-** ወ/ሮ ፍርኑስ ፈንቴ -- አልቀረቡም; ሕዲር 17 ቀን 2014 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት; ና ለልጆቻቸው የቤት መስሪያ ቦታ ሳይሰጥና; ና ለልጆቻቸው የቤት መስሪያ እንዱሰጣቸው፣ በቀሪው ይዜታ ደግሞ ተገቢው ካሳ እንዱከፈላቸው ዲኝነት በመ v. -** የደብረማዊ ንዐስ ማዖጋጃ ቤት -- አልቀረቡም; ይዜታውን ለላልች ግለሰቦች የሰጠባቸው በመሆኑ; ታሕሳስ 5/2013 ዓ.ም በተጻፈ መልስ በመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያና በፍሬ ነገር; የማይፈልገው መሆኑን በመግለጽ መልሱን አቅርቧል።; የታ

የአሁን የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንን ውሳኔ በመቃወም ነው። አመልካች ሕዲር 17 ቀን 2014 ዓ.ም በተጻፈ የሰበር አቤቱታ በስር ፍ/ቤቶች ትእዙዛ ላይ ተፈፅሟል ያለትን መሰረታዊ የሕግ ስሕተት ጠቅሰው በዘህ ችልት እንዱታረምላቸው ጠይቀዋል። ፍሬ ቃለም የስር ወረዲ ፍ/ቤት ተጠሪ ካሳ እንዱከፍል በሰጠው ውሳኔ ላይ ክርክር ባልተነሳበት ሁኔታ የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት አመልካች ይግባኝ ባለበት መዛገብ አመልካችን በሚጎዲ መልኩ የወረዲውን ፍ/ቤት ውሳኔ መሻሩ ተገቢ አይደለም፣ ለህዛብ ጥቅም ሲባል የገጠር መሬት የሚነሳባቸው አርሶ አደሮች ቦታ አሰጣጥና ካሳ አከፊፈል መመሪያ ቁጥር 7/2010 አንቀጽ 36 እና የተሻሻለው መመሪያ ቁጥር 44/2013 አንቀጽ 60 ላይ በተጠቀሰው የቅሬታ አቀራረብ ሥርዓት መሰረት አመልካች ጉዲዩን ወደ ወረዲ ፍ/ቤት ያቀረቡበት አግባብ ተገቢ ሆኖ ሳለ የስር የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት ከጉዲዩ ጋር ግንኙነት የላለውን የፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 15 በመጥቀስ ውሳኔ መስጠቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ሉታረም ይገባል የሚል ነው።

የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ በዘህ ጉዲይ አመልካች ለጠየቁት ዲኝነት የወረዲ ፍ/ቤት የሥረ-ነገር ሥልጣን የለውም የመባለን አግባብ አርሶ አደር ካሳ አከፊፈል እና ቦታ አሰጣጥ መመሪያ ቁጥር 7/2010 እና የተሻሻለው መመሪያ ቁጥር 44/2013 አንጻር ለማጣራት ለዘህ ሰበር ችልት ቀርቦ እንዱታይ በመታዖዘ ግራ ቀኙ የፅሁፍ ክርክር እንዱለዋወጡ ተደርጓል።

ተጠሪ በቀን መጋቢት 22/2014 ዓ.ም በተጻፈ መልስ አመልካች ጉዲዩን ለስር ወረዲ ፍ/ቤት ያቀረቡት መመሪያ ቁጥር 7/2010 ም ሆነ 44/2013 ከመውጣቱ በፉት በመሆኑ የስር ፍ/ቤቶች በወቅቱ በነበረው መመሪያ ቁጥር 26/2008 እና በአዋጅ ቁጥር 455/1997 አንቀጽ 11 እንዱሁም በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 15 ላይ የተቀመጠውን ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ ውሳኔ የሰጡ መሆኑን፣ የክልለ ሰበር ችልት አመልካች አግባብ ባለው አካል መብታቸውን የመጠየቅ መብት አላቸው በማለት ወሰነ እንጅ አመልጃች ያቀረቡትን መብት በመመርምር ያሳጣቸው መብትም ሆነ የተጣለባቸው ግዳታ የላለ በመሆኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት አለ ልባል የማይችል መሆኑን በመግለጽ መልሱን አቅርቧል።

አመልካች በበኩላቸው ከተጠሪ በቀረበው መልስ ላይ ሚያዘያ 13 ቀን 2014 ዓ.ም በተጻፈ የመልስ መልስ አመልካች ያቀረቡት የካሳ አነሰኝ ጉዲይ ሳይሆን ለአመልካችና ለ3 ልጆቻቸው ትክ መሬት ሉሰጣቸው እንደሚገባ በመግለጽ ዲኝነት የጠየቁ በመሆኑ የሥር ወረዲ ፍ/ቤት የሥረ-ነገር ስልጣነ አለው በማለት ቀድመው ያቀረቡትን መከራከሪያ በማጠናከር ተከራክረዋል።

የግራቀኙ ክርክር እና በየደረጃው ባለ ፍርድ ቤቶች የተሰጠው ውሳኔ በአጭሩ ከላይ የተገለጸው ነው። ይህ ችልትም በሰበር አጣሪው ችልት ሉጣራ ይገባዋል ተብል የተያዖውን ነጥብ ከግራቀኙ ክርክር፤ ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸው ሕጎች ጋር በማገናዖብ እንደሚከተለው መርምሮታል።

አመልካች በስር ፍርድ ቤት ካቀረቡት ክስ ይዖት በግልጽ መገንዖብ የቻልነው ሕጋዊ መብታቸው ሳይጠበቅ የገጠር መሬታቸው የተወሰደባቸው መሆኑን በመግለጽ መብታቸው እንዱጠበቅ ክስ ያቀረቡ መሆኑን ነው። ይህም አመልካች በገጠር መሬት ላይ ያላቸውን የይዜታ እና የመጠቀም መብት መሰረት በማድረግ ክስ ያቀረቡ መሆኑን የሚያሳይ ነው።

ከአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት የገጠር መሬት አስተዲዲደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 252/2009 አንቀጽ 52/2 ድንጋጌ ይዖት በግልጽ መገንዖብ እንደሚቻለው የወረዲው ፍርድ ቤት በገጠር መሬት ይዜታ እና የመጠቀም መብት ላይ የሚፈጠሩ አለመግባባቶችን እና የሚነሱ ክርክሮችን ተቀብል የማየት የስረ ነገር ስልጣን አለው።

በያዛነው ጉዲይ አመልካች ክስ ያቀረቡት በገጠር መሬት ላይ ያላቸውን የይዜታ እና የመጠቀም መብት መሰረት በማድረግ በመሆኑ ከላይ በተገለጸው የአዋጁ ድንጋጌ መሰረት የወረዲው ፍርድ ቤት ጉዲዩን አከራክሮ የመወሰን የስረ ነገር ስልጣን አለው። ስለሆነም የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ጉዲዩን በዘህ አግባብ ተመልክቶ የፍሬነገር ክርክሩን መርምሮ መወሰን ሲገባው ከጉዲዩ ጋር ተያያዣነት የላለውን የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 15/2/ሰ/ ድንጋጌን በመጥቀስ የወረዲው ፍ/ቤት የማከራከር የሥረ-ነገር ሥልጣን የለውም በማለት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል። በዘህም ምክንያት ተከታዩን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

4. በአማራ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ.ቁ 03- 102586