** …… . . ወ/ሮ ዉቤ በላይነህ፡- ጠበቃ አቶ ነቢያት ግርማ ቀርበዋል; የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ.ቁ.211663 በ30/2/2011 ዓ.ም የሰጠዉን ትዔዙዛ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ እንዱታረምልኝ በማለት በማመልከቱ v. ** ………. . . .1. ወ/ሮ ሰናይት ሀብተስላሴ 2. ወ/ሮ መሰለች መርጊያ ቀርበዋል; ዎች ደግሞ ከሳሾች ሁኖ ሲከራከሩ ነበር። ይህ ጉዲይ ለዘህ ችልት; ዎች) ባቀረቡት ክስ በየካ ክ/ከተማ ወረዲ 1 የቤት ቁጥር 347 የሆነዉን መኖሪያ

የሰበር አጣሪ ችልት ጉዲዩን በማየት ፤በዘህ ጉዲይ ተጠሪዎች 4 ሜትር ተገፍተናል በማለት ካቀረቡት ክስ አንጻር የሥር ፍ/ቤቶች 27.3 ካ.ሜ ገፍተዋል በማለት የመወሰናቸዉን አግባብነት፤ ለመመርመር ሲባል የሰበር አቤቱታዉ ያስቀርባል በማለት ተጠሪዎች መልስ እንዱሰጡ ባዖዖዉ መሰረት ታህሳስ 5 ቀን 2011 ዓ.ም የተጻፈ መልስ አቅርቧል። በመልሱም ይዖት በአጭሩ፡ የአሁን አመልካች ያለ ተጠሪዎች ፈቃድ በይዜታችን ላይ ቤት መስራቷ በሕጋዊ ካርታ የተረጋገጠ በመሆኑ የሰዉ ምስክሮች ሉፈርስ የሚችል አይደለም ምስክር መስማት ተገቢ አይደለም፤ ስለሆነም የሥር ፍ/ቤቶች በዘህ ጉዲይ የሰጡት ዉሳኔ ሕጋዊና ተገቢ በመሆኑ ጸንቶልን መዛገቡ እንዱዖጋልን የጠበቃ አበል ወጪና ኪሳራ እንዱወሰንልን በማለት በዛርዛር ተከራክሯል። የአሁን አመልካች በበኩላቸዉ የሰበር አቤቱታቸዉን በማጠናከር የመልስ መልስ አቅርቧል።

የጉዲዩ አመጣጥ ከፍ ሲል የተመለከተዉ ሲሆን ይህ ችልት የግራ ቀኛቸዉን ክርክር አግባብነት ካላቸዉ የህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዖብ እንዱሁም የሰበር አቤቱታዉ ያስቀርባል ሲባል ከተያዖዉ ጭብጥ አንጻር እንደሚከተለዉ መርመሮታል። እንደመረመርነዉ የአሁን ተጠሪዎች ባቀረቡት ክስ የጠየቁት ዲኝነት ተጠሪዎች ይዜታቸዉን በስተደቡብ ምስራቅ በኩል 4 ሜትር አልፈዉ ሰርቪስ ቤት በመገንባታቸዉ ይህን ግንባታ አንስተዉ ይዜታዉን እንዱለቁላቸዉ ጠይቋል። የአሁን አመልካች በበኩላቸዉ ባቀረቡት ክርክር ይህን ክስ ክዲዉ የተከራከሩ ሲሆን፤

በዘህ ይዜታ ላይ ቤቱ የተገነባዉ ከ15 አመት በፉት በመሆኑ የቀረበዉ ክስ ተቀባይነት የለዉም በማለት ተከራክሯል። በዘህ ረገድ የየካ ክ/ከተማ መሬትና ልማት ማናጅመንት ጽ/ቤት ስለይዜታዉ አጣርቶ ባቀረበዉ ሪፖርት አመልካች በካርታ ከተመለከተዉ የተጠሪዎች ይዜታ መካከል 27.3 ሜትር አልፈዉ ግንባታ መገንባታቸዉን በማረጋገጥ ገልጾዋል። ይህ በሥር ፍ/ቤት የቀረበ ክርክርና የተረጋገጠ ፍሬ ነገር በመሆኑ በሕጉ አግባብ እንደሚከተለዉ መርምረናል።

እንደሚታወቀዉ ከሳሽ በክስ ማመልከቻዉ ላይ የሚጠይቀዉን ዲኝነት በዛርዛር መግለጽ እንዲለበት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.224 ሥር ተመልክቷል። በዘህ ድንጋጌ ንዐስ አንቀጽ 1 ሥር እንደተመለከተዉ ‹‹ከሳሽ በሚያቀርበዉ የክስ ማመልከቻ ላይ በተለይ ወይም በምትክ ወይም በተለዋዋጭ የሚጠይቀዉን ዲኝነት መግለጽ አለበት። ነገር ግን ከሳሹ በጉዲዩ ላይ እንዱሰጠዉ የሚጠይቀዉ ዲኝነት ጠቅላላ ሲሆን ፍ/ቤቱ የክስ ጭብጥና የማስረጃዉን አካባቢ ሁኔታ መሰረት በማድረግ ትክክለኛ መስል የታየዉን ፍርድ ሉሰጠዉ ይችላል›› በማለት ደንግጎታል። ፍ/ቤትም እንደጭብጥ በመያዛና በማጣራት ተገቢ ነዉ ያለዉን ዉሳኔ መስጠት የሚገባዉ የተጠየቀዉን ዲኝነት መሰረት በማድረግ እንደሆነ ግልጽ ነዉ። በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.182 (1) ሥር እንደተመለከተዉ የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ተከራካሪዎቹ ወገኖች በዛርዛር ባላቀረቡት ወይም በግልጽ ባላመለከቱት ጉዲይ ላይ ፍርድ ለማስጠት አይችልም።....በማለት ይደነግጋል።

ከዘህ አንጻር አሁን የተያዖዉን ጉዲይ ስንመለከት የአሁን አመልካች የተጠሪዎች ይዜታ አልፈዉ ይዖዉ ግንባታ ማከናወናቸዉ በሚመለከተዉ የከተማ አስተዲደር አካል የተረጋገጠ ቢሆንም የከተማዉ አስተዲደር ያቀረበዉ ሪፖርት አመልካች የተጠሪዎችን ይዜታ 27.3 ካ.ሜ አልፈዉ ይዖዋል የሚል ሲሆን ተጠሪዎች ባቀረቡት ክስ ደግሞ የጠየቁት ዲኝነት አመልካች የተጠሪዎችን ይዜታ ድንበር አልፈዉ ይዖዋል ያለት በስተደቡብ ምስራቅ በኩል 4 ሜትር ብቻ እንደሆነ ተገንዛበናል። የሥር ፍ/ቤቶች በሰጡት ዉሳኔ ተጠሪዎች በክሳቸዉ ከጠየቁት ዲኝነት ዉጪ አመልካች 27.3 ካ.ሜ ይዜታ ላይ የገነቡትን ግንባታ አንስተዉ ይዜታዉን እንዱለቁ መወሰናቸዉን የዉሳኔዉ ግልባጭ ያሳያል። ከዘህ መገንዖብ የሚቻለዉ የሥር ፍ/ቤቶች ተጠሪዎች በክሳቸዉ ከጠየቁት ዲኝነት በላይ መወሰናቸዉን እና ይህ ደግሞ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.182 (1) እና 224 (1) ድንጋጌዎችን የሚጥስ ሆኖ እናገኛለን። የአሁን አመልካች የተጠሪዎችን ይዜታ 27.3 ካ.ሜ ድንበር አልፈዉ መያዙቸዉ በባለሙያ ሪፖርት የተረጋገጠ ቢሆንም ተጠሪዎች በክሳቸዉ ከጠየቁት ዲኝነት በላይ ስለሆነ አመልካች ወደ ተጠሪዎች ይዜታ በስተደቡብ ምስራቅ በኩል 4 ሜትር ገብተዉ የሰሩትን ግንባታ ሉያነሱና ይህን 4 ሜትር ይዜታ ብቻ ለተጠሪዎች ለቀዉ ሉያስረክቡ ይገባል ብለናል።

ሲጠቃለል የሥር ፍ/ቤቶች የአሁን ተጠሪዎች ባቀረቡት ክስ የጠየቁት ዲኝነት ይዜታቸዉን በስተደቡብ ምስራቅ በኩል አመልካች 4 ሜትር አልፈዉ ስለያዘባቸዉ በዘህ ቦታ ላይ የሰሩትን ግንባታ አንስተዉ ይዜታዉን እንዱያስረክቡ ጠይቀዉ እያለ ከተጠየቀዉ ዲኝነት በላይ 27.3 ካ.ሜ ይዜታ ላይ ያለዉን ግንባታ አፍርሰዉ አመልካች ለተጠሪዎች እንዱያስረክቡ በማለት የሰጡት ዉሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ የሚከተለዉ ተወስኗል።

ዉሳኔ

የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ.ቁ.122488 በ19/6/2010 ዓ.ም የሰጠዉ ዉሳኔ እና የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በ211663 በ30/2/2011 ዓ.ም የሰጠዉ ትዔዙዛ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.348 (1) መሰረት ተሻሽሎል።

የአሁን አመልካች የተጠሪዎችን ይዜታ በስተደቡብ ምስራቅ በኩል 4 ሜትር አልፈዉ የሰሩትን ግንባታ አፍርሰዉ እንዱያነሱ እና ይህንኑ 4 ሜትር ይዜታ ለተጠሪዎች ለቀዉ ሉያስረክቡ ይገባል ብለናል።

የዘህ ዉሳኔ ግልባጭ ለሥር ፍ/ቤቶች ይድረስ።

ግራ ቀኛቸዉ በዘህ ችልት የደረሰባቸዉን ወጪና ኪሳራ የየራሳቸዉን ይቻለ።

በ13/3/2011 ዓ.ም የተሰጠዉ የአፈጻጸም የእግድ ትዔዙዛ በዘህ ዉሳኔ ተነስቷል።

መዛገቡ ተዖግቷል።

የማይነበብ የአራት ዳኞች ፊርማ አለበት