Unknown v. -** ሲሳይ ታደሰ - ወኪል ህይወት ደላ - ቀረቡ; ከሳሽ፤ የአሁን; ዎች በመሆን ተከራክረዋል።; የውርስ ሀብት ድርሻዬን እየተጠቀምኩኝ ስለሆነ ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ለአመልካቾች የተናዘዙት ኑዛዜ እንዱሻርልኝ እና 1/2ኛ ድርሻዬ

ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ሐምል 30 ቀን 1993 ዓ.ም ባገኙት የወራሽነት ማስረጃ አከራካሪውን ቤት ከወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና በውርስ ያገኙት መሆኑን ያሳያል፤ ወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና የተጠሪ አክስት ተጠሪም ተተኪ ወራሽ መሆናቸውን በመ. በቀን 13/05/2014 ዓ.ም የተሰጠው እና በማስረጃነት የቀረበው የፍርድ ቤት ውሳኔ ያሳያል፤ ይህ ማስረጃ ያልተሰረዘ እና ወራሽነታቸውን የሚያረጋግጥ ነው፤ ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ለአመልካቾች ያደረጉት ኑዛዜ በራሳቸው ድርሻ ላይ ብቻ ሳይሆን በተጠሪም ድርሻ ላይ በመሆኑ ኑዛዜው ፈራሽ ላሆን ይገባል ሲል ወስኗል።

አመልካቾች ይህንን ውሳኔ በመቃወም ለፋደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የይግባኝ አቤቱታ ያቀረቡ ቢሆንም በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 337 መሰረት ይግባኛቸው ተሰርዟል።

አመልካቾች መጋቢት 01 ቀን 2015 ዓ.ም ጽፈው ያቀረቡት የሰበር አቤቱታ ይህን ውሳኔ በመቃወም የቀረበ ሲሆን ይዘቱም፡- የስር ፍርድ ቤት ያልተሰረዘ ማስረጃ ተቀባይነት የለውም ማለት አይቻልም በማለት የሰጠው ውሳኔ የፍደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰ.መ. የሰጠውን አስገዲጅ የሕግ ትርጉም የሚቃረን ነው፤ የኑዛዜ አውራሻችን የንብረቱን ስመ ሀብት ወደ ራሷ በማዞር እስከዔለተ ሞቷ ድረስ ለ 22 አመታት ስትጠቀምበት እንደነበር ተረጋግጧል፤ ተጠሪ ከአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤት ያገኙት የወራሸነት ማስረጃ የድርሻ ባለቤትነትን የማያሳይ ከመሆኑም በላይ በውርስ አጣሪ ተጣርቶ አልተረጋገጠም፤ የተጠሪ የወራሽነት ማስረጃ ለውርስ ማጣራት አቤቱታው እንደመነሻነት የሚያገለግል እንጂ የጋራ ወራሽነትን ለማስረዲት የሚውል አይደለም፤ ተጠሪ የጋራ ባለሃብት የሆነችበት የሕግ መሰረት በማስረጃ አላረጋገጠችም፤ ንብረቱ የአመልካቾች እና የተጠሪ የጋራ ሃብት ነው በማለት የተሰጠው ውሳኔ ማስረጃን በአግባቡ በመመዘን የተሰጠ አይደለም፤ ስለሆነም እነኚህ ሁኔታዎች ታልፈው ሟች ያደረጉት ኑዛዜ ሉፈርስ ይገባል በማለት በስር ፍርድ ቤት የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበት በመሆኑ በሰበር ታይቶ ሉታረም ይገባል የሚል ነው።

የሰበር አጣሪው ችልት የአመልካቾችን የሰበር አቤቱታ መርምሮ አመልካቾች የውርስ ንብረቱን ካርታ አውጥተው ከ20 ዓመታት በላይ ሲጠቀሙበት ከነበሩት ሰው በውርስ ሳያገኙ ተጠሪ የተተኪ ወራሽ ነኝ በማለት ያቀረቡት የወራሽነት ምስክር ወረቀት የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ከሰጣቸው አስገዲጅ ውሳኔዎች አንጻር መጣራት ያለበት መሆኑ ስለታመነበት ጉዲዩ ለዚህ ችልት ቀርቧል።

ተጠሪ ሚያዝያ 26 ቀን 2015 ዓ.ም ያቀረቡት መልስ ይዘት ባጭሩ፡- አከራካሪው ቤት ከአመልካቾች ጋር በጋራ ይዘን ስለማስተዲደራችን በመ. ጥቅምት 25/2015 ዓ.ም በተሰጠ ብይን ተረጋግጧል፤ ሟች ያደረጉት ኑዛዜ እንዱፈርስ የተወሰነው ከአመልካቾች አውራሽ ጋር በጋራ በመሆን አከራካሪውን ቤት ስለመያዛችን ተረጋግጦ ነው፤ አመልካቾች ካርታ ያወጡት በወራሽነት ማስረጃ እንጂ ውርሱ ከተጣራ በኋላ አይደለም፤ የስር ፍርድ ቤት ለውሳኔው መሰረት ያደረገው የተጠሪን የወራሽነት ማስረጃ ብቻ አይደለም፤ ስለሆነም ውሳኔው ሉጸና ይገባል የሚል ነው።

አመልካች በሰጡት የመልስ መልስ ያቀረቡትን አቤቱታ በማጠናከር ተከራክረዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ ባጭሩ ከላይ የተገለጸው ነው። ይህ ችልትም ሉጣራ ይገባዋል ተብል የተያዘውን ነጥብ ከግራ ቀኙ ክርክር፤ ለሰበር አቤቱታ መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸው ህጎች ጋር በማገናዝብ እንደሚከተለው መርምሮታል።

ከክርክሩ ሑደት መገንዘብ የቻልነው ጉዲዩ የቀረበለት የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አከራካሪ የሆነው ቤት ቀደም ሲል የወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና እንደነበር፤ ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ሐምል 30 ቀን 1993 ዓ.ም ባገኙት የወራሽነት ማስረጃ አከራካሪውን ቤት ከወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና በውርስ እንዲገኙት፤

ወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና የተጠሪ አክስት ተጠሪም ተተኪ ወራሽ መሆናቸውን የሚያሳይ በመ.

በቀን 13/05/2014 ዓ.ም የተሰጠው የፍርድ ቤት ውሳኔ በማስረጃነት እንደቀረበ፤ ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ያደረጉት አከራካሪውን ቤት አስመልክቶ ለአመልካቾች ያደረጉት ኑዛዜ እንከን የላለበት መሆኑን አረጋግጦ ተጠሪ በማስረጃነት ያቀረቡት የወራሽነት ማስረጃ ያልተሰረዘ በመሆኑ እና ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ለአመልካቾች ያደረጉት ኑዛዜ በራሳቸው ድርሻ ላይ ብቻ ሳይሆን በተጠሪም ድርሻ ላይ በመሆኑ ኑዛዜው ፈራሽ ላሆን ይገባል ሲል ከሚል ድምዲሜ ላይ የደረሰ መሆኑን ነው።

አመልካቾች ለዚህ ሰበር ሰሚ ችልት ባቀረቡት ክርክር በስር ፍርድ ቤት የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበት ነው በማለት በዋነኝነት የሚከራከሩት የስር ፍርድ ቤት ለተጠሪ የተሰጠው የወራሽነት ማስረጃ ያልተሰረዘ በመሆኑ አመልካቾች የተጠሪን ወራሽነት አስመልክቶ የሚያቀርቡት ክርክር ተቀባይነት የለውም በማለት የሰጠው ውሳኔ የፍደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰ.መ. የሰጠውን አስገዲጅ የሕግ ትርጉም የሚቃረን ነው በሚል ነው። ስለሆነም ተጠቃሾቹ ውሳኔዎች ለጉዲዩ አግባብነት ያላቸው መሆን አለመሆኑን እንደሚከተለው መርምረናል።

የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰ. እና በላልችም መዛግበት የሰጠው ውሳኔ በአንድ ወገን አቤቱታ አቅራቢነት የተሰጠ ማስረጃ በማስረጃነት በቀረበበት በማናቸውም ጊዜ ተዓማኒነት እና ክብደት ያለው ማስረጃ መሆኑን ለማሳየት ክርክር ላቀርብበት እና ተቃራኒ ማስረጃ ተሰምቶ ውድቅ ላደረግ እንደሚችል በመግለጽ በየትኛም እርከን ላይ ለሚገኙ ፍርድ ቤቶች አስገዲጅ የሆነ የሕግ ትርጉም ሰጥቶበታል። ስለሆነም የስር ፍርድ ቤት በተጠሪ በኩል የቀረበውን ማስረጃ ስላልተሰረዘ አመልካቾች የተጠሪን ወራሽነት በሚመለከት ያቀረቡት ክርክር ተቀባይነት የለውም ማለቱ ተጠቃሹን የሰበር ሰሚ ችልት ውሳኔ የሚቃረን ሆኖ አግኝተነዋል። ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ አመልካቾች በተጠሪ በኩል የቀረበው የወራሽነት ማስረጃ በሚመለከት ወራሽነቷ የተረጋገጠበት እንጂ የሕግም ሆነ የኑዛዜ ወራሽ መሆናቸውን አያሳይም በማለት ከመከራከራቸው በቀር ተጠሪ የሟች ወራሽ አለመሆናቸውን ለማሳየት የሚያስችል ተቃራኒ ማስረጃ በማቅረብ የተከራከሩ መሆኑን የስር ውሳኔ አያሳይም። በአዱስ አበባ ከተማ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ. ጥር 13 ቀን 2014 የተሰጠው ውሳኔ ደግሞ ተጠሪ የሟች ወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና ወራሽ መሆናቸውን የሚያሳይ ነው። ስለሆነም አመልካቾች የተጠሪን ወራሽነት በሚመለከት ለዚህ ችልት ያቀረቡት ክርክር ተቀባይነት ያለው ሆኖ አልተገኘም። በመቀጠል ሟች ያደረጉት ኑዛዜ እንዱፈርሰ በማለት በስር ፍርድ ቤት የተሰጠው ውሳኔ ተገቢ መሆን አለመሆኑን እንደሚከተለው መርምረናል።

በኢትዮጵያ ውርስ ሕግ የሟች ውርስ ያለ ኑዛዜ፣ በኑዛዜና በከፉል ኑዛዜና በከፉል ያለ ኑዛዜ የሚፈፀም ስለመሆኑ፤ ሟች በኑዛዜ የሚያስተላልፈው ንብረትም የራሱን ንብረት ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሕ/ቁ 829 እና ተከታይ ድንጋጌዎች ይዘት መገንዘብ ይቻላል።

በያዝነው ጉዲይ አከራካሪ የሆነው ቤት የወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና እንደነበር እና ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና ሐምል 30 ቀን 1993 ዓ.ም ባገኙት የወራሽነት ማስረጃ አከራካሪውን ቤት ከወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና በውርስ እንዲገኙት፤ ተጠሪ በበኩላቸው የወ/ሮ ደብሪቱ ወልደሃና ተተኪ ወራሽ መሆናቸውን የሚያሳይ በመ. በቀን 13/05/2014 ዓ.ም የተሰጠው የፍርድ ቤት ውሳኔ በማስረጃነት ያቀረቡ ስለመሆኑ በስር ፍርድ ቤት የተረጋጠ ፍሬ ነገር ነው። ይህም ተጠሪ እና ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና የአከራካሪው ቤት ወራሾች መሆናቸውን የሚያሳይ ነው። ተጠሪ እና ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና የአከራካሪው ቤት ወራሾች ከሆኑ ደግሞ ሟች ወ/ሮ አማካለች ወልደሃና ቤቱን በኑዛዜ ማስተላለፍ የሚችለት በድርሻቸው ላይ ብቻ ነው። ሆኖም ሟች ወ/ሮ አማካለች ወልደሃና ባደረጉት ኑዛዜ አከራካሪውን ቤት ያስተላለፈት በድርሻቸው ላይ ብቻ ሳይሆን የተጠሪንም ድርሻ ጨምረው በመሆኑ ኑዛዜው ሉፈርስ የሚገባው ሙለ በሙለ ሳይሆን በተጠሪ ድርሻ ላይ ያደረጉት የኑዛዜ ክፍል ብቻ ነው። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና በቂርቆስ ክፍለ ከተማ ወረዲ 07 የቤት ቁጥሩ 003 የሆነውን ቤት አስመልከቶ የካቲት 30 ቀን 2009 ዓ.ም ያደረጉት ኑዛዜ ሙለ በሙለ እንዱፈርስ በማለት የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል። በዚህም ምክንያት ተከታዩን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. የፍደራል መጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ. ታህሳስ 26 ቀን 2015 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ፤ ይህንኑ ውሳኔ በማጽናት የፍደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ. የካቲት 27 ቀን 2015 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348/1 መሰረት ተሻሽሎል።

2. ሟች ወ/ሮ አማከለች ወልደሃና በቂርቆስ ክፍለ ከተማ ወረዲ 07 የቤት ቁጥሩ 003 የሆነውን ቤት አስመልከቶ የካቲት 30 ቀን 2009 ዓ.ም ያደረጉት ኑዛዜ በራሳቸው ድርሻ ላይ ብቻ የተደረገ ሳይሆን በተጠሪም ድርሻ ላይ ጭምር የተደረገ በመሆኑ የተጠሪን ድርሻ በሚመለከት የተደረገው የኑዛዜ ክፍል ብቻ ፈራሽ ሆኗል በማለት ወስነናል።

3. በዚህ ችልት ለተደረገው ክርክር የወጣውን ወጪ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

• መዝገቡ ውሳኔ ስላገኘ ተዘግቷል። ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት