-** ቡና ኢንተርናሽናል ባንክ; በፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ድሬደዋ ምድብ ችልት ባስከበርኩት ንብረት ላይ የተሰጠ እግድ ይነሳልኝ በሚል አቅርቦት የነበረው አቤቱታ ተቀባይነት ሳያገኝ መቅረቱ እና በይግባኝም አለመታረሙ በተሰጠው ውሣኔ ላይ መ v. -** የፋዳራል ፖሉስ የምሥራቅ ቀጠና ወንጀል ምርመራ; ይህን መኪና ያሳገደ በመሆኑ በታገደው ንብረት ላይ የቀዲሚነት መብት ስላለው እግደ እንዱነሳለት አመልክቷል። ፍ/ቤቱም የታገደው ንብረት በሙስና ወንጀል የተገኘ ወይም በወንጀል በተገኘ

የጉዲዩ አመጣጥ በአጭሩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል እኛም የቀረበውን አቤቱታ ከስር ፍ/ቤት ትዔዙዛ ከጉዲዩ ጋር አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች አንፃር እንደሚከተለው መርምረናል።

እንደመረመርነው አመልካች አቀርቦት የነበረው አቤቱታ እንደሚያሳየው አቶ ዖሪሁን ላቀው መኮንን ለተባለ ግለሰብ ነሐሴ 29 ቀን 2ዐዐ7 ዓ.ም በተፈፀመ የመያዣ ውል መሰረት የሰ.ቁ ኢት 3-755ዐዐ የሆነ ተሽከርካሪን ግለሰቡ በሙስና ወንጀል በወንጀል በተከሰሱ ጊዚ ተጠሪ ይህን መኪና ያሳገደ በመሆኑ ከመከሰሱና ተጠሪ ንብረቱን ከማሳደ አስቀድሞ በታገደው ንብረት ላይ የቀዲሚነት መብት ስላለው እግደ እንዱነሳለት አመልክቷል።

ከማስቀረቢያ ነጥቡ አንፃር አመልካች በተሽከርካሪው ላይ የተሰጠው የእግድ ትዔዙዛ እንዱነሳለተ ያቀረበው አቤቱታ በስር ፍ/ቤት ውድቅ መደረጉ ተገቢ ነው ወይንስ አይደለም? የሚለውን ነጥብ በሰበር ደረጃ በጭብጥነት ተይዜ ሉመረመር የሚገባው ሆኖ ተገኝቷል።

በአንድ በማይንቀሳቀስ እና ልዩ ተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ በሕግ አግባብ የተቋቋመ የመያዡ መብት በሕግ ጥበቃ የሚደረግለት ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር የፍ/ሕ/ቁጥር 2828፣2857/1/ እና 3059 ስር ከተመለከቱት ድንጋጌዎች ይዖት ያሳያለ። በሕግ አግባብ የተቋቋመው የመያዡ ውል መኖሩ ከተረጋገጠ ደግሞ ይኼው መብት ያለው ሰው ከላላው ሰው የቀደመ መብት ያለው መሆኑን የድንጋጌዎቹ ጣምራ ንባብ ያስረዲል። በባንክ በመያዡ ስለተያዘ የማይንቀሳቀሱ የሚንቀሳቀሰ ንብረቶችን አስመልክቶ በወጣው አዋጅ ቁጥር 97/90 አንቀጽ 3 ሲታዩ ደግሞ ባንክ በመያዡ የያዙቸውን ንብረቶች እዲው ሳይከፈለው በቀረ ጊዚ የ30 ቀን ማስጠንቀቂያ ለተበዲሪው በመስጠት ያለማንም ጣልቃ ገብነት በመያዡ የያዖውን ንብረት በመሸጥ ገንዖቡን ገቢ ማድረግ እና ከዘህም ላላ መያዡ የተቀበለ ባለገንዖብ ከመያዡው ሽያጭ ዋጋ ከላልች ባለገንዜቦች ቀድሞ የመቀበል መብት እንዲለውም በፍ/ብ/ሕ/ቁ 2857/1/ ላይ ተደንግጓል። ከእነዘህ ድንጋጌዎች አንጻር አመልካች ለብድር አከፊፈል በመያዡነት በያዖው ንብረት ላይ የቀደምትነት መብት እንዲለው መገንዖብ ይቻላል።

ወደያዛነው ጉዲይ ስንመለስ ተጠሪ አቶ ዖሪሁን ላቀው መኮንን የተባለ ግለሰብን በሙስና ወንጀል የከሰሰ ሲሆን ለንብረት ማካካሻ ይሆን ዖንድ በግለሰቡ ስም ተመዛግቦ የሚገኘውን እና አመልካች አስቀድሞ ግለሰቡ ለተበደሩት 715,ዐዐዐ.ዐዐ የዔዲ አመላለስ በሚል በመያቸዡነት የያዖውን የሰ.ቁ. ዐ3-755ዐዐ ኢት ተሽከርካሪን በፍ/ቤት አሳግዶል።

የአመልካች ጥያቄም ለዔዲ መክፈያነት የያዛኩትን ንብረት ዔግድ የተሰጠበት በመሆኑ ዔግደ ተነስቶልኝ ሸጨ ዔዲውን ተመላሽ ላድርግ የሚል ነው።

አመልካች ለግለሰቡ ብድሩን የሰጠው ለእዲው መልካም አመላለስ ይረዲው ዖንድ ተሽከርካሪውን በመያዡ የያዖው በንብረቱ ላይ ምንም ዓይነት ዔዲ እና እገዲ የላለበት መሆኑን አጣርቶ ከመሆኑም በላይ በግለሰቡ ላይ ተጠሪ ክስ የመሰረተውም ብድሩ ከተሰጠ በኋላ መሆኑ የሚያከራክር ሆኖ አልተገኘም።

በዘህ ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁ/ 81215 መዛገብ ላይ በባንክ በመያዡነት የተያዖ ተሽከርካሪ በልላ በኩል የጉምሩክ ደንብ በመተላለፍ ወንጀል ባለቤቱ ጥፊተኛነቱ ተረጋግጦበት ተሽከርካሪውም በመንግስት እንዱወረስ ውሣኔ የተሰጠበት እንደሆነ በህግ ፉት ቅድሚያ ተሰጥቶት ሉፈፀም ስለሚገባው ጉዲይ. በባንክ በመያዡነት የተያዖ ተሽከርካሪ ከመያዡው በኋላ በኮንትሮባንድ ወንጀል ምክንያት ለመንግስት ውርስ እንዱሆን በፍ/ቤት የመጨረሻ ፍርድ ባረፈበት ጊዚ ባለመያዡው ንብረቱን በመያዡነት የያዖው አካል የቀዲሚነት መብት ያለው መሆኑን በመግለጽ አስገዲጅ የህግ ትርጉም ተሰጥቶበታል።

ይህ ከሆነ ደግሞ ከላይ እንደተመለከትነው የፍ/ብ/ሕ/ ድንጋጌዎቹ ስለመያዡ መብት የደነገጉትን ስንመለከት እና ሰበር ከሰጠው ትርጉም አኳያ ባንኩ በያዖው ንብረት ላይ የቀዲሚነት መብት ያለው መሆኑን የሚያሳዩ በመሆኑ የሰላዲ ቁጥሩ በተጠቀሰው ንብረት ላይ አመልካች የቀደምትነት መብት ይኖረዋል። በመሆኑም አስቀድሞ አመልካች/ ባንኩ/ ለዔዲው መልካም አመላለስ ሲል በንብረቱ ላይ ላላ ጠያቂ የላለበት መሆኑን አረጋግጦ ብድር ያበደረ መሆኑ የተረጋገጠ በመሆኑ አንድ ጊዚ ንብረቱን በመያዡነት ከመዖገበ እና ገንዖቡን ወጪ አድርጏ ለተበዲሪው ከከፈለ በኋላ ላላ ገንዖብ ጠያቂ ካለ በህግ በተሰጠው የቀደምትነት መብት ደረጃ መሰረት ከሚጠይቅ በቀር ባንኩ ባስከበረው ንብረት ላይ ዔግድ በማሰጠቱ ብቻ ባንኩ የቀደምትነት መብቱን የሚያጣበት ህጋዊ ምክንያት የላለ በመሆኑ ባንኩ ተሽከርካሪው በሙስና በተገኘ ገንዖብ የተገዙ መሆኑን አስቀድሞ ያውቅ እንደነበረ ካልተረጋገጠ በቀር በስር ፍ/ቤቶች በንብረቱ ላይ የተሰጠው ዔግድ ሉነሳ አይገባም ሲለ የደረሱበት መደምደሚያ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት በመሆኑ ሉታረም የሚገባው ነው ብለን ተከታዩን ወስነናል።

ውሣኔ የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ቁ/171ዐ66 በ12/11/2ዐ11 ዓ.ም. በዋለው ችልት የሰጠው ፍርድ እና የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ/ 12782 ታህሳስ 15 ቀን 2ዐ11 ዓ.ም. በዋለው ችልት የሰጠው ትዔዙዛ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ/ 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

አመልካች ለብድር ዔዲ መያዡነት በያዖው የአቶ ዖሪሁን ላቀው መኮንን ንብረት የሰ.ቁ. ኢት-3- 75599 በሆነው ሲኖትራክ ተሽከርካሪ ላይ በፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ክርክር እየተደረገበት ባለው የመ/ቁ/ 12782 በሆነው መዛገብ ላይ የተሰጠው ዔግድ ሉነሳ ይገባል ብለን ወስነናል።

የሚያከራክረው መኪና በሙስና የተገኘ ነው የሚባል ከሆነ መኪናው ተሽጦ አመልካች ከሚፈልገው የዔዲ ተመላሽ ተራፉ ገንዖብ ካለ እና በግለሰቡ ላይ የወንጀል ጥፊተኝነት ውሣኔ ከተሰጠ ተጠሪ የተረፈውን ገንዖብ የመጠየቅ እንዱሁም የተሽከርካሪውን ቀሪ ዋጋ ያክል ከተሽከርካሪው ባለንብረት ላላ ንብረት ላይ የመጠየቅ መብቱን ይህ ውሣኔ አያግደውም ብለናል።

ግራ ቀኙ በዘህ ሰበር ሰሚ ችልት ያወጡት ወጪ ካለ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

የውሣኔው ትክክል ግልባጭ ለስር ፍ/ቤቶች ይድረስ።

መዛገቡ ውሣኔ ስላገኘ ተዖግቷል ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፉሪማ አለበት