-** ሃዱያ ያሲን ሸዩቦ - ጠበቃ በቃለ ለማ ቀረቡ; የጋራ ሀብት ነው; ትዲራቸውን ጥለው በሄደበት ከ1996ዓ.ም እስከ 2008ዓ.ም ባለው ግዜ ውስጥ ከሁለተኛ ባለቤቴ ጋር ያፈራሁት ነው።; የጋራ ነው ባለበት ቤት ላይ ያደረጉት አስተዋጽኦ v. -** ሁሴን ሰኒ ኢብራሂም - ቀረቡ; ላይ ባቀረቡት አቤቱታ በጋብቻ ውስጥ; ስም የተገዛ በሻጭ አቶ ደረጀ ደበበ ስም የተመዘገበ ቤት እንዱሁም የቤት ቁሳቁሶችን በመዘርዘር እንድንከፊፈል እንዱወሰንልኝ በማለት; ዘርዝረው ያቀረቡትን የቤት ቁ

አመልካች ከላይ በተገለጸው አከራካሪውን በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነውን ቤት በተመለከተ በተሰጠው ውሳኔ ቅር በመሰኘት ይግባኝ ለፋ/ከ/ፍ/ቤት አቅርበው እንዱሁም በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 327(3) መሰረት ተጨማሪ ማስረጃ ለማቅረብ እንዱፈቀድላቸው ጠይቀው ፍ/ቤቱም ጉዲዩን መርምሮ የስር ፍ/ቤት ውሳኔ ስህተት የላለው መሆኑን እንዱሁም የተጨማሪ ማስረጃ ላቅርብ ጥያቄን በተመለከተ አመልካች የጠየቁትን ማስረጃ በስር ፍ/ቤት አቅርበው ተቀባይነት ስላለማግኘቱ አልተረጋገጠም በማለት፤ ማስረጃውም ለተያዘው ጉዲይ ተገቢ ሆኖ አለመገኘቱን በመግለጽ ጥያቄውን ውድቅ በማድረግ የስር ፍ/ቤትን ውሳኔ በማጽናት ወስኗል።

የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ከላይ የተገለጹትን ውሳኔዎች በመቃወም ሲሆን ይዘቱም አከራካሪውን በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነውን ቤት በተመለከተ በአመልካች በኩል የቀረቡት ምስክሮች ቤቱ የተገዛው ቀደም ሲል አመልካች እና ተጠሪ በትዲር እያለን ያፈራነው በኮ/ቀ/ክ/ከተማ ወረዲ 6 ልዩ ስሙ ወይራ ሰፈር በተባለው የነበረንን ቤት በብር 280‚000.00 ሸጠን ብር 80‚000.00 ተጠሪ አጥፍቶ ቀሪው ብር 200‚000.00፤ አመልካች ከውጭ ሀገር ብር 130‚000.00 ልኬ ብር 37‚000.00 ከአመልካች ወንድም ተወስድ በብር 367‚000.00 የተገዛ መሆኑን በተመሳሳይ ሁኔታ አስረድተዋል። ተጠሪ የአመልካችን ማስረጃ አላስተባበለም። አመልካች በኮ/ቀ/ክ/ከተማ ወረዲ 6 የቤ.ቁ አዱስ የሆነውን ቤት የሸጥን መሆኑን የሚያስረዲ ማስረጃ ከኮ/ቀ/ክ/ከተማ ወረዲ 6 አስተዲደር እንዱቀርብልኝ ትእዛዝ ተሰጥቶ የወረዲው አስተዲደርም ፊይለን አላገኘሁም ግዜ ይሰጠኝ በማለት ጠይቆ ለትክክለኛ ፍትህ አሰጣጥ እንዱረዲ የስር ፍ/ቤቱ ለኮ/ቀ/ክ/ከተማ ይዞታና አስተዲደር የሽግግር ግዜ አገልግልት ፔሮጀክት ዳስክ ትእዛዝ እንዱሰጥልኝ አቤቱታ አቅርቤ አቤቱታውን ባለመቀበል አልፍታል።

የአመልካች ምስክሮች በበቂ ሁኔታ ያስረደ መሆኑን የስር ፍ/ቤቱ በውሳኔው ላይ አትቶ እና ከባንክ የቀረበለትን ማስረጃ ባለመመልከት አመልካች በቤቱ ላይ አስተዋጽኦ አላደረገችም በማለት የሰጠው ውሳኔ እና ይህንንም የይግባኝ ሰሚው የፋ/ከ/ፍ/ቤት በሰጠው ውሳኔ ማጽናቱ የቤተሰብ ህግ አ/ቁ 213/92 አንቀጽ 62(2) ድንጋጌ ውጪ ስለሆነ ሉታረም ይገባል። ተጠሪ የአመልካችን ማስረጃ ያላስተባበለ በመሆኑ አመልካች የጋራ የሆነው ንብረት ላይ አስተዋጽኦ አላደረገችም በማለት በስር ፍ/ቤት የተሰጠው ውሳኔ ተሽሮ አመልካች አከራካሪውን በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነውን ቤት በጋራ አፍርታለች፤ ጋብቻው ጸንቶ ባለበት ግዜ የተፈራ ነው ተብል እንዱወሰንልኝ፤ ወጪና ኪሳራም እንዱከፈለኝ እንዱወሰንልኝ የሚል ነው።

ይህ አቤቱታቸው በሰበር አጣሪ ችልቱ ተመርምሮ ለክርክር መነሻ የሆነው ቤት ተከራካሪ ወገኖች በትዲር ውስጥ ባለበት ግዜ የነበራቸው የጋራ ቤት ተሽጦ የተገዛ ስለመሆኑ በተገለጸበት አመልካች በቤቱ ላይ አስተዋጽኦ ያላቸው ስለመሆኑ በማስረጃ አልተረጋገጠም በሚል የተወሰነበትን አግባብነት ለማጣራት ለሰበር ችልቱ ይቅረብ ተብል በ4/8/13ዓ.ም በመታዘዙ ለተጠሪ ጥሪ ተደርጎ ተጠሪ በ2/9/13ዓ.ም በተጻፈ ባቀረቡት መልስ አመልካች አቤቱታ ያቀረበችበት በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነውን የመኖሪያ ቤት አመልካች ትዲሯን ጥላ በሄደችበት ከ1996ዓ.ም እስከ 2008ዓ.ም ባለው ግዜ ውስጥ ከሁለተኛ ባለቤቴ(በስር ፍ/ቤት ጣልቃገብ የነበሩት ወ/ሮ ነፉሳ ስሩር) ጋር በጋራ ጥረታችን ያፈራነው ንብረት እንጂ አመልካች ምንም አይነት አስተዋጽኦ ያላደረገችበት እና ትዲሩን ጥላው በሄደችበት ግዜ ያፈራነው ንብረት ነው። አንድ ተጋቢ ጥል በሄደበት እና ምንም አስተዋጽኦ ያላደረገበትን ንብረት በተመለከተ የፋ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በሰ.መ. (ቅጽ 11) ላይ ከሰጠው አስገዲጅ ትርጉም አንጻር አመልካች በቤቱ ላይ ያደረገችው አስተዋጽኦ የላለ እና በሰነድም ሆነ በሰው ማስረጃ ያላስረዲች በመሆኑ ከዚህ አንጻር በስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ የተፈጸመ ስህተት ባለመኖሩ አቤቱታቸው ውድቅ ላደረግ ይገባል።

አመልካች በኮ/ቀ/ክ/ከተማ ወረዲ 6 የቤ.ቁ አዱስ የሆነውን ቤት በተመለከተ በስር ፍ/ቤት እንዲያቀርቡ የተከለከለት ማስረጃ የለም። ይልቁንም አመልካች ማስረጃውን ከሚመለከተው አካል እንዱያቀርቡ በችልት በተደጋጋሚ ግዜ ታዘው ትእዛዙን ወደ ጎን በመተው ትእዛዝ ላልተጻፈለት አካል በማድረሳቸው ችልቱ ትእዛዙን ማለፈ እንዱሁም ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤትም ማስረጃው ለተያዘው ጉዲይ ተገቢነት የለውም በማለት የሰጠው ውሳኔ የሚነቀፍ አይደለም። ስለሆነም የአመልካች አቤቱታ ውድቅ እንዱደረግ፤ ወጪና ኪሳራም እንዱከፈለኝ እንዱወሰንልኝ በማለት ጠይቀዋል።

አመልካች በ19/9/13ዓ.ም በተጻፈ የሰበር አቤቱታቸውን በማጠናከር የመልስ መልስ አቅርበዋል።

ይህ የሰበር ችልትም የአመልካችን የሰበር አቤቱታ፤ አቤቱታ ከቀረበበት ውሳኔ እና ከተገቢዎቹ የህግ ድንጋጌዎች አንጻር የስር ፍ/ቤቶች አከራካሪውን በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነውን ቤት በተመለከተ የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈጸመበት መሆን አለመሆኑን እንደሚከተለው መርምሯል።

አከራካሪው በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነው ቤት የተገዛው በአመልካች እና በተጠሪ መካከል ያልተቋረጠ ጋብቻ በነበረበት ወቅት እንዱሁም ተጠሪ እና በስር ክርክር ጣልቃገብ የነበሩት ወ/ሮ ነፉሳ ስሩር በጋብቻ ውስጥ ባለበት ወቅት ስለመሆኑ የክርክሩ ይዘት የሚያስገንዝብ ነው። በዚህ አከራካሪው ቤት ላይ አመልካች አስተዋጽኦ የላላቸው ስለመሆኑ ማስረጃዎችን የመስማት፤ የመመርመር እና የመመዘን በህግ ስልጣን የተሰጠው የስር የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት በፍሬነገር ደረጃ ያረጋገጠው ጉዲይ ነው።

እዚህ ላይ ላታይ የሚገባው ነጥብ አመልካች ከላይ በተገለጸው ቤት መፈራት ላይ አስተዋጽኦ የለሽም መባላቸው ቤቱን በተመለከተ በአመልካች ላይ የሚያመጣው ውጤት ምንድን ነው? የሚለው ነው።

በስር ክርክር ጣልቃገብ ሆና የተከራከረችው የተጠሪ ባለቤት ወ/ሮ ነፉሳ ስሩር የተጠሪ ሚስት በመሆኗ እና አከራካሪው ቤት የተገዛው ከተጠሪ ጋር በጋብቻ ውስጥ ባለበት ወቅት በመሆኑ የተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አ/ቁ 213/92 አንቀጽ 62(2) ባልና ሚስት ከተጋቡ በኋላ በግብይት የሚያገኙት ንብረት ሁለ የጋራ ሀብታቸው እንደሚሆን ከደነገገው አንጻር የቤቱ ግማሽ (50%) ድርሻ ባለመብት የምትሆን ሲሆን አመልካች ደግሞ ቤቱ በተፈራበት ወቅት ከተጠሪ ጋር የነበራቸው ጋብቻ ያልተቋረጠ የነበረ በመሆኑ በቤቱ መፈራት ላይ አስተዋጽኦ የላትም መባለ የቤቱ ቀሪ ግማሽ ድርሻ(50%) ከሆነው የተጠሪ ድርሻ ውስጥ ግማሹን (25%) ድርሻዋን የሚያሳጣት አይሆንም።

ስለሆነም ከላይ በተገለጸው ምክንያት የስር የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት አመልካች ከተጠሪ የቤቱ ግማሽ ድርሻ(50%) ላይ ግማሽ ድርሻ(25%) አላት በማለት ውሳኔ መስጠት ሲገባው አመልካች በቤቱ ላይ ያቀረቡትን የዲኝነት ጥያቄ ውድቅ በማድረግ የሰጠው ውሳኔ እና ይህንኑ ውሳኔ ጉዲዩን በይግባኝ ያየው የስር የፋ/ከ/ፍ/ቤት ከላይ በተገለጸው መልኩ ሉያርም ሲገባው ውሳኔውን በማጽናት የሰጠውን ውሳኔ ይህ የሰበር ሰሚ ችልት ሉታረም የሚገባው ሆኖ አግኝቶታል። ስለሆነም ተከታዩ ተወስኗል።

ውሳኔ

1. የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት ኮ/ቀ/ምድብ ችልት 2ኛ ቤተሰብ ችልት በመ. በ24/7/11ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 348(1) መሰረት ተሻሽሎል።

2. የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት ኮ/ቀ/ምድብ ችልት 2ኛ ቤተሰብ ችልት በመ. በ24/7/11ዓ.ም አመልካች በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 በሆነው ቤት ላይ ያቀረቡትን የዲኝነት ጥያቄ ውድቅ በማድረግ የሰጠው ውሳኔ እንዱሁም ይህንኑ ውሳኔ ጉዲዩን በይግባኝ ያየው የፋ/ከ/ፍ/ቤት በመ. በ14/11/12ዓ.ም በማጽናት የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 348(1) መሰረት ተሽሯል።

3. በን/ስ/ላ/ክ/ከተማ ወረዲ 4 የቤ.ቁ 327 የሆነው ቤት ግማሽ (50%) የተጠሪ ድርሻ ላይ ግማሹ (25%) የአመልካች በመሆኑ ከተቻለ የቤቱ 25% ለአመልካች በአይነት ሉሰጣቸው፤ ካልተቻለ የቤቱ ወቅታዊ የገበያ ዋጋ በባለሙያ ተገምቶ የግምቱን 25 % ለአመልካች ሉሰጣቸው እና ተጠሪ ቤቱን እንዱያስቀሩ፤ይህ ካልተቻለ ቤቱን አመልካች እና ተጠሪ በስምምነት ሸጠው ከሽያጩ ገንዘብ ውስጥ 25% ለአመልካች ላሰጥ፤ ይህም ካልተቻለ ቤቱ በሀራጅ ተሽጦ ከሽያጩ ገንዘብ ውስጥ 25% ለአመልካች ሉከፈላቸው ይገባል በማለት በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 348(1) መሰረት ተወስኗል።

4. ከላይ በውሳኔው ክፍል ተራ ቁጥር 1፤2 እና 3 ላይ ከተጠቀሱት ነጥቦች ውጪ የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት ኮ/ቀ/ምድብ 2ኛ ቤተሰብ ችልት በመ. በ24/7/11ዓ.ም በላልች ንብረቶች ላይ የሰጠው የውሳኔ ክፍል አልተነካም።

5. በዚህ የሰበር ችልት ለተደረገው ክርክር ወጪና ኪሳራ ግራቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

6. የዚህ ውሳኔ ግልባጭ ለስር ፍ/ቤቶች ይድረስ።

7. መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት