-** ወ/ሮ አሰለፈች ዘነበ - ጠበቃ ግርማ ጌታቸው; መጋቢት 26 ቀን 2013 ዓ.ም በተፃፈ አቤቱታ የአማራ ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁጥር 03-; የምትቃወምባቸውን ምክንያቶች የሚዘረዜርና በሰበር ሰሚው ችልት በኩ v. -** አቶ ቀጸላ አበበ - ቀረቡ; የግል ንብረት የሚያደርገውንና የግል ንብረቴን የጋራ የሚያደርገውን በወረዲ ፍ/ቤት የጸደቀው ስምምነት መብቴን የሚጎዲ ለህሉናና ለሞራል ተቃራኒ ሆኖ እያለ በፍ/ብ/ህግ ቁጥር 3316 መሰረት ፈራሽ መሆን ሲ

የሰ/መ/ ቀን 24/5/2014 ዓ/ም ዳኞች፡- ተፈሪ ገብሩ(ዶ/ር) ቀነዓ ቂጣታ ፈይሳ ወርቁ ደጀኔ አያንሳ ብርቅነሽ እሱባለው አመልካች- ወ/ሮ አሰለፈች ዘነበ - ጠበቃ ግርማ ጌታቸው ተጠሪ- አቶ ቀጸላ አበበ - ቀረቡ መዜገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ለዙህ የሰበር መዜገብ ክርክር መነሻ የሆነው ጉዲይ የቀረበው አመልካች መጋቢት 26 ቀን 2013 ዓ.ም በተፃፈ አቤቱታ የአማራ ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁጥር 03- 91413 የካቲት 11 ቀን 2013 ዓ/ም በዋለው ችልት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ በሰበር ታይቶ እንዱታረምልኝ በማለት ቅሬታዋን በማቅረቧ ነው። ቅሬታዋም አቤት የተባለበትን ውሣኔ፣ አመልካች የምትቃወምባቸውን ምክንያቶች የሚዘረዜርና በሰበር ሰሚው ችልት በኩል ላታይልኝ ይገባል የምትለውን ዲኝነት የሚጠይቅ ሲሆን የአማራ ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የአሁን አመልካች ከተጠሪ ጋር በጋራ ያፈራሁትን የጋራ ንብረት የተጠሪ የግል ንብረት የሚያደርገውንና የግል ንብረቴን የጋራ የሚያደርገውን በወረዲ ፍ/ቤት የጸደቀው ስምምነት መብቴን የሚጎዲ ለህሉናና ለሞራል ተቃራኒ ሆኖ እያለ በፍ/ብ/ህግ ቁጥር 3316 መሰረት ፈራሽ መሆን ሲገባ ስምምነቱ መፍረስ የለበትም ብል መወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ እንዱሁም የአማራ ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/3 እና 03-94947 ላይ በአንድ ጉዲይ የተለያዩ ውሳኔዎች በመስጠቱ ውሳኔዎቹ የሚቃረኑና ተፈጻሚነት የማይኖራቸው በመሆኑ ይታረምልኝ የሚል ነው።

በስር ፍ/ቤት የነበረው ክርክር የጀመረው ከአንጎለላና ጠራ ወረዲ ፍ/ቤት ሲሆን የአሁን አመልካች ባቀረበችው አቤቱታ ከአሁን ተጠሪ ጋር የነበረን ጋብቻ ፈርሶ በ8/4/2010 ዓ/ም ያደረግነው ስምምነት በ12/4/2010 ዓ/ም በዋለው ችልት የጸደቀው 1. በክሴ ላይ ያልጠየኩትን ከጋብቻ በፉት በግላ ያፈራሁትን ንብረት ዲኝነት ሳይጠየቅበት በስምምነቱ የጋራ ንብረት እንዱሆን የተደረገ በመሆኑ 2. በክሴ ላይ የገለጽኩትን ንብረቶች ላይ ምንም ሳይባል ፍ/ቤቱ የእርቅ ስምምነቱን በማጽደቅ መዜገቡን መዜጋቱ ለህግና ለሞራል ተቃራኒ ስለሆነ ይፍረስልኝ ስትል በ25/10/2010 ዓ/ም በተጻፈ አቤቱታ ጠይቃለች። የአሁን ተጠሪም በ8/4/2010 ዓ/ም ፈቅደን በመረጥነው ሽማግላዎች የንብረት ከፍፍል ተደርጎ ስምምነቱ የጸደቀ በመሆኑ እና ይህ የጸደቀው ስምምነት ባልተሻረበት ሁኔታ የጸደቀ ስምምነት ይሻርልኝ ስትል ያቀረበችው አቤቱታ የህግ መሰረት የላለው በመሆኑ ውድቅ ይደረግልኝ።

በጅምር ላይ ያለ ቤት ተጠናቆ እንድንካፈል የተስማማነው ህጋዊ አይደለም የሚያስብል ባለመሆኑ አቤቱታዋ ውድቅ ይሁንልኝ ሲል መልስ ሰጥቷል። የአንጎለላና ጠራ ወረዲ ፍ/ቤት አከራክሮ በ19/2/2011 ዓ/ም በዋለው ችልት በግራ ቀኙ ቀርቦ የጸደቀው ስምምነት ሉፈርስ አይገባም ሲል የአሁን አመልካችን አቤቱታ ውድቅ በማድረግ ወስኗል። የአሁን አመልካች ለሰሜን ሸዋ ዝን ከፍተኛ ፍ/ቤት የይግባኝ ቅሬታ አቅርባ አከራክሮ በመ/4 ታህሳስ 12 ቀን 2011 ዓ/ም በዋለው ችልት የወረዲ ፍ/ቤት በ19/2/2011 ዓ/ም በዋለው ችልት የሰጠውን ውሳኔ በመሻር በ8/4/2010 ዓ/ም በአሁን አመልካችና ተጠሪ መካከል ተደርጓል የተባለው ስምምነት ሉፈርስ ይገባል ወይስ አይገባም የሚለውን ጭብጥ አጣርቶ እንዱወስን ለወረዲ ፍ/ቤት መልሶታል። የአንጎለላና ጠራ ወረዲ ፍ/ቤት አከራክሮ በመ/7/10 ጥር 13 ቀን 2011 ዓ/ም በዋለው ችልት በሰጠው ውሳኔ በ8/4/2010 ዓ.ም ግራ ቀኙ ያደረጉት ስምምነት የጋራ ንብረት ነው በማለት የተማመኑበትን ቤት ተጠሪ የጋራ ንብረታቸው የሆኑትን 3 ፈረሶች ሸጦ ቤቱን በመጨረስ በ30/4/2011 ዓ/ም ሉካፈለት ነው። እንዱሁም ተጠሪ የጋራ ንብረት ናቸው ብላ ዘርዜራ ያቀረበችውንና የልጅ አስተዲደግ ላይም ምንም ሳይልበት መዜገቡ ተዘግቷል። የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 274(2) እርቅ ወይም ግልግል ላይ ይግባኝ ማቅረብ የሚቻልና የፍ/ብ/ህግ 3307 እስከ 3324 የተደነገጉት ካልተሟላ እርቅ ወይም ግልግል መፍረስ የሚችል መሆኑን ነው። የፍ/ብ/ህግ ቁጥር 3309 መብት መተው የሚዲርጉ የግልግል ቃልች በጠባቡ ሉተረጎሙ እንደሚገባ ይደነግጋል። የአማራ ብ/ክ/መ. የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 79/95 አንቀጽ 101(1) የባልና ሚስት የጋራ ሀብት ለእኩል መካፈል አንዲለበት ይደንግጋል። ተጠሪ በመልሱ የጋራ ንብረት መሆኑን ያመነውን ከጋራ ንብረት ውጪ ማድረጉ የሴቶችን ህገ መንግስታዊ የእኩልነት መብት የሚጋፊ ነው። በመሆኑም በ8/4/2010 ዓ/ም የተደረገው ስምምነት ከፍትህ አንጻር ለህግና ለሞራል የሚቃረን በመሆኑ ፈራሽ ነው። ግራ ቀኙ በቀድሞ ክስ መሰረት ክርክር እንዱቀጥለ ሲል ወስኗል። የአሁን ተጠሪ ለሰሜን ሸዋ ዝን ከፍተኛ ፍ/ቤት የይግባኝ ቅሬታ አቅርቦ በመ/8 መጋቢት 11 ቀን 2011 ዓ/ም በዋለው ችልት በሰጠው ትእዚዜ የወረዲ ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ ስህተት የተፈጸመበት አይደለም በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 337 መሰረት አያስቀርብም ሲል ይግባኙን ውድቅ አድርጎታል። የአሁን ተጠሪ ለአማራ ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት አቤቱታ አቅርቦ አከራክሮ በመ/ቁጥር 03-91413 የካቲት 15 ቀን 2013 ዓ/ም በዋለው ችልት በሰጠው ውሳኔ ግራ ቀኙ በፍ/ብ/ህግ ቁጥር 3309 እና ተከታዮቹ መሰረት በሽማግላ የእርቅ ስምምነት ውለን ከመጽደቁ በፉት ለህግና ለሞራል ተቃራኒ መሆን አለመሆኑ መመርመር ሲገባ ታልፎል የሚል ሆኖ በወረዲ ፍ/ቤት የጸደቀ የእርቅ ስምምነት ሉሻር አይገባም ሲል መጀመሪያ ሰጥቶ የነበረው ብይን በአግባቡ ነው። ነገር ግን የዝኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት በይግባኝ ቀርቦለት ተመላሽ ማድረጉና የወረዲ ፍ/ቤት ሉፈርስ ይገባል ሲል የሰጠው ውሳኔ እና የከፍተኛው ፍ/ቤት አያስቀርብም ማለቱ ህጉን የተከተለ አይደለም። የአሁን አመልካች ያደረኩት ስምምነት መጽደቁና መዜገቡ መዘጋቱ ተገቢ አይደለም ካለች ይግባኝ በማለት ማሳረም አንጂ የጸደቀ እርቅ እንደ ውሳኔ ስለሆነ በእራሱ ሉሽረው ስለማይገባ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ የሰሜን ሸዋ ዝን ከፍተኛ ፍ/ቤት የሰጠው ትእዚዜ እና የአንጎለላና ጠራ ወረዲ ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ ተሽሯል። በወረዲ ፍ/ቤት በ8/4/2010 ዓ/ም የጸደቀው እርቅ ሉሻር አይገባም ሲል ወስኗል።