-** አቶ አብደሰላም ፊራህ አልቀረቡም; ክስ ያቀረበበትና የሟች አባቱ የውርስ ሀብት መሆኑን የገለጸው የእርሻ ይዞታ አስቀድሞ ክስ መስርቶበትና ጉዲዩ በሽምግልና ያለቀ መሆኑ ተረጋግጦ; በቀን 16/03/2013 ዓ.ም ባቀረቡት የውርስ ይጣራ v. -** አቶ አደም ኡመር; ) ወደ ክርክሩ ጣልቃ ገብተው ባቀረቡት አቤቱታ በመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያነት ክስ የቀረበበት ንብረት ከዚህ ቀደም ፍ/ቤቱ በቀን 07/02/2012 ዓ.ም በሰጠው ብይን ከሳሽ በጉዲዩ ላይ ክስ የማቅረብ መብትና ጥቅም

በዚህ ቅር በመሰኘት አመልካች ይግባኝ ለከፍተኛው ፍ/ቤት ቢያቀርቡም ብይኑ የሚነቀፍ አይደለም ተብል ይግባኙ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 337 መሰረት ተሰርዟል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ነው።

አመልካች በቀን 14/06/2014 ዓ/ም ባቀረቡት የሰበር ማመልከቻ በስር ፍ/ቤት አስቀድሞ በመ/ የተካሄደው ክርክር አመልካች በተጠሪ እና ላልች የክፍለ ቀበላ አመራር አካላት ላይ የመፊለም ክስ ለማቅረብ የተረጋገጠ መብት እና ጥቅም የለህም እንዱሁም ጉዲዩ አስቀድሞ በሽምግልና ያለቀ ነው በማለት ክሴን ውድቅ በማድረግ በብይን መዝገቡ የተዘጋበት ነው። ይሁን እንጂ የሟች አባቴ ሚስት እና ወራሽ የሆኑ ላልች ልጆች ጭምር ያለበት እንደመሆኑ መጠን አስቀድሞ በተደረገው ክርክር በወራሽነቴ ሳይሆን በራሴ የባለቤትነት ክስ ማቅረቤ ከዚያ በኋላ መብትና ጥቅሜን ለማረጋገጥ ውርሱ እንዱጣራ የመጠየቅ መብቴን የማያጣብብ ከመሆኑም ላላ በእኔ ስም የተደረገ የሽምግልና ውሳኔ የለም እንጂ አለ ቢባል እንኳ በራሴ ላይ ብቻ ውጤቱ ከሚወሰን ባሻገር የአባቴ የውርስ ሀብትና ወራሾች ላይ የሚያመጣው አንዲችም ውጤት በላለበት ሁኔታ የስር ፍ/ቤት የመፊለም እና የውርስ ህጎችን በአግባቡ መለየት ሳይችል ቀርቶ መከራከሪያዬን ወደ ጎን በመተው የሰጠው ብይን አግባብነት የላለው ነው። የውርስ ማጣራት ውጤቱ ከማስረጃነት በዘለለ የሚያመጣው አንዲችም አስገዲጅነት የላለው ሆኖ ሳለ ተጠሪ በዚህ ሂደት ላይ ጣልቃ ገብተው ለመከራከር የሚያበቃ በቂ ምክንያት በላለበት ሁኔታ ከጅምሩ ጣልቃ እንዱገቡ የተደረገበት ሂደት አግባብነት የላለው ከመሆኑም በተጨማሪ በእጄ በሚገኘው ይዞታ ላይ ምንም አይነት የፍሬ ነገር ማጣራት እና ማረጋገጥ ሳይኖር እንዱሁም በስሜም ሆነ በአባቴ ስም የተደረገ አግባብነት ያለው የሽምግልና ሂደት እና ውሳኔ ሳይኖር ተጠሪ በደፈናው የእኔን መብት በመጋፊት ባለመብት እንዱሆኑ የሚያስችላቸው ሁኔታ መፈጠሩ መሰረታዊ የህግ ስህተት በመሆኑ የስር ፍ/ቤቶች ብይንና ትዕዛዝ ተሽሮ የውርስ ማጣራቱ እንዱቀጥል ውሳኔ እንዱሰጥልኝ በማለት ቅሬታቸውን አቅርበዋል።

የሰበር አጣሪ ችልትም በዚህ ጉዲይ በመፊለም ቀርቦ የነበረው ክስን አሁን በውርስ የቀረበው ክስ አንድ አይነት ክርክርና ጭብጥ እንዲለው ተቆጥሮ ድጋሚ የቀረበ ነው መባለ ከፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ 5 ድንጋጌ አንጻር አግባብነቱን ለማጣራት በሚል ለሰበር ችልት እንዱቀርብ እና ተጠሪ መልስ እንዱሰጡበት ተደርጓል።

ተጠሪ በቀን 17/10/2014 ዓ.ም ባቀረቡት መልስ አመልካች ከአሁን በፉት በፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት በመ/ በውርስ የተላለፈልኝን መሬት ተጠሪ ስለያዘብኝ ለቆ እንዱያስረክበኝ በማለት ዲኝነት ጠይቆ በብይን ውድቅ ተደርጎ እያለ ይህ የጸና የፍ/ቤት ውሳኔ ባልተሻረበት በዚሁ ሀብትና ንብረት ላይ የውርስ ሀብት ተጣርቶ እንዱተላለፍለት የጠየቀው ዲኝነት ቀድሞ በፍርድ ያለቀ ነው መባለ አግባብ ነው፤ አመልካች ቀድሞውኑም በስረ ነገር ደረጃ ያቀረቡት መከራከሪያና የጠየቁት ዲኝነት ከሟች አባቴ በውርስ የተላለፈልኝ የውርስ ሀብት እያለ ዲግም ይህንኑ የውርስ ሀብት ይጣራልኝ የሚለበት ህጋዊ ምክንያት አይኖርም። በመ/ የተሰጠው ብይን መብትና ጥቅም መሰረት ያደረገ ሳይሆን በአመልካችና በተጠሪ መካከል ይህን የእርሻ መሬት በተመለከተ ጉዲያቸው ከፍ/ቤት ውጭ በአማራጭ ሙግት መፍቻ በሽምግልና ታይቶ በስምምነት የተቋጨ በመሆኑ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 244(2)(ረ) መሰረት ክስ ላቀርብ አይገባም በማለት የተሰጠ ነው። ይህ ብይን ጸንቶ ባለበት አመልካች በዚሁ የውርስ ሀብት ላይ የጠየቀው የውርስ ሀብት ይጣራልኝ ጉዲይ በሽምግልና ያለቀ መሆኑ ተረጋግጦ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 5(1) እና 245(2) መሰረት መሰረዙ አግባብ በመሆኑ የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ ሉጸና ይገባል በማለት ተከራክረዋል። መዝገቡ ለምርመራ የተቀጠረውም በዚህ ሁኔታ ነው።

የክርክሩ አመጣጥ ከላይ ባጭሩ የተገለፀው ሲሆን በበኩላችን የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካችን ክርክር ውድቅ ያደረጉት በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ጉዲዩን መርምረናል።

ጉዲዩን እንደመረመርነው በመ/ የአሁን አመልካች ተጠሪን ጨምሮ በሶስት ሰዎች ላይ ባቀረቡት ክስ መሬቱ ለአሁን ተጠሪ መተላለፈ አላግባብ ነው ተብል አከራካሪው መሬት እንዱመለስላቸው፣ ለተጠሪ የተሰጠው ማስረጃ እንዱሰረዝ እንዱሁም ተጠሪ በመሬቱ ላይ የወሰደው የካሳ ገንዘብ .00 (ሰላሳ ሺህ) እንዱመለስላቸው ዲኝነት ጠይቀው ነበር። ተከሳሾችም በዚህ ጉዲይ በሽምግልና ገብተን ዔርቅ የፈፀምን እና በስምምነት የተቋጨ በመሆኑ ዲግመኛ ልንከሰስ አይገባም የሚለና ላልች መቃወሚያዎች አቅርበዋል። ፍርድ ቤቱም የግራ ቀኙን ክርክር መርምሮ በ07/02/2012 ዓ.ም በሰጠው ብይን በደረሰበት መደምደሚያ ጉዲዩ አስቀድሞ በሽምግልና ያለቀ መሆኑ ስለተረጋገጠ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 244(2)(ረ) መሰረት ዲግመኛ ክስ ላቀርብበት አይገባም በማለት ክሱን ውደቅ አድርጓል።

ከዚህ በኋላ አመልካች ይህንኑ የእርሻ ቦታ ጠቅሰው ይኸው የአባታቸው የውርስ ሀብት በመሆኑ የውርስ አጣሪ ተሹሞና ተጣርቶ የወራሽነት ድርሻቸው ተለይቶ ለሚመለከተው አካል በመሸኛ እንዱተላለፍላቸው እንዱወሰን ዲኝነት ጠይቀዋል።

ክርክሩንና ፍሬ ነገሩን ለማጣራት በህግ ስልጣን የተሰጣቸው የስር ፍርድ ቤቶች ግራቀኙ ያደረጉትንና በዔርቅ የተቋጨበትን ስምምነት መሰረት በማድረግ አስቀድሞ የተሰጠውን ብይን ይዘት መርምረው አመልካች አሁን ያቀረቡት በመሬቱ ላይ የውርስ ሀብት ይጣራልኝ ጥያቄ አስቀድሞ በዔርቅ ስምምነት ዔልባት ያገኘ መሆኑንና ይኸው በበላይ ፍርድ ቤት ያልተለወጠ መሆኑን በፍሬ ነገር ደረጃ በማረጋገጥ ውሳኔ ሰጥተዋል።

እንደሚታወቀው አንድ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሣኔ በሕግ በተደነገገው ሥርዓት መሰረት በይግባኝ ሥርዓት ወይም በሰበር ካልታረመ በጉዲዩ ላይ የመጨረሻና አስገዲጅነት ያለው ስለመሆኑ ከፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 5/1/ ግልጽ ድንጋጌ መገንዘብ ይቻላል። አመልካች በዔርቅ ስምምነታቸው መሰረት ክርክሩ እንዱቋጭ መደረጉ አግባብ አልነበረም የሚለ ቢሆን እንኳ ይግባኝ በማቅረብ አላስለወጡም ወይም አላሻሩም።

ስለሆነም በዔርቅ በስምምነታቸው መሰረት እልባት ያገኘው ጉዲይ ባልተሻረበት ወይም ባለተለወጠበት ሁኔታ አመልካች በስምምነት አልቋል ተብል ውሳኔ ባረፈበት ንብረት ላይ ውርስ እንዱጣራ በሚል ያቀረቡት የዲኝነት ጥያቄና ክርክር የፍርድ ቤቱን ውሣኔ/ትዕዛዝ አስገዲጅነትና ተፈፃሚነት መርህንና የፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 5/1/ የሚጥስ ነው። ስለሆነም የስር ፍርድ ቤቶች ይህን ምክንያትና መሰረታዊ የዲኝነት ሥራ አካሄድ መርሆች መሰረት በማድረግ የአመልካችን ክርክር ውድቅ ማድረጋቸው የሚነቀፍ ሆኖ አላገኘነውም። ስለሆነም የተላለፈው ብይንና ትዕዛዝ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም በማለት ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፍደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ በቀን 17/09/2013 ዓ.ም የሰጠው ብይን እንዱሁም የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ በቀን 15/03/2014 ዓ.ም ያሳለፈው ትዕዛዝ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348(1) መሰረት ፀንቷል።

2. ግራ ቀኙ በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጭና ኪሣራ የየራሣቸውን ይቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት