንያት በኑዛዜው ላይ የተጠቀሰውን ቤት 1/2ኛ ድርሻ ለተጠሪ ብቻ መናዘዛቸው አመልካቾች ከውርስ ተነቅለዋል የሚያስብል አይደለም በማለት የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትን ድምዲሜ ቀይረዋል። አመልካቾች በሟች እናታቸው ባድ መሬት ተሰጥቷቸው ቤት የሰሩ መሆኑን አይክደም። አጥብቀው የሚከራከሩት ባድ መሬት የመንግስት ነው። በመሬቱ ላይ በግል ገንዘባችን ቤት መስራታችን የውርስ ድርሻ እንዲገኘን ሉያስቆጥር አይገባም በሚል ነው። በእርግጥ ባድ መሬት የመንግስት እና የህዝብ ሐብት መሆኑ በሕገ-መንግስቱ እና በላልች ሕጎች የተገለጸ ጉዲይ ነው።

ይህ ማለት ግለሰቦች በመሬት ላይ የሚኖራቸው መብት የመጠቀም እንጂ የባለቤትነት መብት አይደለም። በዚህም መሰረት የአመልካች እናት የራሳቸው ይዞታ የነበረን መሬት ለአመልካቾች መስጠታቸው ሟች በይዞታው ላይ የነበራቸውን የመጠቀም መብት ማስተላለፊቸውን የሚያሳይ ነው።

ስለዚህ አመልካቾች በሟች እናታቸው ባድ መሬት ተሰጥቷቸው ቤት መስራታቸውን ሳይክደ ባድ መሬት መሰጠቱ ንብረት እንደተሰጣቸው ተደርጎ ሉቆጠር እንደማይችል አድርገው የሚያቀርቡት ክርክር ተቀባይነት የለውም።

የአመልካቾች እናት ባደረጉት ኑዛዜ ላይ ለአመልካቾች አስቀድሞ ስጦታ ያደረጉላቸው መሆኑን በመግለጽ አከራካሪውን ቤት ተጠሪ ብቻ እንዱወርሱ መናዘዛቸውን የፍደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ውሳኔ ግልባጭ ያሳያል። አንድ ኑዛዜ አድራጊ ያለኑዛዜ ሉወርሱ የሚችለ ተወላጆችን በኑዛዜ በግልጽ ምክንያት ጠቅሶ ከውርስ መንቀል እንደሚችል እና ምክንያቱ ከውርስ ለመንቀል የሚያበቃ መሆኑን ካልሆነ በስተቀር የምክንያቱን ትክክለኛነት መመርመር አስፈላጊ አለመሆኑን ከፍ/ሕ/ቁጥር 937 እና 938 ድንጋጌዎች መገንዘብ ይቻላል። በተያዘው ጉዲይ የአመልካቾች እናት አመልካቾችን በኑዛዜ ከውርስ ሐብት የነቀለት ለአመልካቾች አስቀድሞ ስጦታ መስጠታቸውን በመግለጽ ነው። የኑዛዜ አድራጊው ለተወላጅ አስቀድሞ በስጦታ ንብረትን ማስተላለፈ የስጦታ ተጠቃሚን በኑዛዜ ከውርስ ሐብት ለመንቀል እንደበቂ ምክንያት ሉወሰድ የሚችል ነው። በመሆኑም አመልካቾች በሟች እናታቸው አስቀድሞ ስጦታ የተደረገላቸው መሆኑ ተገልጾ በኑዛዜ ከውርስ ሐብት በግልጽ መነቀላቸው ሕጉን የተከተለ በመሆኑ ኑዛዜው የሚፈርስበት ምክንያት የለም።

ሲጠቃለል የአመልካቾች እናት ያደረጉት ኑዛዜ አመልካቾችን ከውርስ ሐብት የነቀለ ቢሆንም የተነቀለበት ምክንያት በኑዛዜ የተጠቀሰ እና ይህ ምክንያትም ከውርስ ሐብት ለመንቀል የሚያበቃ በመሆኑ ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከቱት የፍደራል ከፍተኛ እና ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሟች ያደረጉት ኑዛዜ ሉፈርስ አይገባም በሚል በሰጡት ውሳኔ የተፈጸመ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለም። በመሆኑም ተከታዩ ተወስኗል።

ውሳኔ

1ኛ. የፍደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመዝገብ በነሐሴ 06 ቀን 2013 ዓ.ም እና የፍደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመዝገብ በጥቅምት 29 ቀን 2014 ዓ.ም የሰጡት ውሳኔ በፍ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348/1 መሰረት ጸንቷል።

2ኛ. በዚህ ፍርድ ቤት የተደረገው ክርክር ያስከተለውን ወጪ እና ኪሳራ ግራ ቀኝ የየራሳቸውን ይቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት