ቸ፡- ወ/ሮ ክላሪስ ዳኒስ ቶምሰን - የቀረበ የለም; መስከረም 21 ቀን 2013 ዓ/ም በተፃፈ አቤቱታ የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ ሰኔ 26 ቀን 2012; የምትቃወምባቸውን ምክንያቶች የሚዘረዝርና በሰበር ሰሚው ችልት v. -** ወ/ት ቤቴልሄም አስራት - ጠበቃ መላኩ አድነው - ቀረቡ; ማስረጃውን የወሰደችው ከ3 ዓመት በኋላ በመሆኑ ማስረጃዋ በይርጋ ሉሰረዝ ሲገባ መታለፈ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ይታረምልኝ የሚል ነው።; ) በመ/7 ላይ;

የአሁን አመልካችም ይህን ውሳኔ በመቃወም ቀርባለች። መዝገቡም ተመርምሮ በፍርድ ቤት አስቀድሞ በተሰጠው የወራሽነት ማስረጃ ላይ ተቃውሞ በሚያቀርብ አመልካች በኩል ይርጋ ሉነሳ አይገባም ተብል በፋደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የተወሰነበትን አግባብነት ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 1000 እና 999 አንጻር ለመመርመር ሲባል ቀርቧል። መልስና የመልስ መልስም ተሰጥቶበታል። ተጠሪ የካቲት 12 ቀን 2013 ዓ/ም በተጻፈ መልስ የስር ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት እንዲልተፈጸመበት በማንሳት ይጽናልኝ ስትል ተከራክራለች። አመልካችም መጋቢት 3 ቀን 2013 ዓ/ም በተጻፈ የመልስ መልስ አቤቱታዋን በማጠናከር ተከራክራለች።

የጉዲዩ አመጣጥ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል፣ እኛም የቀረበውን አቤቱታ፣ መልስ እና የመልስ መልሱን እንዱሁም የስር ፍርድ ቤት ውሣኔዎችን እና ከጉዲዩ ጋር አግባብነት ያላቸውን የሕግ ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ በጉዲዩ ላይ የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት መኖር አለመኖሩን ከተያዘው ጭብጥ አንጻር መርምረናል። እንደመረመርነውም በስር ፍ/ቤት በተደረገው ክርክር አሁን ለዚህ ሰበር ሰሚ ችልት መዝገብ ምክንያት የሆነው የይርጋ ክርክር በተመለከተ የአሁን አመልካች በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሰረት ባቀረበችው አቤቱታ ተጠሪ የሟች አቶ አስራት የወራሽነት ማስረጃ የወሰደችው ከ3 ዓመት በኋላ በመሆኑ አቤቱታዋ በይርጋ ውድቅ መሆን ሲገባ ወራሽ ነች ተብል መወሰኑ ተገቢ ባለመሆኑ ማስረጃዋ ይሰረዝልኝ ስትል የጠየቀች ሲሆን ተጠሪም የአሁን አመልካች ላቀረበችው የይርጋ መቃወሚያ በውርስ በሚደርሰኝ ንብረቶች እየተጠቀምኩበት በመሆኑ በይርጋ የሚታገድ አይደለም ስትል መልስ ሰጥታለች። የሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት የአሁን አመልካች ያቀረበችውን የይርጋ መቃወሚያ በተመለከተ የሰጠው ብይን ስለመኖሩ ውሳኔው አያመለክትም። የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5(3) በቀድሞው ክርክርና ሙግት ላይ በግልጽ ዲኝነት ተጠይቆበት ጥያቄው ተቀባይነትን ሳያገኝ የታለፈ እንደሆነ በዚህ ቁጥር አግባብ የተጠየቀው ዲኝነት እንደተከለከለ እንደሚቆጠር ደንግጎ ይገኛል። የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ ላይ በሰጠው ውሳኔም ትርጉም ሰጥቶበታል። የአሁን አመልካች ይርጋን በመቃወሚያነት ያቀረበችውን ክርክር የሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ምንም ሳይል በማለፈ ለክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የይግባኝ ቅሬታ አቅርባበት የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የአሁን አመልካች ያቀረበችውን ይርጋ መቃወሚያ አከራክሮ ውሳኔ ሰጥቶበታል።

የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በሰጠው ውሳኔ የአሁን ተጠሪ ለፋደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የይግባኝ ቅሬታ አቅርባበት የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት አከራክሮ የአሁን አመልካች ተከሳሽ ሆና ካልቀረበች በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 ባቀረበችው አቤቱታ ይርጋን እንደመቃወሚያ ልታነሳ አትችልም በሚል ትርጉም የአሁን አመልካችን የይርጋ መቃወሚያ ውድቅ አድርጎታል።

የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 በክርክር ውስጥ ተካፊይ መሆን የሚገባው ወይም በክርክሩ ውስጥ ለመግባት የሚችልና እንዱሁም ተካፊይ ባልሆነበት ክርክር የተሰጠው ፍርድ መብቱን የሚነካበት ማናቸውም ሰው ራሱ ወይም ጠበቃው ወይም ነገረ ፈጁ ተካፊይ ባልሆነበት ክርክር የተሰጠው ፍርድ ከመፈጸሙ በፉት መቃወሚያውን ላማቅረብ እንደሚችል ይደነግጋል። የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 360(2) የመቃወሚያው ክርክር የሚሰማው የመጀመሪያው ክርክር በተሰማበት ሥነ ሥረዓት መሰረት ሆኖ ፍርድ ቤቱ ነገሩን ካጣራ በኋላ መቃወሚያ የቀረበበትን ፍርድ ለማጽደቅ ለማሻሻል ወይም ለመለወጥ ወይም ለመሰረዝ እንደሚችል ደንግጎ ይገኛል። ፍ/ቤቶች ክርክሩን በመደበኛው ሥነ ሥረዓት ግራ ቀኙን ሲያከራክሩ በተሰጠው ውሳኔ መብቴ ተነክቶብኛል ሲል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሰረት ጣልቃ ገብቶ የሚከራከር ወገን መብቱ የሚነካበትን ምክንያት እና ውሳኔውን ለማስለወጥ ቀድሞ በተሰጠው ውሳኔ ክርክር ውስጥ ተካፊይ ቢሆን ኖሮ ሉያነሳቸው የሚገባቸውን ክርክሮች ሁለ አንስቶ መከራከር ይጠበቅበታል። በዚህ ጉዲይ የአሁን አመልካች በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 ጣልቃ ገብታ የምትከራከረው የአሁን ተጠሪ የወራሽነት ማስረጃ ይሰረዝልኝ ጥያቄ ተጠሪ የሟች ወራሽ ነች ተብል የተሰጠው ውሳኔ መብቷን የሚነካበትን ሁኔታ ቀድሞ በተሰጠው ውሳኔ ተከራካሪ ብትሆን ኖሮ ሉታነሳ የምትችለውን መከራከሪያዎች፣ የተጠሪ የወራሽነት ማስረጃ ሉሰረዝላት የሚገባበትን ምክንያቶች ሁለ አንስታ መከራከር የሚገባትና የአሁን ተጠሪ የወራሽነት ማስረጃ የወሰደችው አቤቱታዋን ማቅረብ በሚገባት ጊዜ ውስጥ አይደለም አቤቱታዋ በይርጋ ቀሪ መሆን ነበረበት የሚል መቃወሚያንም ጨምሮ አንስታ መከራከር የምትችል፣ ፍ/ቤቶችም አከራክረው ውሳኔ መስጠት የሚገባቸው ነው። የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የአሁን አመልካች ይርጋን በመቃወሚያነት ያቀረበችውን ክርክር የአሁን ተጠሪም በውርስ ንብረቱ እየተጠቀምኩበት በመሆኑ በይርጋ የሚታገድ አይደለም ስትል ካቀረበችው መከራከሪያ ጋር አከራክሮ መወሰን ሲገባ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሰረት ጣልቃ ገብቶ የሚከራከር ወገን ይርጋን እንደመቃወሚያ አንስቶ ሉከራከር አይችልም ሲል የአሁን አመልካችን የይርጋ መቃወሚያ ክርክር ውድቅ ማድረጉ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358-360 ድንጋጌዎች ውጪ በመሆኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ውሳኔ

1. የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ ሰኔ 26 ቀን 2012 ዓ/ም በዋለው ችልት የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የአሁን አመልካች ይርጋን በመቃወሚያነት ያቀረበችውን ክርክር እና የአሁን ተጠሪም በውርስ ንብረቱ እየተጠቀምኩበት በመሆኑ በይርጋ የሚታገድ አይደለም ስትል ካቀረበችው መከራከሪያ ጋር አከራክሮ ውሳኔ እንዱሰጥበት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 341(1) መልሰንለታል።

3. በዚህ መዝገብ ክርክር ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሣቸውን ይቻለ።

4. ከስር ፍ/ቤት የመጣው መዝገብ በመጣበት ሁኔታ ይመለስ ብለናል።

5. በሰበር ሰሚ ችልት ጥር 20 ቀን 2013 ዓ/ም በዋለው ችልት የአማራ ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የመ/ ላይ የተሰጠው እግድ ተነስቷል።

6. የአሁን ተጠሪ ያቀረበችው የመስቀለኛ አቤቱታ በዚህ ውሳኔ እልባት ያገኘ በመሆኑ ታልፎል።

7. የዚህ ውሳኔ ትክክለኛ ግልባጭ ለስር ፍ/ቤት ይድረሳቸው ብለናል።

8. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት