** ……ዲሽን ባንክ አ.ማ - ነ/ፈ አለላ በሪሁን ቀረቡ; የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ.ቁ.202150 በ06/07/2010 ዓ.ም የሰጠዉ ትዔዙዛ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ እንዱታረምልን በማለት በማመልከታቸዉ ነዉ።; ) ባ v. ** ………...ሪቼል ተስፊዬ ትሬዱንግ ኃ/የተ/የግ/ማህበር - አልቀረቡም።; ደግሞ ተከሳሽ ሁኖ ሲከራከሩ ነበር። ይህ ጉዲይ ለዘህ ችልት ላቀርብ; ባቀረበዉ ክርክር በተደረገዉ የቤት ኪራይ ዉል የቤቱን ኪራይ እንደከፈለ ከመከራከር ዉጪ ስለግ

የሚለዉ ነጥብ መታየት ያለበት ጉዲይ ነዉ። የግራ ቀኛቸዉ የቤት ኪራይ ዉል አንቀጽ አምስት አለመግባባት የተከሰተ እንደሆነ አለመግባባቱ የሚፈታበትን አግባብ ይገልጻል። በዘህ መሰረት በግራ ቀኛቸዉ መካከል አለመግባባት የተከሰተ እንደሆነ በዉይይት ለመፍታት ጥረት ማድረግ እንደሚገባቸዉ፣ ይህ ካልሆነ ግራ ቀኛቸዉ አንድ አንድ ሽማግላ በመምረጥ ለመስማማት ጥረት ያደርጋለ፣ ልዩነቱ በዘህ መልክ የማያልቅ ከሆነ ግራ ቀኛቸዉ በየበኩላቸዉ ሽማግላ በመምረጥ እና እንደ አስፈላጊነቱ የመሃል ዲኛ ተመርጦ በግልግል ዳኞች ጉዲያቸዉ ታይቶ እንደሚወሰን ያመለክታል። በዘህ አግባብ መስማማት ደግሞ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.315 እና በፍ/ብ/ሕ/ቁ.3325 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች መሰረት ተቀባይነት ያለዉ እንደሆነ ማየት ይቻላል። ይህ የዉል ድንጋጌ እንደሚያመለክተዉ ግራ ቀኛቸዉ ከቤት ኪራይ ዉለ ጋር በተያያዖ አለመግባባት የተፈጠረ እንደሆነ ጉዲዩ በመደበኛ ፍ/ቤት ቀጥታ ክስ ቀርቦ የሚታይ ሳይሆን ግራ ቀኛቸዉ በተስማሙበት የሙግት መፍቻ ዖዳን ተከትል በግልግል ዲኝነት ጉባኤ መሆን እንዲለበት ነዉ፣ ይህም ደግሞ መጀመሪያ በስምምነት ካልሆነ በግልግል ዳኞች ታይቶ ዉሳኔ ላሰጥበት የሚገባዉ ጉዲይ ነዉ። ይህ ማለት በመደበኛ ፍ/ቤት በዘህ ጉዲይ ቀጥታ ክስ የማይቀርብ መሆኑን ነዉ። ግራ ቀኛቸዉ ክርክሩን ለማየት ስልጣን ያለዉን አካል በስምምነተታቸዉ እስከወሰኑ ድረስ፣ ዉላቸዉን እስካላሻሻለ ድረስ ይህን የዉል ድንጋጌ ተግባራዊ በማድረግ ጉዲዩ በግልግል ዳኞች እንዱታይ ከሚደረግ በቀር የመደበኛ ፍ/ቤት ስልጣን እንዲላለዉ ግልጽ ነዉ። የአሁን አመልካች የቤት ኪራይ ዉለን ድንጋጌ መሰረት በማድረግ ተጠሪ የኪራይ ክፍያ እንዱፈጽምለት ዲኝነት እስከጠየቀ ድረስ፣ አለመግባባትን ለመፍታት በዉለ የተመለከተዉ ድንጋጌ ደግሞ አይመለከተኝም ተፈጻሚነት የለዉም በማለት ከፍል የዉለን ድንጋጌ መቀበልና ከፍለን አለመቀበል የሚቻልበት ሁኔታ የለም። ይህ ክስ በቤት ኪራይ ዉለ መሰረት ያልተከፈለዉ የኪራይ ክፍያ እንዱፈጸም እና ቤቱን እንዱያስረክብ ዲኝነት የተጠየቀበት በመሆኑ፣ መታየትና ተፈጻሚ መደረግ ያለበት የዉለ ከፍል ሳይሆን ሙለ ይዖቱ መሆን አለበት።

በዘህ መሰረት የአሁን አመልካች ዉለን መሰረት በማድረግ የቤት ኪራይ ዉል እንዱከፈለዉ ዲኝነት የጠየቀ በመሆኑ፣ የዉለ ሙለ ይዖት ሲታይ ዉለ አለመግባባት እንዳት መፈታት እንዲለበት የራሱን መፍቻ ዖዳ የዖረገ በመሆኑ በዙ አግባብ መታየት ይገባል። አመልካች የቤት ኪራይ ዉለን እንደማስረጃ አያይዜ አቅርቦ እያለ የሥር ፍ/ቤት የኪራይ መጠን ወይም ተመን የሚመለከተዉን አንቀጽ እንጂ የሙግት አፈታት ዖዳ የሚመለከተዉ ድንጋጌ ማንሳት የለበትም በማለት የሚያቀርበዉ ክርክር ከፍ ሲል የተመለከተዉን ዉል በተዋዋይ ወገኖች መካከል ሕግ ነዉ የሚለዉን የህግ ድንጋጌ የሚቃረን ነዉ። በግራ ቀኛቸዉ መካከል የተደረገዉ የቤት ኪራይ ዉል ሕግ እስከሆነ ድረስ ፍ/ቤቱ ይህን ዉል መሰረት በማድረግ የቀረበዉን ክስ እልባት ለመስጠት የዉለን ሙለ ይዖት መፈተሹ አስፈላጊ በመሆኑ በግራ ቀኛቸዉ መካከል አለመግባባት ሲከሰት ምን መሆን እንዲለበት የተደረነገገዉን አንቀጽ ማየቱ ተገቢ ነዉ።

ስለሆነም ግራ ቀኛቸዉ የቤት ኪራይ ዉለን መሰረት በማድረግ እስከተከራከሩ ድረስ ስለግልግል የሚጠቅሰዉ የወለ ድንጋጌ የማይታይበት ምክንያት የለም። ግራ ቀኛቸዉ በዘህ ረገድ ጉዲያችን በፍ/ቤት ሳይሆን በግልግል ዲኝነት መታየት አለበት በማለት ያቀረቡት ክርክር ባይኖርም የዉለ አንቀጽ ይኼንን እስካመለከተ ድረስ ፍ/ቤቱ በራሱ ጊዚ የማያነሳበት ምክንያት የለም። ከዘህም በላይ ግራ ቀኛዉ ክርክራቸዉን የሚያይ አካል ስልጣን የወሰኑ በመሆናቸዉ፣ ይህ ደግሞ የስረ ነገር ስልጣን የሚመለከት በመሆኑ፣ በዘህ ረገድ ተከራካሪ ወገኖች በያነሱትም ወይም የቀረበ መቃወሚያ ባይኖርም ፍ/ቤቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.9 (2)፣ 244 (2፣ ሀ) እና 245 (2) መሰረት በራሱ ተነሳሽነት በመንሳት ተገቢ ነዉ ያለዉን ዉሳኔ መስጠት ይገባዋል። በመሆኑም የሥር ፍ/ቤት በራሱ ተነሳሸነት ግራ ቀኛቸዉ መካከል ዉለን መነሻ ያደረገ አለመግባባት ሲከሰት በግልግል ዲኝነት ከምፈቱት በስተቀር ፍ/ቤት ጉዲዩን የማየት ስልጣን የለዉም በማለት የሰጡት ዉሳኔ በሕጉ አግባብ ነዉ ብለናል።

ሲጠቃለል የሥር ፍ/ቤቶች ግራ ቀኛቸዉ አለመግባባትን በግልግል ዲኝነት ጉባኤ ለመፍታት በተስማሙት መሰረት ከሚታይ በስተቀር ፍ/ቤት ቀጥታ ክስ ተቀብል ጉዲዩን ለማየት ስልጣን የለዉም በማለት የሰጡት ዉሳኔ በሕጉ አግባብ ነዉ ከሚባል በስተቀር መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነዉ ለማለት ስለማይቻል የሚከተለዉ ተወስኗል።

ዉሳኔ

የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ.ቁ.202150 በ6/7/2010 ዓ.ም የሰጠዉ ትዔዙዛ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያልተፈጸመት ስለሆነ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.348 (1) መሰረት ጸንቷል።

የዘህ ዉሳኔ ግልባጭ ለሥር ፍ/ቤቶች ይድረስ።

ግራ ቀኛቸዉ በዘህ ችልት የደረሰባቸዉን ወጪና ኪሳራ የየራሳቸዉን ይቻለ።

መዛገቡ ተዖግቷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት