ባንክ ውስጥ ከሚገኘው የ1ኛ; -** ሕብረት ኢንሹራንስ አ.ማ; ነበሩ።; ) ለክሱ የመጀመሪያ መቃወሚያ እና መልስ አቅርቧል። ባቀረበው መቃወሚያ ከሳሽ በክሱ እንደገለፀው የደንበኛው ተሸከርካሪ በቀን 24/03/1012 ዓ.ም በመገጨቱ ምክንያ v. ፊርማ ናሙና ጋር በማገናዖብ ተመሳሳይነት የለውም ማለቱ የማስረጃ ምዖና መርህን; -** ኦሮሚያ ኢንሹራንስ አ.ማ; ባቀረቡት ክስ ሲሆን 1ኛ. ተከሳሽ አቶ ሽብሬ ሁንዳ፤ 2ኛ. ተከሳሽ አቶ መሪድ ባጫ እንዱሁም 3ኛ ተከሳሽ የአሁን; ንብረትነ

የስር ፍርድ ቤት የፍሬ ነገር ክርክርና ማስረጃውን መርምሮም 3ኛ ተከሳሽ ብር 65,732.37 ከወለድና ወጨና ኪሳራ ጋር ለከሳሽ እንዱከፍል በማለት ወስኗል። የአሁን አመልካች በዘህ ብይንና ውሳኔ ቅር በመሰኘት ይግባኝ ለፋደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ቢያቀርቡም የስር ፍ/ቤት ውሳኔ ጉድለት የለበትም ተብል ይግባኙ ተሰርዝል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዘህ ነው።

አመልካች ህዲር 8 ቀን 2015 ዓ.ም ባቀረበው የሰበር ማመልከቻ ተፈፀመ የሚለውን ስህተት በመዖርዖር የስር ፍርድ ቤቶች ያሳለፈት ብይንና ውሳኔ ተሽሮ ክሱ በይርጋ የታገደ ነው ተብል እንዱወሰን ጠይቋል።

ቅሬታው በሰበር አጣሪ ችልት ተመርምሮ በአመልካች የተነሳው የይርጋ ክርክር የታለፈው ህጉ በአግባቡ ተተርጉሞ ስለመሆኑ ለማጣራት ሲባል ጉዲዩ ለሰበር ችልት እንዱቀርብና ተጠሪ መልስ እንዱሰጥ ተደርጓል። ተጠሪ በሰጠው መልስ የስር ፍርድ ቤት የፍ/ብሓር ህጉን ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ የተፈፀመው ክፍያ በሁለም ተከሳሾች ላይ እንደ ይርጋ ማቋረጫ ምክንያት ሉወሰድ ይገባል በማለት የይርጋ መቃወሚያውን ውድቅ በማድረግ የሰጠው ውሳኔ የህግ ትርጉም ስህተት የተፈፀመበት ባለመሆኑ ውሳኔው ሉፀና ይገባል ብሎል።

አመልካችም የመልስ መልስ አቅርቧል። መዛገቡ ለምርመራ የተቀጠረው በዘህ ሁኔታ ነው።

በበኩላችን የአመልካች የይርጋ ክርክር የታለፈው በአግባቡ መሆን አለመሆኑን መርምረናል።

በግራ ቀኝ ወገኖች ክርክር እና በሥር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እንደተመለከተው ተጠሪ ክሱን ያቀረበው በቀን 21/06/2014 ዓ.ም ሲሆን ለክሱ ምክንያት የሆነውን የካሳ ክፍያ ለደንበኛው የፈፀመው ደግሞ በ08/05/2012 ዓ.ም መሆኑ፤ ይህ ጊዚ ሲታሰብ የቀረበው ክስ 2 ዓመት እንዲለፈው አላከራከረም። የስር ፍርድ ቤትም ተቀብልታል። ይህ በፍሬ ነገር ረገድ የተረጋገጠው እውነታ ሲሆን እውነታው ከየትኛው ህግ ጋር ሲገናዖብ ነው ለይርጋው ክርክር አወሳሰን አግባብነት የሚኖረው የሚለውን ደግሞ ቀጥለን እንመለከታለን።

ተጠሪ ክሱን ያቀረበው በኢንሹራንስ ገቢው መብት በመዲረግ ነው። በንግድ ሕጉ አንቀጽ 683 መሰረት ኢንሹራንስ ሰጪው በከፈለው ካሣ መጠን ጉዲት እንዱደርስ ባደረጉ ሦስተኛ ወገኖች ላይ ክስ ለማቅረብ ኢንሹራንስ ለገባው ሰው በተከፈለው ገንዛብ መጠን፣ ባለት መብቶችና ክሶች ኢንሹራንስ ሰጪው ምትክ ሆኖ እንደሚገባ ተመልከቷል። ይህ ሰበር ሰሚ ችልት በሰ/መ/ እና ላልችም ተመሳሳይ መዙግብት በሰጠው ትርጉም መሰል የኢንሹራንስ የካሳ ክፍያ ጥያቄ ክፍያ ከተፈፀመበት ጀምሮ በ2 ዓመት ውስጥ ክስ ካልቀረበ ጉዲዩ በይርጋ ቀሪ ይሆናል። ስለሆነም ተጠሪ ለክሱ ምክንያት የሆነውን የካሳ ክፍያ ለደንበኛው ከከፈለ ከ 2 ዓመት በኃላ በአመልካች ላይ ያቀረበው ክስ በይርጋ የሚታገድ ነው።

ይህም ሆኖ የስር ፍርድ ቤት የይርጋ መከራከሪያውን ውድቅ ያደረገው የስር 2ኛ ተከሳሽ ይርጋውን የሚያቋርጥ ክፍያ ለተጠሪ በመፈፀሙና ከፍ/ብ/ህ/ቁ 1901 እና 1851(ሀ) ንባብ አንፃር የይርጋ መቃወሚያ በሁለም ተከሳሾች ላይ ክሱን የማዖጋት ውጤት የሚኖረውን ያህል የይርጋ ጊዚን የማቋረጥ ውጤት ያለው ተግባር ያልተነጣጠለ ኃላፉነት ካለባቸው ባለዔዲዎች በአንደ ከተፈፀመ በላልች ተከሳሾች ላይ ተፈፃሚ የማይሆንበትና ይርጋው የማይቋረጥበት ምክንያት የለም በሚል ነው።

የፍ/ብ/ህ/ቁ 1901 የባለዔዲዎችን ዔዲ በተመለከተ በመካከላቸው ስላለው የማይከፊፈል አንድነት በሚደነግገው የህጉ ክፍል ውስጥ የሚገኝ ሲሆን የዘህ የህጉ ክፍል አላማ ባለገንዖቡ ስለ ግዳታው አፈፃፀም እንደፈቀደው ኃላፉዎች የሆኑትን ሁለ ወይም አንደን ለማስገደድ እንዱችል ለማስቻል ነው። ከዘህ በቀር ያልተነጣጠለ ኃላፉነትን ካስከተለው ጉዲይ ውጪ የሆኑ በአንደኛው ባለዔዲ የተፈፀሙ ተግባራት ሁለ የላልችን ባለዔዲዎች መብት ለማጣበብ ወይም ዔዲቸው ቀሪ እንዲይሆን እንዱያደርጉ ታስቦ የተደነገገ አይደለም። የፍ/ብ/ህ/ቁ 1901 በግልጽ የሚደነግገው ባለዔዲዎች ስለሚኖርባቸው ግዳታ ሳይሆን ባለዔዲ የሆኑት ሁለ ዔዲው ተከፍሎል ወይም በይርጋ ታግዶል በማለት ባለገንዖቡን መከራከር ስለመቻላቸው ብቻ ነው።

በልላም በኩል አንድን ክስ ለማቅረብ በህጉ የተመለከተው የይርጋ ጊዚ ካለፈ በኋላ ክስ ለማቅረብ የማይቻል ቢሆንም ህጉ ለይቶ ባስቀመጣቸው ምክንያቶች የይርጋው ጊዚ ሉቋረጥ የሚችል እና አዱስ የይርጋ ጊዚ መቆጠር እንደሚጀምር በፍ/ብ/ህ/ቁ 1852(1) ሥር የተመለከተ ሲሆን ይርጋ ከሚቋረጥባቸው ምክንያቶች መካከል ደግሞ ባለዔዲው በራሱ ዔዲውን ሲያምን ፤

ይልቁንም ወለድ ወይም ከዔዲው ላይ በከፉል መስጠቱ እንደሚገኝበት ከፍ/ብ/ህ/ቁ 1851 (ሀ) መገንዖብ ይቻላል። ከዘህ ድንጋጌ በግልጽ መገንዖብ የሚቻለውም ዔዲን አምኖ ከዔዲው ላይ በከፉል መክፈል ይርጋውን የሚያቋርጠው በዘሁ ባለዔዲ ላይ ብቻ ነው። ከመሰረቱም ይርጋን የተመለከቱ ድንጋጌዎች ሉተረጎሙ የሚገባው ህጉን እንደ አቀራረጹ በጥብቅ በመከተል (strict construction) ነው።

ስለሆነም የስር ፍርድ ቤት በፍ/ብ/ህ/ቁ 1901 እና 1851(ሀ) መሰረት የይርጋ ጊዚን የማቋረጥ ውጤት ያለው ተግባር ያልተነጣጠለ ኃላፉነት ካለባቸው ባለዔዲዎች በአንደ ከተፈፀመ በላልች ተከሳሾች ላይ ተፈፃሚ የማይሆንበትና ይርጋው የማይቋረጥበት ምክንያት የለም በሚል የደረሰበት መደምደሚያ እና ያሳለፈው ብይን በድንጋጌዎቹ በግልጽ የተመለከተውን ያልተከተለና ከተደነገጉበት አላማ የራቀ ነው። ስለሆነም የስር ፍርድ ቤት ያሳለፈው ብይን የህግ መሰረት ያለው አይደለም ብለናል።

በአጠቃላይ ተጠሪ በአመልካች ላይ ክስ ያቀረበው በህጉ በይርጋ ቀሪ ከሆነ በኋላ ሲሆን አቤቱታ የቀረበበት የስር ፍርድ ቤቶች ያሳለፈት ብይንና ውሳኔ በህጉ አተረጓጎም ረገድ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት በመሆኑ ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

1. የፍደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በኮ/መ/ቁ. 89181 ግንቦት 11 ቀን 2014 ዓ.ም የሰጠው ብይን እና ግንቦት 19/2014 ዓ.ም ያሳለፈው ውሳኔ፤ እንዱሁም የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ኮ/መ/ ነሐሴ 19 ቀን 2014 ዓ.ም ያሳለፈው ብይን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. ተጠሪ በአመልካች ላይ የመሰረተው ክስ በይርጋ ቀሪ ነው በማለት ወስነናል።

3. የሰበር ክርክሩ ያስከተለውን ወጪና ኪሣራ የራሳቸውን ይቻለ።

መዛገቡ ተዖግቷል ወደ መ/ቤት ይመለስ።

አፈጻጸም የሰ.መ.

ጥር 27 ቀን 2014 ዓ.ም ዳኞች፡- እትመት አሰፊ ፀሐይ መንክር ኑረዱን ከድር መላኩ ካሣዬ እስቲበል አንደዓለም አመልካች፡- አቶ ኪነጥበብ አዲነ ተጠሪዎች፡-

1. ከድጃ መሐመድ
2. አብደ ካሳው
3. አብደልቃድር ካሳው
4. ካሉድ ካሳው መዛገቡ ለምርመራ የተቀጠረ ነው። በመሆኑም መርምረን ተከታዩን ፍርድ ሰጥተናል።