-** አቶ አለሙ ታፈሰ -ጠበቃ መንበረ ስላሴ በዙብህ ቀረቡ; ታህሳስ 4 ቀን 2014 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት; ከሳሽ፤ በዘህ የሰበር ክርክር የላለው የአራዲ ክ/ከተማ አስተዲደር መሬት ይዜታ አስተዲደር የሽግግር ግዚ; ይዜታው ስላልበቃቸው ባ v. -** የፋዳራል ቤቶች ኮርፖሬሽን -አልቀረቡም; ደግሞ በቅደም ተከተላቸው 1ኛ እና 2ኛ ተከሳሾች; የሰጠው መሆኑን; በ1279 ካ.ሜ ይዜታ ላይ መብትና ጥቅም የለውም ተብል ይወሰንላቸው ዖንድ ዲኝነት መጠየቃቸውን የሚያሳይ ነው።; ን መጠየቃ

አመልካችም ይህንኑ ውሳኔ በመቃውም ለፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የይግባኝ ቅሬታቸውን ያቀረቡ ቢሆንም ይግባኙ ተሰርዝል።

አመልካች ይህን ውሳኔ በመቃወም ታህሳስ 4 ቀን 2014 ዓ.ም የተጻፈ የሰበር አቤቱታ ያቀረቡ ሲሆን ይዖቱም፡ የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በስር ፍርድ ቤት የቀረበውን ማስረጃ በአግባቡ አልመዖነም፤ የፋዳራል ከፍተኛው ፍርድ ቤት ተጠሪ በስር መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ያላቀረበውን ክርክር መሰረት በማድረግ የሰጠው ውሳኔ ስህተት ነው፤ የፋ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የአመልካችን የሁከት ይወገድልኝ ጥያቄ ውድቅ ሲያደርግ የአመልካችን የባለቤትነት መብት የመጠየቅ መብታቸውን በመጠበቅ ነው፤ አመልካች ለክርክር መነሻ የሆነው ቤት አዋጅ ቁጥር 47/67 ከመውጣቱ በፉት በግል ገንዖባቸው ስለመስራታቸው የታመነ በመሆኑ በአዋጁ አንቀጽ 6/2/፣ 7/1/ እና 11/3/ መሰረት አመልካች ከህግ የመነጨ መብት የሚያጎናጽፊቸው ነው፤ አከራካሪው ቤት ራሱን ችል ማህደር ተዖጋጅቶለት በቤት ባለቤትነት መመዛገቢያ ቅጽ 008 በአመልካች ስም ተመዛግቦ ግብር ሲከፍለበት መቆየታቸው ተረጋግጧል፤ አመልካች ቤቱን ሲሰሩ የተቃወማቸው አካል የላለ በመሆኑ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ.፣ በመ.ቁ. 30101 እና በመ.ቁ. 36638 በተሰጠው አስገዲጅ የህግ ትርጉም መሰረት የቤቱ ባለቤት ናቸው፤ ለተጠሪ ካርታ የተሰራው በግራቀኙ መካከል ያለው አለመግባባት ሳይፈታ ነው፣ የስር 1ኛ ተከሳሽ ካርታ የሰራው በጂአይኤስ ላይ የሚታየውን ይዜታ አጠቃል ለቤት ቁጥር 388 የሰጠ መሆኑን በስር ፍ/ቤት ተረጋግጦ ባለበት ከፍተኛው ፍ/ቤት ይህንን አልፍ የሰጠው ውሳኔ የማስረጃ ምዖናን መርህ የሚጥስ ነው፤ በመሆኑም በፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የተሰጠው ውሳኔ እና ትዔዙዛ መሰረታዊ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበት በመሆኑ በሰበር ታይቶ ሉታረም ይገባል የሚል ነው።

የሰበር አጣሪው ችልት የአመልካችን የሰበር አቤቱታ መርምሮ የቤት ቁጥር 388/2 የሆነውን አመልካች መሰራቱ ተረጋግጦ ባለበት እና ተጠሪም መሰራቱን አምኖ ክርክር አቅርቦ ባለበት ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተው የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የስር ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሳኔ መሻሩ እና የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤትም ይግባኝ ሰሚ ችልት የቀረበውን የይግባኝ ቅሬታ መሰረዘ ህጉን የተከተለ መሆን አለመሆኑ ለማጣራት የሚል ማስቀረቢያ ጭብጥ በመያዛ ተጠሪ መልስ እንዱሰጥበት ተደርጎ ጉዲዩ ለዘህ ችልት ቀርቧል።

ተጠሪ መጋቢት 20 ቀን 2014 ዓ.ም የሰጠው መልስ ይዖት በአጭሩ፡- ተጠሪ በስር ፍርድ ቤት ያላቀረበውን ክርክር በከፍተኛ ፍርድ ቤት አላቀረበም፤ አመልካች አከራካሪው ቤት የራሳቸው ቢሆን ኖሮ ለማደስ ተጠሪን አያስፈቅደም ነበር፤ አመልካች ያቀረቡት የግብር ደረሰኝ ያልተሟላና የባለቤትነት መብት ለማረጋጥ በቂ አይደለም፤ በጂአይኤስ ላይ ቤቱ የተጠሪ እንደሆነ ተረጋግጧል፤ በግራቀኛችን መካከል የአከራይ ተከራይ ግንኙነት ያለ ሲሆን አመልካች ቦታ ሲጠባቸው ቤት የሰሩ በመሆኑ ተጠሪ አመልካች ቤት ሲሰራ አልተቃወመም በማለት የሚያቀርቡት ክርክር ከጉዲዩ ጋር ግንኙነት የለውም፤ በአዋጅ ቁጥር 47/67 አንቀጽ 5/1 መሰረት ከ500 ካ.ሜ በላይ መያዛ የማይፈቀድ ሆኖ ሳለ አመልካች ተፈቅድላቸው ስለመስራታቸው አላስረደም፤ አመልካች በግል የገነቡት ቤት የቤት ቁጥር 388 አካል እንደሆነ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ.ቁ. 99451 የመጨረሻ ውሳኔ የተሰጠበት እና በአዋጅ ቁጥር 47/67 አግባብ ተወርሶ ለአመልካች በኪራይ የተሰጠው የመንግስት ቤት ነው፤ በመሆኑም በፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የተሰጠው ወሳኔ እና ትዔዙዛ ሉጸና ይገባል የሚል ነው።

አመልካችም የሰበር አቤቱታቸውን በማጠናከር የመልስ መልስ ሰጥተዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል እኛም የቀረበውን አቤቱታ በግራ ቀኙ መካከል በስር ፍ/ቤት ከተደረገው አጠቃላይ ክርክር እና ከተሰጡ ውሣኔዎች እንዱሁም ከማስቀረቢያ ነጥቡ አኳያ ከጉዲዩ ጋር አግባብነት ካላቸው የህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዖብ እንደሚከተለው መርምረናል።

እንደመረመርነውም አመልካች በስር ፍ/ቤት አቅርበውት የነበረው ክስ ከላይ እንደተመለከተው አመልካች ከመንግሥት በኪራይ ይዖውት በሚገኙት ተጨማሪ መጋዖን እንዱሰራላቸው ጠይቀው ስላልተሰራላቸው በራሳቸው ወጭ የቤት ቁጥር 388/2 የሚል መለያ የተሰጠውን ቤት ሰርተው ኪራይ ሲከፍለ መቆየታቸውን ፤ አዋጅ ቁጥር የሰሩትን ቤት የቤት ቁጥር 388/2 በሚል ተሰይሞ በራሳቸው ወጭ የሰሩት ንብረታቸው በመሆኑ አስፈላጊውን ሁለ አሟልተው የስር 1ኛ ተከሳሽን ካርታ እንዱሰራላቸው ቢጠይቁትም መልስ ሳይሰጥ ቤቱንና የቤቱ አካል የሆነውን 1279 ካ.ሜ ይዜታ በቤት ቁጥር 388 ስር በማካተት ካርታ አዖጋጅቶ ለተጠሪ የሰጠው በመሆኑ ካርታው እንዱሰረዛላቸው የሚል ነው።

ከማስቀረቢያ ነጥቡ አኳያ የሚያከራክረውን የቤ/ቁ/ 388/2/ የተባለውን መጋዖን አመልካች በግል ገንዖባቸው በመንግሥት ይዜታ ላይ መስራታቸው ባለሀብት ሉያደርጋቸው ስለመቻል አለመቻለ በስር ፍ/ቤት በአግባቡ ተመርምሮ ስለመወሰን አለመወሰኑ መጣራት የሚገባው ሆኖ ተገኝቷል።

አመልካች በክሳቸው እንዲነሱት የቤ/ቁ. 388 የሆነውን መጋዖን ተከራይተው ሲሰሩ የቆዩና መጋዖን ስለጠበባቸው በራሳቸው ወጪ የሚያካራክረውን የቤ/ቁ. 388/2 የተሰኘውን የገነቡና ከመንግሥት ጋር የኪራይ ውል ገብተው ሲጠቀሙ የቆዩ መሆኑን የገለፁ ሲሆን ተጠሪም ይህን በመካድ አልተከራከረም። የአመልካች ክርክር ይህን በራሴ ወጪ የገነባሁትን መጋዖን አካቶ የተሰራው ካርታ ህገ ወጥ ነው የሚል ነው። ሆኖም ግን የሚያከራክረው መጋዖን የቤ/ቁ/ 388 አካል ነው በሚል በ2ዐዐ5 ዓ.ም. ለተጠሪ ካርታ ተሰርቶ የተሰጠው ሲሆን፣ የቤ/ቁ. 388 ደግሞ ተጠሪ የሚያከራየው የመንግሥት ሀብት መሆኑ በአመልካች ያልተካደና አዱሱን መጋዖን የገነቡትም በዘሁ በመንግሥት ይዜታ ስር ባለ ባድ ቦይ መሆኑን ራሳቸው አረጋግጠዋል።

ለዘሁ ለሚከራከሩበት ገነባሁት ለሚለትም መጋዖን ከተጠሪ ጋር የኪራይ ውል ተዋውለው ሲጠቀሙ የቆዩ መሆኑን በስር ፍ/ቤት በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋገጠና አመልካችም የሚያምኑት ነው።

ከይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ውሣኔ ላይ ለመመልከት እንደተቻለው አመልካች በተጠሪ ላይ በዘሁ በሚያከራክረው መጋዖን ላይ ግብር ልከፍል አይገባኝም በሚል የሁከት ክስ አቅርበው እስከፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ደርሶ ሁከት የለም ተብል ተወስኗል።

በኢፋዱሪ ህግ መንግስት አንቀፅ 80(3)(ሀ) እና በፋደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀፅ 10(1) እንደተመለከተው ለዘህ ሰበር ሰሚ ችልት የተሰጠው የዲኝነት ስልጣን በስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ውስጥ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈፅሞ ሲገኝ በሰበር አይቶ የማረም ነው።በዘህ አግባብም ይህ ሰበር ሰሚ ችልት የሰበር ሰሚነት ስልጣኑን ተግባራዊ ሲያደርግ ፍሬ ነገርን በተመለከተ በዋነኝነት መነሻ የሚያደርገው ስልጣን ባላቸው የበታች ፍርድ ቤቶች የተረጋገጡትን ፍሬ ነገሮች ነው።አሁን በያዛነው ጉዲይከላይ ከተነሱት አጠቃላይ ክርክሮች መገንዖብ የተቻለው አመልካች መንግሥት በሚያስተዲድረው ይዜታ ላይ ግንባታ መፈፀማቸው የንብረቱ ባለቤት የማያደርጋቸው መሆኑን ነው፡ከላይ ከተነሱት አጠቃላይ ክርክሮች መገንዖብ የተቻለው አመልካች መንግሥት በሚያስተዲድረው ይዜታ ላይ ግንባታ መፈፀማቸው የንብረቱ ባለቤት የማያደርጋቸው መሆኑን ያሳያል። እንዱሁም መንግሥት ሳያውቅም ይሁን በመንግሥት እውቅና በመንግሥት በሚተዲደር ይዜታ ላይ ግንባታ በመገንባት የሚገኝ ባለሀብትንነት የላለ በመሆኑ የአመልካች ጥያቄ የማስረጃም ሆነ የህግ ድጋፍ የላለው ከመሆኑ አኳያ የስር ፍርድ ቤቶች ማስረጃን የመስማት፤የመመርመርና የመመዖን ስልጣናቸውን ተጠቅመው የደረሱበት ድምዲሜ በዘህ ችልት ሉለወጥ የሚችለው የስር ፍርድ ቤቶች በማስረጃ ምዖና ረገድ የፈፀሙት ስህተት ከተገኘ ብቻ ሲሆን ይህ ችልት ባደረገው ምርመራ በስር ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት የተፈፀመ የማስረጃ ምዖና መርህ ጥሰት ሆነ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያልተገኘ በመሆኑ የቀረበውን አቤቱታ ውድቅ በማድረግ ተከታዩን ወስነናል።

ውሣኔ የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ/ 259615 በዐ2/11/2ዐ13 ዓ.ም. በዋለው ችልት የሰጠው ፍርድ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ/ 348/1/ መሰረት ፀንቷል።

በዘህ ሰበር ሰሚ ችልት በግራ ቀኙ የወጣ ወጪ ካለ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

የውሣኔው ትክክል ግልባጭ ለስር ፍ/ቤቶች ይድረስ።

መዛገቡ ውሣኔ ስላገኘ ተዖግቷል ወደ መዛገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት