-** ሕብረት ኢንሹራንስ አ/ማህበር; የመድን ዋስትና ሸፊን የተሰጠው የሰላዲ ቁጥር 3-; አሳውቄ ካሳ እንዱከፍለኝ ጠይቄው ተሽርካሪውን አስነስቶ ወደ ሪከቨሪ ክፍል ውስጥ በማስገባት የሚጠገን መሆኑን ነግሮኝ ለ3 ወር አቆይቶታል፤ ሆኖም ግ v. -** አቶ አብነት ለለ; የደረቅ ጭነት ተሽከርካሪ ከነተሳቢው ጥቅምት 25 ቀን 2012 ዓ.ም በሱማላ ክልል ሀረሬ ወንዝ በመሻገር ላይ እያለ በድልድይ መንሸራተት ምክንያት ተገልብጦ ወንዝ; ተሽከርካሪ ላይ ለደረሰው አደጋ ምክንያት ጎርፍ በ

ግራ ቀኝ በዚህ ዉሳኔ ላይ ቅር በመሰኘት በየግላቸው በመዝገብ ላይ ለፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ያቀረቡ ሲሆን፣ ፍርድ ቤቱም የግራ ቀኝን የይግባኝ መዝገቦች አጣምሮ ካከራከረ በኋላ የግልግል ጉባኤው ኃላፉነትን በተመለከተ የሰጠውን የውሳኔ ክፍል በማፅናት በልላ በኩል ጉባኤው ጉዲት ለደረሰበት ተሽከርካሪ ማስጠገኛ እና የመለዋወጫ ዔቃዎችን ዋጋ መጠን እንዱሁም የተቋረጠ ጥቅም ዲኝነት ጥያቄን አስመልክቶ የተሰጠውን የውሳኔ ክፍል በመሻር በድጋሚ አጣርቶ ተገቢዉን ውሳኔ እንዱሰጥ ጉዲዩን በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.343(1) መሰረት ለጉባኤው በመመለስ በአብላጫ ድምጽ ወስኗል። ለዚህ ፍርድ መነሻ የሆነው የአመልካች የሰበር አቤቱታም የግልግል ጉባኤው እና የጠቅላይ ፍ/ቤት የሰጠዉን ውሳኔን በመቃወም ለማስለወጥ ነው።

አመልካች ሐምል 28 ቀን 2014 ዓ.ም በተፃፈ የሰበር አቤቱታ በግልግል ዲኝነት ጉባኤው እና በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ተፈጽመዋል ያሎቸውን ስህተቶች በመዘርዘር በዚህ ችልት እንዱታረሙለት ዲኝነት ጠይቋል። የአቤቱታው ይዘትም በአጭሩ የአደጋው ቦታ በጎርፍ ውሃ መሸፈኑን፣ አሽከርካሪው ውሃ እስከኪጎድል መጠበቅ ሲገባው ላልች ከኋላው ያለት አሽከርካሪዎች ውሃው እስኪጎድል እየተጠባበቁ የተጠሪ ተሽከርካሪ ሹፋር ግን በድፍረት በውሃ ወደተሸፈነው በመግባት መንገደን መለየት ባለመቻለ አደጋው የደረሰ ስለመሆኑ የግልግል ጉባኤውም ሆነ የፋ/ጠ/ፍ/ቤት አረጋግጠዉ ነገር ግን የመድን ውለን የማግለያ ድንጋጌ ያለአግባብ በመተርጎም በተጠሪ ተሽከርካሪ ላይ አደጋ የደረሰው ድንገተኛ ደራሽ በሆነ ጎርፍ ሳይሆን በአሽከርካሪው ቸልተኝነት ምክንያት ነው በማለት የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው፤ በአደጋው ቦታ ድልድይ አለመኖሩን በቨዱዮ፣ በፍቶግራፍ እና በምስክር ተረጋግጦ እያለ የድል ኦዲ ወረዲ ትራፉክ ፕሉስ ጽ/ቤት ተገቢውን የሙያ ደንብ ሳይከተል የአደጋ ምክንያት የድልድዩ ድንገተኛ በከፉል መናድ ነው ሲል የሰጠውን ሪፕርት የግልግል ጉባኤው እና የስር ፍርድ ቤት ተገቢ ነው ሲለ የሰጡት ወሳኔ ሰበር ሰሚ ችልት በመ. ላይ የሰጠውን አስገዲጅ የህግ ትርጉም የሚቃረን ነው፤ የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት አመልካች የተቋረጠ ገቢ ሉከፍል ይገባል ማለቱ እና መጠኑም በርትዔም እንዱወሰን ለጉባኤው መመለሱም መሰረታዊ ስህተት ነው የሚል ነዉ።

የሰበር አቤቱታዉም በአጣሪ ችልት ተመርምሮ ያስቀርባል በመባለም ተጠሪ በተደረገለት ጥሪ መሰረት ጥር 15 ቀን 2015 ዓ.ም በተፃፈ መልሳቸው ማስረጃን የሚመለከት ክርክር ለሰበር ላቀርብ አይችልም። የስር የግልግል ዲኝነት ጉባኤ እንዱሁም የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት አደጋዉ የደረሰዉ በጎርፍ ሳይሆን በሾፋሩ ጥፊት ምክንያት ነዉ ከሚል መደምደሚያ ላይ የደረሱ ሲሆን ለሾፋሩ ጥፊት ደግሞ አመልካች ኃላፉነት ያለበት ከመሆኑ አኳያ ውሳኔዉ ስህተት ስለላለበት አቤቱታው ውድቅ እንዱደረግልኝ በማለት ተከራክሯል። አመልካች የሰበር አቤቱታውን በማጠናከር የመልስ መልስ ሰጥቷል።

ከስር ጀምሮ የጉዲዩ አመጣጥ እና የግራ ቀኙ ክርክር ይዘት አጠር አጠር ባለ መልኩ ሲታይ ከፍ ሲል የተመለከተዉን ሲመስል ይህ ችልትም ለሰበር አቤቱታዉ ምክንያት የሆነዉን ዉሳኔ ከግራ ቀኝ ክርክር እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸዉ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መዝገቡን እንደሚከተለዉ መርምሮታል። እንደመረመረዉም ተጠሪ በስር ፍርድ ቤት ባቀረበዉ ክስ ለጠየቀዉ ዲኝነት መሰረት ያደረገዉ በአመልካች የመድን ሽፊን የተሰጠዉ ተሽከርካሪዉ በደረሰበት አደጋ ምክንያት ለጥገና እና ለመለዋወጫ የወጣዉን ወጪ እንዱሁም ለተቋረጠ ጥቅም ካሳ ለመክፈል አመልካች ኃላፉነት ያለበት መሆኑን ሲሆን፣ አመልካች በበኩለ ጉዲት ለደረሰበት የተጠሪ ተሽከርካሪ የመድን ሽፊን መስጠቱን ሳይክድ ኃላፉነት የለብኝም በማለት አጥብቆ የሚከራከረዉ አደጋዉ የደረሰዉ በጎርፍ ምክንያት መሆኑን እና በጎርፍ ምክንያት ለደረሰዉ አደጋ ደግሞ በመድን ዉለ የማግለያ ድንጋጌ መሰረት ኃላፉነት የላለበት መሆኑን በመጥቀስ ነዉ።

በርግጥ በጎርፍ ምክንያት በተሽከርካሪዉ ላይ ለሚደርስ አደጋ አመልካች ካሳ የመክፈል ኃላፉነት እንደላለበት በመድን ዉለ የማግለያ አንቀጽ II (12) ላይ የተመለከተ ስለመሆኑ ግራ ቀኝ የሚታማመኑበት ነዉ። አከራካሪዉ ነጥብ አደጋዉ የደረሰዉ በርግጥ በጎርፍ ምክንያት ነዉ ወይስ አይደለም? የሚለዉ ነጥብ ነዉ። ጉዲዩን በመጀመሪያ የተመለከተዉ የግልግል ዲኝነት ጉባኤዉን ይህንኑ በጭብጥነት በመያዝ “ጎርፍ” ለሚለዉ ቃል በተለያዩ መዝገበ ቃላት የሚሰጡ ትርጉሞችን በዋቢነት በመጥቀስ የጎርፍ ዉሃ መጠኑ ከፍተኛ እንደሆነ፣ ድንገተኛ እና ከመደበኛ ቦታዉ በመዉጣት ሰፉ ቦታን በመሸፈን እና መስመርን በመጣስ የመፍሰስ ባህሪ ያለዉ መሆኑን ደምድሞ በተያዘዉ ጉዲይ በሀረሬ ወንዝ ላይ ዉሃዉ ሲፈስ የነበረዉ የፍሳሽ መስመሩን ይዞ መሆኑን፣ መኪናዉ ወደ ወንዙ የገባዉና የመገልበጥ አደጋ የደረሰበት ዉሃዉ መስመሩን ይዞ እየሄደ እንጂ በድንገት በመጣ ደራሽ ዉሃ አለመሆኑን፣ የዉሃዉ መጠንም ሰዎች ከተገለበጠዉ መኪና ወጥተዉ በቀላለ ሲጓዙበት እንደነበረ እና አደጋዉ የደረሰዉም የተጠሪ ተሽከርካሪ ሹፋር መኪናዉን ወደ ዉሃዉ በመንዲቱ እንጂ ዉሃዉ ዉስጥ ከገባ በኋላ በመጣ ዉሃ ምክንያት አለመሆኑን ከድምዲሜ ላይ ደርሷል። በዚህ ድምዲሜ ላይ ሲደርስ በዋነኝነት ዋቢ ያደረገዉም የቀረበለትን የቪዱዮ ማስረጃ ስለመሆኑ የዉሳኔዉ ይዘት ያሳያል። ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተዉ የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤትም ይህን የፍሬ ነገር ድምዲሜ ተቀብልታል።

ሁለቱም የዲኝነት ሰጪ አካላት በዚህ የፍሬ ነገር ድምዲሜ ላይ ሲደርሱ ከማስረጃ አቀባበል እና የምዘና መርህ ጋር በተያያዘ የፈጸሙት ስህተት ስለመኖሩ ዉሳኔዎቹ አያሳዩም። የማግለያ ድንጋጌዉ ከላይ በተመለከተዉ ሁኔታ በመድን ዉለ የተመለከተበት ምክንያትም አስቀድሞ መገመት በማይቻል፣ ድንገተኛ እና ከቁጥጥር ዉጪ በሆነ ሁኔታ ለሚደርስ አደጋ አመልካች ኃላፉነት ሉኖርበት አይገባም በሚል መነሻ እንደሆነ ይታመናል። በመሆኑም አደጋዉ የደረሰዉ በድንገት በደረሰ ጎርፍ ምክንያት ሳይሆን አሽከርካሪዉ መስመሩን ይዞ በሚሄድ እና ሰዉም ሉሻገርበት ወደሚችል ዉሃ መኪናዉን በመንዲቱ ምክንያት የተረጋገጠ ከመሆኑ አኳያ በመድን ዉለ ላይ የተመለከተዉ የማግለያ ድንጋጌ ለተያዘዉ ጉዲይ ተፈፃሚነት የለዉም። በመሆኑም አመልካች በዚህ ረገድ ያቀረበዉን ክርክር ዉድቅ በማድረግ በግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ ተሰጥቶ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በጸናዉ ዉሳኔ ላይ የተፈጸመ በዚህ ችልት ሉታረም የሚችል መሰረታዊ የህግ ስህተት ባለመኖሩ ከዚህ ጋር በተያያዘ አመልካች የሚያቀርበዉን ክርክር ይህ ችልት አልተቀበለዉም።

በመቀጠል መታየት ያለበት ነጥብ የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ለመኪናዉ ጥገና እና መለዋወጫ የወጣዉን ወጪ እንዱሁም የተቋረጠ ጥቅምን አስመልክቶ በድጋሚ ተጣርቶ እንዱወሰን ጉዲዩን ወደ ግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ የመለሰበትን አግባብነት ነዉ። ከላይ በተደጋጋሚ እንደተገለጸዉ ክርክሩ የተጀመረዉ በግልግል ዲኝነት ጉባኤ ላይ ነዉ። የግልግል ዲኝነት ከመደበኛ ፍርድ ቤት ዉጪ ዲኝነት ከሚታዩባቸዉ አማራጭ የሙግት መፍቻ መንገድች ዉስጥ አንደ ስለመሆኑ የሚታወቅ ነዉ።

አለመግባባቶችን በግልግል ዲኝነት መፍታት በተከራካሪ ወገኖች መካከል ያለዉ አለመግባባት በአነስተኛ ወጪ እና በአጭር ጊዜ እልባት እንዱያገኝ ማድረግ የሚያስችል እንዱሁም የፍርድ ቤቶችን የስራ ጫና እንዱቀንስ በማድረግ ረገድ ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዲለዉ የሚታወቅ ነዉ። ስለሆነም በተቻለ መጠን በግልግል ዲኝነት የሚሰጥ ዉሳኔ የመጨረሻ ሆኖ ተፈፃሚ ላሆን የሚችልበትን ሥርዓት ማበጀት እና ተግባራዊ የማድረጉ አስፈላጊነት አያጠያይቅም። የግልግል ዲኝነትንና የእርቅ ሥርዓትን ለመደንገግ የወጣ አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 49 በግልግል ዲኝነት ዉሳኔ ላይ ይግባኝ ማቅረብ የሚቻልበትን ሁኔታ የገደበዉም በዚሁ መነሻነት እንደሆነ ይታመናል። የፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ህጉም በግልግል ዲኝነት ዉሳኔ ላይ ይግባኝ ማቅረብ የሚቻለዉ የተወሰኑ ሁኔታዎች ሲሟለ ብቻ መሆኑን በመደንገግ በይግባኝ አቀራረብ ላይ ገደብ ያስቀምጣል። በዚህም መሰረት በግልግል ዲኝነት ዉሳኔ ላይ ይግባኝ ማቅረብ የሚቻለዉ ዉሳኔዉ የተለያየ ወይም አንደ ክፍል ከላላዉ ጋር የማይገናኝ ወይም የማይስማማ ወይም ግልጽ ያልሆነ ወይም የሚያጠራጥር ወይም በቀጥታ በህግና በፍሬ ነገሩ ረገድ የተሳሳተ ሲሆን፤

ጉባኤዉ የቀረበለትን ዲኝነት ሳይወስን ከቀረ፤ ክርክሩ በሚሰማበት ጊዜ ከሥነ ሥርዓት ዉጪ የሆነ ነገር የተፈጸመ እንደሆነ እንዱሁም ከዳኞች አንደ አባል የሥነ ምግባር ግድፈት ወይም የአድልአዊነት ተግባር ያሳየ ሲሆን ብቻ ስለመሆኑ በህጉ አንቀጽ 351 ላይ ከተመለከቱት ድንጋጌዎች መገንዘብ ይቻላል። ከዚህ ሁለ የምንገነዘበዉ በመደበኛ ፍርድ ቤት ከሚሰጥ ዉሳኔ በተለየ ሁኔታ በግልግል ዲኝነት በተሰጠ ዉሳኔ ላይ ይግባኝ የሚቀርበዉ በዘፈቀደ ሳይሆን በተወሰኑ ሁኔታዎች ላይ ብቻ መሆኑን ነዉ።

በተያዘዉ ጉዲይ፣ ከፍ ሲል እንደተመለከተዉ፣ የግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ ጉዲት የደረሰበትን ተሽከርካሪ ለማስጠገን እና የመለዋወጫ ዔቃዎችን ለመግዛት ሉወጣ የሚችለዉን ወጪ መጠን የወሰነዉ አመልካች በዚህ ረገድ ያቀረባቸዉ ማስረጃዎች እምነት የሚጣልባቸዉ አለመሆኑና በአንፃሩ በአመልካች በእራሱ ባለሙያዎች ተገምቶ የቀረበዉ አሳማኝ ሆኖ መገኘቱን በመጥቀስ ነዉ። የተቋረጠ ጥቅምን አስመልክቶ ለሰጠዉ ዉሳኔ መሰረት ያደረገዉም የገቢ መጠንን አስመልክቶ ከህብረት ባንክ እንዱያቀርብ የታዘዘዉን ማስረጃ ተጠሪ ማቅረብ አለመቻለን በግልጽ በማመላከት ነዉ። የግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ በዚህ አግባብ ዉሳኔ ሲሰጥ በፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ህጉ አንቀጽ 351 ስር ከተመለከቱት እና ለይግባኝ ምክንያት ሉሆኑ ከሚችለ ስህተቶች አንደንም የፈጸመ ስለመሆኑ ዉሳኔዉ አያሳይም። ከዚህ አንፃር ሲታይ የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ የሰጠዉን ዉሳኔ በመሻር በድጋሚ አጣርቶ ለተጠሪ የሚገባዉን የካሳ መጠን እንዱወስን ጉዲዩን ወደ ግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ በመመለስ የሰጠዉ ዉሳኔ የፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ህጉን አንቀጽ 351 ድንጋጌን ያላገናዘበ ሆኖ አግኝተነዋል።

በአጠቃላይ የአመልካችን ኃላፉነት አስመልክቶ በግልግል ዲኝነት ጉባኤ የተሰጠዉን ዉሳኔ በማጽናት የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰጠዉ ዉሳኔ ተገቢ ቢሆንም ለተጠሪ ሉከፈል የሚገባዉን ካሳ እና መጠኑን አስመልክቶ የሰጠዉ ዉሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ተከታዩ ዉሳኔ ተሰጥቷል።

ዉሳኔ

1. የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ/ ላይ ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም በዋለዉ ችልት ኃላፉነትን አስመልክቶ የግልግል ዲኝነት ጉባኤዉን ዉሳኔ በማጽናት የሰጠዉ የዉሳኔ ክፍል ጸንቷል፤ በፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ህጉ አንቀጽ 343(1) መሰረት ጉዲዩን ወደ ግልግል ዲኝነት በመመለስ የሰጠዉ የዉሳኔ ክፍል ተሽሯል።

2. የግልግል ዲኝነት ጉባኤዉ