Unknown v. ዎች; ዎች ጠበቃ መስፍን አለማየሁ - ቀረቡ 2ኛ. አቶ ጌታቸው ወዲጆ 3ኛ. አቶ ደስታ ጌታቸው 4ኛ. ወ/ሮ ገነት ጌታቸው 5ኛ. አቶ ደበበ ጌታቸው 6ኛ. ወ/ሮ ካሰች አለሙ 7ኛ. አቶ ሳሙኤል ወርቁ 8ኛ. ወ/ሮ አስቴር ወርቁ 9ኛ. አቶ ጸ

የሰ/መ/ ሐምል 26 ቀን 2015 ዓ/ም ዳኞች፡- ተፈሪ ገብሩ(ዶ/ር) እንዲሻው አዲነ ተሾመ ሽፈራው መላኩ ካሳዬ ነፃነት ተገኝ አመልካቾች፡- 1ኛ. አቶ መስፍን ባልቻ አሩሲ 2ኛ. አቶ ተሾመ ባልቻ አሩሲ 3ኛ. አቶ አለማየሁ ባልቻ አሩሲ 4ኛ. አቶ ግዛው ባልቻ አሩሲ 5ኛ.አቶ ብርሃኑ ባልቻ አሩሲ አመልካቾች/ጠ ጌታቸው ታደሰ - ቀረቡ 6ኛ. አቶ ሚሉዮን ባልቻ አሩሲ 7ኛ. ብርክቲ ባልቻ አሩሲ ተጠሪዎች 1ኛ. አቶ ሙለጌታ አለሙ - የተጠሪዎች ጠበቃ መስፍን አለማየሁ - ቀረቡ 2ኛ. አቶ ጌታቸው ወዲጆ 3ኛ. አቶ ደስታ ጌታቸው 4ኛ. ወ/ሮ ገነት ጌታቸው 5ኛ. አቶ ደበበ ጌታቸው 6ኛ. ወ/ሮ ካሰች አለሙ 7ኛ. አቶ ሳሙኤል ወርቁ 8ኛ. ወ/ሮ አስቴር ወርቁ 9ኛ. አቶ ጸጋዬ ወርቁ 10ኛ. ወ/ሮ መአዛ ወርቁ 11ኛ. አቶ በቀለ ኤደኤ 12ኛ. ወ/ሮ ጸሀይ ኤደኤ 13ኛ. አቶ ቀነኒ ኤደኤ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ጉዲዩ የውርስ ሐብትን ለማስለቀቅ በቀረበ ክስ ላይ የተነሳ የይርጋ ክርክርን የሚመለከት ነው። ለዚህ ሰበር ቅሬታ መነሻ የሆነው የፍደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመዝገብ በህዲር 20 ቀን 2015 ዓ.ም የስር ፋደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በሰጠው ብይን ላይ የቀረበውን ቅሬታ የፍደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውድቅ በማድረግ የሰጠው ትእዛዝ ነው። ጉዲዩ በተጀመረበት በፋደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አመልካቾች ከሳሽ ተጠሪዎች ደግሞ ተከሳሽ ነበሩ።

አመልካቾች በሐምል 26 ቀን 2013 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት ክስ ወላጅ አባታችን በጥር 12 ቀን 1993 ዓ.ም ከዚህ አለም በሞት ተለይተዋል። አባታችን በመጋቢት 04 ቀን 1983 ዓ.ም በአፈጻጸም የተረከቡትን በቦላ ክፍለ ከተማ ወረዲ 11 የሚገኝ ቤት እና የእርሻ መሬት ተጠሪዎች ባልታወቀ ምክንያት ስለያዙ በማንእጅ እንደሚገኝ ፍርድ ቤቱ አጣርቶ ተጠሪዎች ይዞታውን እንዱያስረክቡ ወይም ተጠሪዎች በይዞታው የተቀበለት ካሳ እና ምትክ ቦታ ካለ እንዱመልሱ ይወሰንልን በማለት ጠይቀዋል።

ተጠሪዎች በነሐሴ 07 ቀን 2013 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ የውርስ ሀብት ነው የተባለው ንብረት ከሟች እጅ ከወጣ ከ30 ዓመት በላይ የሆነው በመሆኑ ክሱ በይርጋ ይታገዲል በማለት ተከራክረዋል።

ጉዲዩን በመጀመሪያ የተመለከተው ፍርድ ቤት የግራ ቀኙን ክርክር ሰምቶ ሟች እስከ ጥር 12 ቀን 1993 ዓ.ም ድረስ የውርስ ሀብት ነው በተባለው ንብረት የተገለገለ ሲሆን ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ክስ እስከቀረበበት ድረስ ያለው ጊዜ ሲቆጠር 20 ዓመት ይሆናል። የውርስ ሀብት ሕጋዊ ወራሽ ባልሆነ ሰው ተይዞብኛል የሚል ክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ 10 ዓመት ነው። አመልካቾች አባታቸው ሲሞቱ ልጆች መሆናቸውን እና አባታቸው ሲሞቱ የመጨረሻው ልጅ እድሜ 8 ዓመት የነበረ መሆኑን በመግለጽ የተከራከሩ ቢሆንም የስምንት አመት ልጅ 18 ዓመት የሚሞላው ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ ነው። ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ ቢቆጠር እንኳን ክሱ የቀረበው ከ10 ዓመት በኋላ ስለሆነ ክሱ በይርጋ ይታገዲል በማለት የአመልካቾችን ክስ በብይን ውድቅ አድርጓል። አመልካቾች ይህንን ብይን በመቃወም የይግባኝ ቅሬታ ለፋደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ያቀረቡ ቢሆንም ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ ሟች ሲሞቱ የአመልካቾች እድሜ ስንት እንደነበር የ8ኛ ክፍል የምስክር ወረቀት በማስቀረብ ካጣራ በኋላ የይግባኝ ቅሬታቸውን በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 337 መሰረት ውድቅ በማድረጉ የሚከተለውን የሰበር ቅሬታ አቅርበዋል።

አመልካቾች በታህሳስ 25 ቀን 2015 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት የሰበር ቅሬታ ይግባኝ ሰሚው ከፍተኛ ፍርድ ቤት የአመልካቾችን እድሜ ለማጣራት ማስረጃ ያስቀረበው ተጠሪዎች የእድሜ ክርክር ባላቀረቡበት ነው። አመልካቾች አባታችን በክርክር የረታበት ማስረጃ እጃችን ላይ ስላልነበር የውርስ ሀብቱን ለመጠየቅ አልቻልንም። ንብረቱ የአባታችን መሆኑን ያወቅነው ክስ ከማቅረባችን ከአንድ ወር በፉት ነው። በመሆኑም ክሱ በይርጋ ይታገዲል መባለ መሰረታዊ የህግ ስህተት ስለሆነ ይታረምልን በማለት ጠይቀዋል።

የሰበር አጣሪ ችልት የአመልካቾችን ቅሬታ መርምሮ ክሱ በ10 ዓመት ይርጋ ይቋረጣል መባለ ተገቢ መሆን እለመሆኑን ለማጣራት ተጠሪዎች መልስ እንዱያቀርቡ ትእዛዝ ተሰጥቷል።

ተጠሪዎች በመጋቢት 20 ቀን 2014 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት መልስ በስር ፍርድ ቤት ክሱ በሚሰማበት ወቅት ሟች ሲሞቱ የመጨረሻው ልጅ እድሜ 8 ዓመት ነበር ይበለ እንጂ የሟች የመጨረሻ ልጅ የተወለደው ከ1983 ዓ.ም በፉት ነው። ፍርድ ቤቱ እውነታውን ለማጣራት ከቂርቆስ ክፍለ ከተማ ወረዲ 4 ማህደር በማስቀረብ ማየት ይችላል። በመሆኑም በስር ፍርድ ቤቶች ክሱ በይርጋ ይታገዲል በመባለ የተፈጸመ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለም በማለት ተከራክረዋል።

የክርክሩ አመጣጥ ከላይ የተመለከተው ሲሆን እኛም ያስቀርባል ሲባል የተያዘውን ጭብጥ ከግራ ቀኙ ክርክር፤ በስር ፍርድ ቤቶች በማስረጃ ከተረጋገጠው ፍሬ ነገር እና ከተገቢው ሕግ ጋር በማገናዘብ እንደሚከተለው መርምረናል።