-** አቶ ቶቼኖ ቶማ; የተጠቀሰውን የወንጀል ህግ ድንጋጌን በመተላለፍ የማይገባውን ብልፅግና ለራሱ አልያም ለላላ ሰው ለማስገኘት አስቦ በክሱ ዝርዝር ውስጥ በተገለፀው ቀን፣ ቦታ እና ሰዓት የግል ተበዲይ ወደሆኑት ወ/ሮ አበበች ባደቦ የን v. -** የደቡብ ክልል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ

የአሁን የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንኑ በመቃወም ነው። አመልካች ነሓሴ 14/2013 ዓ.ም በተፃፈ የሰበር አቤቱታ በክልለ የበላይ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ ተፈፅሟል ያለውን መሰረታዊ የህግ ስሀተት ጠቅሶ በዚህ ችልት እንዱታረምለት ጠይቋል። የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ያስቀርባል በመባለ ግራ ቀኙ በፅሁፍ እንዱከራሩ ተደርጓል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና የክርክሩ ይዘት በአጭሩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም አመልካች የዐቃቤ ሀግ ክስ እና ማስረጃን አላስተባበለም በሚል በወንጀል ህግ አንቀፅ 713 ስር ጥፊተኛ ተብል የመቀጣቱን አግባብነት በወንጀል ጉዲት ተከሳሽ የሆነ ሰው በመከላከያ ማስረጃው ማስረዲት ከሚጠበቅበት የማስረዲት ደረጃ አኳያ መርምሯል።

በወንጀል ጉዲይ ዐቃቤ ህግ ያቀረበውን ክስ አስረድቷል የሚባለው ባቀረባቸው ማስረጃዎች ክሱን በቂ እና አሳማኝ በሆነ መልኩ ሲያስረዲ እንደሆነ የወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 141 ይደነግጋል። በወንጀል ክሱ ተከሳሽ የሆነው ሰውም የቀረበበትን ክስ አስምልክቶ ማስተባበያ ማስረጃ እንዱያቀርብ የሚታዘዘው ይኸው ሲረጋገጥ ስለመሆኑ ከወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 141 እና 142 ድንጋጌዎች መገንዘብ ይቻላል። ከዚህ ጋር ተያይዞ አንድ ሉነሳ እና መልስ ሉሰጠው የሚገባው ነጥብ “በወንጀል የተከሰሰ ሰው በመከላከያ ማስረጃው ማስረዲት/ማረጋገጥ/ የሚጠበቅበት የማስረዲት ደረጃ ምን ያክል ነው?” የሚለው ነው። በልላ አገላለፅ በወንጀል ተከስሶ ክሱን እንድከላከል ከተነገረው ተከሳሽ የሚጠበቀው ዐቃቤ ህግ ባስረዲው ልክ በመከላከያ ማስረጃው በቂ እና አሳማኝ በሆነ መልኩ መረጋገጥ ነው ወይስ የዐቃቤ ሀግ ማስረጃ ላይ ጥርጣሬ እንዱፈጠር ማድረግ ነው እንደማለት ነው።

እንግዱህ ከላይ እንደተመለከተው በወንጀል የተከሰሰ ሰው መከላከያ ማስረጃ እንዱያቀርብ የሚታዘዘው በዐቃቤ ህግ ማስረጃ የተረጋገጠበትን ክስ እና ማስረጃን እንዱያስተባብል ነው።

ማስተባበል ማለት ደግሞ የተከሳሹን የወንጀል ድርጊት እና ጥፊተኝነት አረጋግጠዋል በተባለት ማስረጃዎች ላይ በአንድም ይሁን በልላ መንገድ ጥርጣሬ እንዱፈጠር በማድረግ በማስረጃዎቹ የማስረዲት አቅም ላይ መተማመን እንዲይኖር ማድረግ ስለመሆኑ ከማስረጃ ህግ መሰረተ ሀሳብ እና በዚሁ ዙሪያ ከተደረጉ የምርምር ፅሁፍች የምንረዲው ጉዲይ ነው። ይህ ደግሞ ከተከሰሰው ሰው የሚጠበቀው በመከላከያ ማስረጃው በቂ እና አሳማኝ በሆነ መልኩ ማስረዲት ሳይሆን የዐቃቤ ሀግ ማስረጃን አስመልክቶ ቀድሞ በተያዘው አቋም ላይ ጥርጣሬን መፍጠር ብቻ መሆኑን ያስገነዝባል።

ወደተያዘው ጉዲይ ስንመለስ ዐቃቤ ህግ ክሱን ለማረጋገጥ ያቀረበው የሰው ምስክር ብቻ ነው።

ቀርበው የተሰሙት የዐቃቤ ህግ ምስክሮችም እንደ ክሱ አቀራረብ አመልካች በግል ተበዲይ ላይ የውንብድና ወንጀል ሲፈጽም መመልክታቸውን ተናገረዋል። ሆኖም አመልካች ከተከሰሰበት የወንጅል ድርጊት ጋር በተያያዘ በአመልካች እና በየግል ተበዲይ መካከል ሽምግልና ተቀምጠው የነበሩት የአመልካች መከላከያ ምስክሮች እና በፍርድ ቤት ትዕዛዝ በማጣሪያ ምስክርነት የተሰሙት ሽማግላዎቹ ሰብሳቢ የግል ተበዲይዋ በሽምግልናው ላይ አመልካችን በወንጀል የከሰሷችው ዘወትር ሰክሮ በመሄድ ስለሚረብሻቸው እንጂ የፈፀመባቸው የወንብድና ድርጊት እንደላለ የነገሯቸው ስለመሆኑ ተናግረዋል። በእንዚህ አሸማጋይ ሽማግላዎች ይህ ሁኔታ መረጋገጡ ቀድሞ በተሰሙት የዐቃቤ ህግ ምስክሮች የምስክርነት ቃል ላይ ጥርጣሬ እንዱኖር የሚያደርግ ነው።

ጉዲዩ ይህ ሆኖ እያለ የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በአመልካች እና የግል ተበዲይ መካከል ተደርጓል የተባለው የእርቅ ስምምነት በፅሁፍ አልቀረበም፤ እንዱሁም አመልካች በመከላከያ ማስረጃው ያረጋገጠውን ፍሬ ነገር በመስቀልኛ ጥያቄ አልጠየቀም በሚል ምክንያት የአመልካችን መከላከያ ማስረጃ ውድቅ ማድረጉ የቀረበው ጉዲዩ የወንጀል ክርክር መሆኑን እና በወንጀል ጉዲይ ተከሳሽ የሚጠበቅበትን የማስረዲት ደረጃ ያላገናዘበ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም ተከታዩ ውሳኔ ተሰጥቷል።

ውሳኔ

1. የደቡብ ብሕሮች፣ ብሕረሰቦች እና ህዝቦች ብሕራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ቁ/34748 ላይ ግንቦት 04/2013 ዓ.ም የተሰጠው ውሳኔ እና ይህንኑ ውሳኔን በማፅናት የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁ/36060 ላይ ነሐሴ 04/2013 የሰጠው ትዕዛዝ በወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁር 195(2(ለ(2))) መሰረት ተሽሯል።

2. የወላይታ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ/46898 ላይ ታህሳስ 19/2013 ዓ.ም በዋለው ችልት አመልካችን ከተከሰሰበት ወንጀል ነፃ በመልቀቅ የሰጠው ውሳኔ በወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 195(2(ለ(2))) ፀንቷል።

ትዕዛዝ

1. አመልካች በዚህ መዝገብ ላይ ከተከሰሰበት ወንጀል በነፃ የተሰናበተ በመሆኑ በልላ ወንጀል የማይፈለግ መሆኑን አረጋግጦ በአስቸኳይ ከእስር እንዱለቀው ለሚገኝበት ማረሚያ ቤት ይፃፍ።

2. መዝገቡ ተዘግቷል። ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት