-** ሲ/ር ሐምዘያ ሱለይማን -ቀረቡ; ከሳሽ; በቀን 14/02/2009 ዓ.ም; በቅርብ ጊዚ ውስጥ ባህሪያቸው ስለቀየረ በተለያዩ ጊዚያት የሚደበድቧቸው፤የሚሰድቧቸው እንዱሁም የማያከብሯቸው በመሆኑ ጋብቻው ፈርሶ በጋራ; ጥያቄ እና ፍላጎት በ v. -** አቶ አያለው በቀለ-ጠበቃ ኩራባቸው ጎሳ ቀረቡ; ጋር በ1983 ዓ.ም ጀምሮ በባህል ተጋብተው ሲኖሩ አራት ልጆች; ም ራሷ ባህሪዋን ለውጣ እኔ ያልፈጸምኩት ድርጊት ፈጽመሃል በማለት እኔን መክሰሷ ትክክል; ምክንያት በመሆኑ በጋራ አፍር

የሰ/መ/ቁ 152968

መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወላ ሙስጠፊ አህመድ አብርሃ መሰለ ፈይሳ ወርቁ ጳውልስ ኦርሺሶ አመልካች፡- ሲ/ር ሐምዘያ ሱለይማን -ቀረቡ ተጠሪ፡- አቶ አያለው በቀለ-ጠበቃ ኩራባቸው ጎሳ ቀረቡ መዛገቡን መርምረን የሚከተውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ጉዲዩ የቀረበው አመልካች የኦሮሚያ ብ/ክ/መ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዱታረምልኝ በማለት ያቀረቡትን የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን ነው። ክርክሩ በመጀመሪያ የታየው በኦሮሚያ ብ/ክ/መ/ አደማ ልዩ ዜን በአደማ ወረዲ ፍርድ ቤት ነው። በሥር ፍርድ ቤት አመልካች ከሳሽ ተጠሪ ደግሞ ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል። የአሁን አመልካች በቀን 14/02/2009 ዓ.ም ባቀረቡት አቤቱታ ከተጠሪ ጋር በ1983 ዓ.ም ጀምሮ በባህል ተጋብተው ሲኖሩ አራት ልጆች ማፍራታቸው በመግልጽ አመልካች በቅርብ ጊዚ ውስጥ ባህሪያቸው ስለቀየረ በተለያዩ ጊዚያት የሚደበድቧቸው፤የሚሰድቧቸው እንዱሁም የማያከብሯቸው በመሆኑ ጋብቻው ፈርሶ በጋራ አብረው ያፈሩት ንብረት ድርሻቸው እንዱወስነላቸው ዲኝነት ጠይቀዋል። ተጠሪም ራሷ ባህሪዋን ለውጣ እኔ ያልፈጸምኩት ድርጊት ፈጽመሃል በማለት እኔን መክሰሷ ትክክል አይደለም በማለት ትዲራችን በአመልካች ጥያቄ እና ፍላጎት በመሆኑ በእርሷ ምክንያት የሚፈርስ መሆኑ ተቆጥሮልኝ የሞራል ካሳ እንድትከፍለኝ በማለት ለአቤቱታው መልስ በመስጠት ተከራክረዋል። ነገር ግን አመልካች የፍቺ ውሳኔ ከመሰጠቱ በፉት በመዛገቡ ለጊዚው እንዱዖጋ በማመልከታቸው ምክንያት የመንቀሳቀስ መብታቸው በመጠበቅ ተዖግቶ የነበረ ሲሆን አመልካች የተዖጋው መዛገብ እንዱቀሳቀስ በቀን 24/08/2009 ዓ.ም በተፃፈ ስለአመለከቱ ፍርድ ቤቱም ተዖግቶ የነበረው መዛገብ እንዱቀሳቀስ በማድረግ የግራ ቀኙ ክርክር ከሰማና ማስረጃ ከመዖነ በኋላ በቀን 28/09/2009 ዓ.ም በዋለው ችልት በግራ ቀኙ የነበረው ጋብቻ በፍቺ እንዱፈርስ ካደረገ ለጋብቻው መፍረስም ተጠሪ ምክንያት በመሆኑ በጋራ አፍርተው ካላቸው ንብረት ውስጥ ከተጠሪ ድርሻ 20 በመቶ ለአመልካች እንዱያካፍል እንዱሁም የሁለት ልጆች ቀለብ በወር ብር 1,500.00/ አንድ ሺህ አምስት መቶ ብር/ እንዱከፍል ሲል ወስኗል። የአሁን ተጠሪ የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ በመቃወም ለአደማ ልዩ ዜን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ይግባኝ ቢያቀርቡም ተቀባይነት ሳያገኝ በትእዙዛ ሰርዜታል። በመቀጠል ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት አቤቱታው አቅርበዋል። ፍርድ ቤቱም የግራ ቀኙን አስቀርቦ ካከራከረ በኋላ የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ በማሻሻል በተከራካሪዎች መካከል የነበረው ጋብቻ በተጠሪው ጥፊት በመፍረሱ በጋብቻ ውስጥ 20 በመቶ ለአመልካች እንዱያካፍል በማለት የተሰጠው ወሳኔ ውድቅ በማድረግ የልጆች ቀለብ በማጽናት ወስኗል።

የሰበር አቤቱታው የቀረበውም ይህንኑ የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ በመቃወም ለማስለወጥ ነው።

አመልካች ጥር 23 ቀን 2010 ዓ.ም በፃፈው አቤቱታ በስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት ተፈጽሟል የሚለባቸውን ምክንያቶችን ዖርዛረው አቅርበዋል። የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ለሰበር ችልት እንዱቀርብ በመደረጉ ተጠሪ መልስ እንዱሰጡበት በታዖዖው መሰረት ሚያዘያ 26 ቀን 2010 ዓ.ም የተፃፈ መልስ አቅርበዋል። አመልካችም አቤቱታቸውን በማጠናከር የመልስ መልስ በማቅረብ ተከራክረዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ ባጭሩ ከላይ እንደተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም የግራ ቀኙን ክርክር ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና አግባብነት ካላቸው የሕግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዖብ ጉዲዩን ለሰበር ችልቱ ሲቀርብ ከተያዖው ጭብጥ አንፃር በሚከተለው መልኩ መርምሮታል።

እንደመረመረውም የአመልካች ጥያቄ ልጆችን ለማሰዲደግ ደፊ ቀና ብዬ እንዱሁም በአሁኑ ወቅት አካል ጉዲተኛ ልጅ በሰው እርዲታ የሚኖር አሸብር አያላው የሚባለውን ለማሳደግ በጥረት ላይ እያለሁ እና አቅመ አዲም ያልደረሱ አዲን እና ኢለያላ አያላው የሚባለትን ለማሳደግ እና ለማስተማር በጥረት ላይ እያለሁ ይህ ተጠሪ በየጊዚው ረብሻ እየፈጠረ አፀያፉ ቃላት እየተናገረ ለዘህ ሁለ ለትዲር መበተን ዋና ተዋናይ እራሱ ሆኖ እያለ፤እንዱሁም ከእኔ ከአመልካች ጋር በጋብቻ ተሳስረን ወይም ተጋብተን እየኖርን እያለን ከትዲር ውጭ ከላላ ሴት ጋር በፈጸመው የግብረ ስጋ ግንኙነት አንድ ልጅ የወለደ ለመሆኑ በስር ፍርድ ቤት በማያሻማ ተመስክሮበት መከላከል ያልቻለ ስለሆነ በገንዖብ መቀጮ ተቀጥቶ እያለ ምንም አይነት ጥፊት እንዲልፈጸመ ሰው ንብረቱን እኩል እንድንካፈል የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ ሉታረም ይገባል የሚል ሲሆን ተጠሪ በበኩላቸው የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የስር ፍርድ ቤት የተካሄደውን ክርክር እና ያቀረብኩትን አቤቱታ መርምሮ ከተጠሪ ድርሻ 20% /ሃያ በመቶ/ ለአመልካች ሉከፍል ይገባል የተወሰነው የህግ መሰረት የላለው በመሆኑ ውድቅ መደረጉ ምንም አይነት መሰረታዊ የህግ ስህተት የላለበት በመሆኑ ሉፀና ይገባል በማለት ተከራክረዋል።