-** የአ.ብ.ክ.መ. ጠቅላይ ዓ/ህግ - አልቀረቡም; በቀን ነሐሴ 13/2011 ዓ.ም በጻፈው የወንጀል ክስ በአሁን; ምስክሮች የኦዱት ባለሙያ ሲሆኑ ከታህሳስ 2009 አስከ ሰኔ 2010 ዓ.ም ያለው ሂሳብ ኦዱት ሲደረግ በክሱ የተገለፀው ብ v. -** አቶ አዱስ አለሙ - አልቀረቡም; እና በላልች ሁለት የስር ተከሳሾች ላይ በሰሜን ሸዋ ዝን ከፍተኛ ፍ/ቤት ባቀረቡት ክስ; የሙስና ወንጀልችን ለመደንገግ የወጣውን አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 13/2/ እና የጥሬ ገንዘብ አያያዜ

3ኛ መ/ምስክር በበኩላቸው የዕለት ገንዘብ ሰብሳቢ መሆናቸውን፣ በቀን የሚሰበሰበውን ገንዘብ ለሂሳብ ሰራተኛ እንደሚሰጡ፣ ሂሳብ ሰራተኛ ደግሞ ሰርቶ ለዋና ገንዘብ ያዥ አስገብቶ የመስሪያ ቤቱ ዋና ኃላፉ ይፈርምብትና የሚላክ መሆኑን እንጅ ተጠሪ ሲፈርም አይቶ የማያወቅ መሆኑን፣ አስረድተዋል። 4ኛ መ/ምስክር ደግሞ የመ/ቤቱ የሥራ ባልደረባና ተጠሪ የቅርብ አለቃው መሆኑን፣ የቢአስሲ ውጤቶችን አብረው የሚሰሩ መሆኑን፣ የገንዘብ ስራዎችንና ደብዲቤዎችን ለኃላፉ የሚጽፍ መሆኑን ገልጾ ተጠሪ ምን ምን ተግባሮችን እንደሚሰራና የስራ ኃላፉነቱን የማያውቅ መሆኑን አስረድቷል። በልላ በኩል በሰነድ ማስረጃነት ልዩ ልዩ ደብዲቤዎችን አያይዞል።

ፍ/ቤቱ የግራቀኙን ክስና ማስረጃ ከመረመረ በኋላ በቀን የካቲት 11/2012 ዓ.ም በዋለው ችልት ተጠሪ የስራ ሂደት አስተባባሪ ሲሆኑ በመ/ቤቱ የስራ መዘርዜር የሂሳብ አያያዜ ማንዋል ላይ የግዥ ፊይናንስ ንብረት አስተዲደር ደጋፉ የሥራ ሂደት አስተባባሪ የስራ ኃላፉነቶች ተብለው ከተዘረዘሩት ውስጥ የመ/ቤቱን የባንክ አካውንትና በካዜና ያለ ገንዘብ አያያዜ የመከታተልና የመቆጣጠር እንዱሁም የመፈረምና የመቆጣጠር ሃላፉነት የተሰጠው በመሆኑና በራሱ ቸልተኝነት በተገቢው መንገድ ክትትልና ቁጥጥር ባለማድረጉ የተገኘ ጉድለት በመሆኑ በቀረበበት ክስ ተከላከል በተባለበት የወንጀል ህግ ጥፊተኛ ነው በሚል በአራት ዓመት ከአምስት ወር ፅኑ እስራት እና ብር 2,000.00 (ሁለት ሽህ ብር) የገንዘብ ቅጣት እንዱቀጡና ለአንድ ዓመት ያህል ከህዜባዊ መብታቸው በማገድ ውሳኔ አስተላልፎል።

ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተው የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የግራቀኙን ክርክርና ማስረጃ ሰምቶ የስር ፍ/ቤትን ውሳኔ ያጸና ሲሆን የክልለ ሰበር ችልት በበኩለ የግራቀኙን ክርክርና ማስረጃ መርምሮ ተጠሪ የመስሪያ ቤቱ የግዥና ፊይናንስ የስራ ሂደት አስተባባሪ ሲሆኑ በስር ፍ/ቤት 1ኛ ተከሳሽ የነበሩት ደግሞ ገንዘብ ያዥ እንደነበሩ የተረጋገጠ መሆኑን፣ ገንዘብ የሚቀመጠው እና ወደ ባንክ ገቢ የሚደረገው በገንዘብ ያዥ መሆኑን፣ ተጠሪ ገንዘቡ በገንዘብ ያዥ እጅ ከሆነ ገቢ አለመደረጉን የሚያውቅበት አግባብ ስለመኖሩ በማስረጃ ያልተረጋገጠ መሆኑን፣ ይህ ጉድለት ሲከሰት የተጠሪ አስተዋጽዖ በግልጽ ስለመኖሩ የተረጋገጠ ነገር አለመኖሩን በመግለጽ የሥር ፍ/ቤት በገንዘብ ያዥ አማካኝነት የጎደለን ገንዘብ ተጠሪ የወንጀል ኃላፉነት አለበት ተብል የመንግስትን አሰራር በማያመች አኳኋን የመምራት ወንጀል ድርጊት በመፈጸማቸው ጥፊተኛ መባለ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት የሥር ፍ/ቤትን ውሳኔ በመሻር ተጠሪን በነጻ አሰናብቷል።

የአሁን የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንን ውሳኔ በመቃወም ነው። አመልካች ሐምል 8/2013 ዓ.ም በተጻፈ የሰበር አቤቱታ በስር ፍ/ቤቶች ውሳኔና ትዕዚዜ ላይ ተፈፅሟል ያለትን መሰረታዊ የህግ ስህተት ጠቅሰው በዙህ ችልት እንዱታረምላቸው ጠይቀዋል። ፍሬ ቃለም ተጠሪ የጤና ጣቢያው የግዥና የፊይናንስ የሥራ ሂደት አስተባባሪ እንደሆነና የሥር 1ኛ ተከሳሽ የነበሩት ደግሞ በተጠሪ ስር ያለ ተጠሪ ሉቆጣጠረው የሚገባው ገንዘብ ያዥ ሰራተኛ መሆኑ ተረጋግጦ እያለና በኦዱት መመሪያ መሰረት ከብር 30,000.00 (ሰላሳ ሽህ ብር) በላይ በካዜና ሉቀመጥ የማይገባ መሆኑ ተደንግጎ እያለ እንዱሁም የተጠሪ ኃላፉነት በስራ መዘርዜር ውስጥ ገንዘብ ገቢና ወጭ በመፈረም የሚቆጣጠር መሆኑ ተገልጾ እያለ የስር ሰበር ችልት ገንዘብ ገቢ ማድረግ ያለበት ገንዘብ ያዥ ነው በሚል ከጭብጥ የወጣ ውሳኔ መወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት መሆኑን፣ ተጠሪ በቀረበበት የሙስና ወንጀል ሉጠየቅ አይገባም ከተባለ እንኳን በወንጀል ህጉ አንቀጽ 420 መሰረት ሉጠየቅ ሲገባው የስር ፍ/ቤት በነጻ ማሰናበቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት መሆኑን ጠቅሰው የክልለ ሰበር ችልት ውሳኔ እንዱሻርላቸው በማመልከታቸው ነው።

የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ተጠሪ የጤና ጣቢያው የግዥ ፊይናንስ የስራ ሂደት አስተባባሪ ስለመሆናቸው በስራ መዘርዜሩም ላይ መስሪያ ቤቱ የባንክ ሂሳብና በካዜና ያለውን የገንዘብ አያያዜ የመከታተልና የማጣራት ኃላፉነት ያለባቸው ስለመሆኑ በተገለፀበት በገንዘብ ያዡ በኩል የጎደለውን ገንዘብ በተመለከተ ገንዘቡ ገቢ አለመደረጉን ተጠሪ በሚያውቅበት አግባብ አመልካች በማስረጃ ያላስረዲ በመሆኑ የመንግስትን አሰራር በማያመች አኳኋን የመምራት ወንጀል ድርጊት መፈፀማቸው አልተረጋገጠም በሚል ተጠሪን በነፃ በማሰናት የወሰነበትን አግባብ የሙስና ወንጀልችን ለመደንገግ ከወጣው አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 13/2/ እንዱሁም ላልች ተያያዥ ነጥቦች አንጻር ለመመርመር ለዙህ ሰበር ችልት ቀርቦ እንዱታይ በመታዘዘ ግራ ቀኙ የፅሁፍ ክርክር እንዱለዋወጡ ተደርጓል።

ተጠሪ በቀን ጥር 24/2014 ዓ.ም ፅፈው ባቀረቡት መልስ በአመልካች የተጠቀሰው ገንዘብ በካዜና ስለመኖሩ ተጠሪ የሚያውቁበት አግባብ የላለና የአመልካች ማስረጃም ተጠሪ ገንዘቡን ስለማወቃቸው ያላስረደ መሆኑን፣ የኦዱት ስራ ሲደረግ የገንዘቡ ወጭና ገቢ ደረሰኞች በተጠሪ ስም ያልተቆረጡ መሆኑን፣ የቀረበው ሰነድና የሰው ምስክሮች ገንዘቡ በመስሪያ ቤቱ የበላይ ኃላፉ ትዕዚዜ ገቢና ወጭ ሲደረግ የነበር መሆኑን ያስረደ መሆናቸውን፣ ተጠሪ በወንጀል ህግ ቁጥር 23 መሰረት ወንጀለን የመፈጸም የሀሳብ ክፍል የላላቸው መሆኑን፣ ገንዘብ ያዥው ያለውን ገንዘብ ካላሳወቃቸው በምንም ሁኔታ ሉያውቁ የማይችለና ገንዘብ ያዡንም አልተቆጣጠርክም ሉያስብል የማይችል መሆኑን፣ በመስሪያ ቤቱ ያለውም ልማድ ገንዘብ ያዡ ለበላይ ኃላፉ በጽሁፍ እያሳወቀ ገንዘቡን ገቢና ወጭ እያደረገ ሲሰራ የቆየ መሆኑን፣ የገንዘብ መባከን ሰራተኛውን ላለመቆጣጠራቸውና ላለመምራቱ ብቸኛ መስፈርት ላሆን ያማይገባ መሆኑን ገልጸው የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ ሉፀና ይገባል በማለት መልሳቸውን አቅርበዋል።

አመልካች በተጠሪ በቀረበባቸው መልስ ላይ የመልስ መልስ ለማቅረብ ከፈለጉ ለምርመራ ከተቀጠረበት ቀን በፉት እንዱያቀርቡ ቢታዘዘም የመልስ መልሳቸውን ያላቀረቡ በመሆናቸው የአመልካችን የመልስ መልስ የማቅረብ መብት ችልቱ ቀሪ አድርጓል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና የክርክር ይዘት ጠቅለል ባለ መልኩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም ከሰበር ቅሬታው አኳያ እና ከስር ፍ/ቤት መዜገብ ይዘት አንፃር አግባብነት ካለው ህግ ጋር በማገናዘብ ተመርምሯል።አመልካች በስር ፍርድ ቤት በተጠሪ ላይ ክሱን ያቀረበው የአዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀፅ 13(2)ን በመጥቀስ ተጠሪ የደብረ ሲና ጤና ጣቢያ የግዢ ፊይናንስ ንብረት አስተዲደር ደጋፉ የስራ ሂደት አስተባባሪ ሆነው ሲሰሩ የጤና ጣቢያው ዋና ገንዘብ ያዥ ሆነው ሲሰሩ በባንክ በጤና ጣቢያው አካውንትና በካዜና ያለን ገንዘብ አያያዜ ሉከታተለና ሉቆጣጠሩ ሲገባ በዙህ አግባብም በካዜና ሉቀመጥ የሚገባው እስከ ብር 30,000.00 ብቻ ላሆን የሚገባ በመሆኑ ከዙህ በላይ የሆነው ገንዘብ ወደ ባንክ ሂሳብ እንዱገባ የማድረግ ኃላፉነት እያለባቸው ይህንን ባለማድረግ ብር 252,871.60 እንዱጎድል ያደረጉ መሆኑን በመጥቀስ በመሆኑ የተጠሪ ወንጀል ኃላፉነት የመነጨው በህግ የታዘዘውን ካለማድረግ (Omission) መሆኑን ከክሱ አቀራረብ ለመረዲት ይቻላል።

የአዋጁ አንቀፅ 13(2) በአንቀፅ 13(1) ከፉደል ሀ እስከ ሐ የተመለከቱን ዜርዜር የህግ ነጥቦች መሰረት በማድረግ የከበደ የወንጀል ኃላፉነትን ለመጣል የተቀመጠ ሲሆን አንቀፅ 13(1) ከፉደል ሀ እስከ ሐ የተመለከቱትን ዜርዜር ሁኔታዎች ስንመለከታቸው ጥቅም መውሰድን ወይም ጥቅም የሚያስገኝን ውል መዋዋልን፤ውል ማቋረጥን፤የመንግስት ወይም የህዜባዊ ድርጅትን ጥቅም የሚጎዲ ተግባርን መፈፀምን ለመቅጣት የተደነገጉ መሆናቸው አንቀፅ 13 ከመነሻውም ካለማድረግ (Omission) ይልቅ ማድረግን (Comission) ለመቅጣት በህጋችን የተካተተ መሆኑን ያሳያል።ይህም አመልካች በተጠሪ ላይ በስራ ኃላፉነታቸው መሰረት ሉከታተለና ሉቆጣጠሩ ሲገባ ግዳታቸውን ባለመወጣት የደረሰን ጉዲት በመጥቀስ የአዋጁን አንቀፅ 13(2) መሰረት በማድረግ ማቅረቡ የህጉን ዜርዜር ሁኔታ መሰረት ያላደረገ ክስ ማቅረቡን፤የሰሜን ሸዋ ዝን ከፍተኛ ፍርድ ቤትም በዙህ ድንጋጌ መሰረት የጥፊተኝነትና የቅጣት ውሳኔ መስጠቱና ጠቅላይ ፍርድ ቤቱም ይህንኑ ስህተት ሉያርም ሲገባ ማፅናቱ የአዋጁን አንቀፅ 13(2) መሰረት ያላደረገ መሆኑን ያሳያል።

ተጠሪ በመ/ቤቱ የስራ መዘርዜር የሂሳብ አያያዜ ማንዋል ላይ የግዥ ፊይናንስ ንብረት አስተዲደር ደጋፉ የሥራ ሂደት አስተባባሪ የስራ ኃላፉነቶች ተብለው ከተዘረዘሩት ውስጥ የመ/ቤቱን የባንክ አካውንትና በካዜና ያለ ገንዘብ አያያዜ የመከታተልና የመቆጣጠር እንዱሁም የመፈረምና የመቆጣጠር ኃላፉነት በተጠሪ ላይ የተጣለ ሀላፉነቶች መሆናቸው ማስረጃን የመስማት፤የመመርመርና የመመዘን ስልጣን ባላቸው የስር ፍርድ ቤቶች ተረጋግጦ እያለ የዐቃቤ ህግ ምስክሮችም ተጠሪ ይህንን ግዳታቸውን ባለመወጣታቸው ምክንያት በክሱ ላይ የተመለከተው ጉዲት መድረሱን በዋነኝነትም ከ1ኛ እስከ 3ኛ የተመለከቱት ምስክሮች እያስረደ፤የተጠሪ 2ኛ ምስክርም ተጠሪ አስተባባሪ በመሆናቸው ገንዘቡ ባንክ እንዱገባ ለኃላፉው መናገር ያለባቸው መሆኑን ገንዘቡ ካዜና መኖሩን እያወቁ ይህንን ሳያደርጉ መቅረታቸውን እያስረደ ይህም የተጠሪ ምስክር ጭምር ተጠሪ በስራ መዘርዜሩ አግባብ አለመስራታቸውን እያስረደ ይህ ሁኔታ ደግሞ በወ/ህ/አ.420(2) መሰረት የስራ ሀላፉነትን ባለመወጣት የወንጀል ድርጊት የሚያስጠይቅ ሆኖ እያለ ተጠሪን በነፃ ማሰናበቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ስላገኘነው ተጠሪ በወ/ህ/አ.420(2) ስር ጥፊተኛ ናቸው በማለት የጥፊተኝነት ፍርድ ሰጥተናል።

ቅጣትን አስመልክቶ ተጠሪ ጥፊተኛ የተባለበት የወንጀል ድርጊት በተሻሻለው የቅጣት አወሳሰን ማንዋል ቁ.02/2006 መሰረት የወንጀል ደረጃ ያልወጣለት በመሆኑ በዙህ ድንጋጌ አግባብ የሚጣለው ቀላል የእስራት ቅጣት እስከ 5 አመት ሉደርስ እንደሚችል ከወ/ህ/አ.420(2) እና 106(1) የጋራ ንባብ የምንረዲው በመሆኑ ዜቅተኛውን ከ10 ቀን እስከ 1 አመት ከ3 ወር ቀላል እስራትና ከብር 10.00 እስከ ብር 3,333.33 የሚያስቀጣ በመሆኑ በስር ፍርድ ቤት የተያዘውን ዜቅተኛ የወንጀል ደረጃ በመውሰድ 1 አመት እስራትን ስንወስድ በዜቅተኛው እርከን 5 ላይ የገንዘብ መቀጮው ብር 3,100.00 እርከን 4 ላይ የሚያርፍ ሲሆን በስር ፍርድ ቤት የተያዘትን 3 ማቅለያዎች ከግምት ውስጥ ስናስገባ የእስራት ቅጣቱ እርከን 2 ላይ የገንዘብ መቀጮው እርከን 1 ላይ የሚያርፍ በመሆኑ ተጠሪ በዙህ ጉዲይ የታሰሩበት ጊዛ ካለ ታስቦ በሶስት ወር ቀላል አስራትና በብር 1,000.00 ሉቀጡ ይገባል በማለት በአብላጫ ድምፅ ፍርድ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1.የአብክመ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁ.101212 ሰኔ 10 ቀን 2013 ዓ/ም የሰጠው ውሳኔ በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ.195(2)(ለ)(2) ተሻሽሎል። ተጠሪ በወ/ህ/አ.420(2) ስር የስራ ሀላፉነትን ባለመወጣት በሚፈፀም ወንጀል ጥፊተኛ ናቸው ብለናል።

2.ተጠሪ በዙህ ጉዲይ የታሰሩት ካለ ታስቦ በሶስት ወር ቀላል አስራትና በብር 1,000.00 ሉቀጡ ይገባል ብለናል።

ትዕዚዜ የክፍለ ፖሉስ ተጠሪን ለማረሚያ ቤቱ እንዱያስረክብና ማረሚያ ቤቱ ከላይ በተመለከተው የቅጣት ውሳኔ አግባብ እንዱያስፈፅም ታዞል።

ጉዲዩ ውሳኔ ስላገኘ መዜገቡ ተዘግቷል።ይመለስ።

የማይነበብ የአራት ዳኞች ፊርማ አለበት