-** የፋዳራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ - ዐ/ህግ አበራ ረታ ቀረቡ; ሐምል 19 ቀን 2013 ዓ.ም ጽፍ ባቀረበው የሰበር; ን የሰበር አቤቱታ መርምሮ ዐቃቤህግ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 447(ሀ) ጠቅሶ ባቀረበው ክስ የአሁን ተጠ v. -** አስቴር አደሽ ደበላ - አልቀረቡም; ክሱ ተነቦላቸው እንዱረደት ከተደረገ በኋላ መቃወሚያ እንደላላቸው ገልጸው የእምነት ክሕደት; የዋስትና መብት ጠብቆ መዝገቡ ላይ ብይን ለመስጠት በተቀጠረበት ቀነ ቀጠሮ ሳይቀርቡ በመቅረታችው; የተሰ

የሰበር አጣሪው ችልት የአመልካችን የሰበር አቤቱታ መርምሮ ዐቃቤህግ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 447(ሀ) ጠቅሶ ባቀረበው ክስ የአሁን ተጠሪ ቀርበው የዐቃቤህግ ማስረጃ ሲሰማ ከተከታተለ በኋላ ለመከላከል ብይን በተቀጠረበት ዔለት ሳይቀርቡ መቅረታቸውን ምክንያት በማድረግ ተጠሪ በተገኙ ጊዜ ክስ የማንቀሳቀስ መብት ጠብቆ ፍርድ ቤቱ መዝገቡን የዘጋበትን አግባብ ከወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ ድንጋጌዎች አንፃር ለማጣራት የሚል ማስቀረቢያ ጭብጥ በመያዝ ተጠሪ መልስ እንዱሰጡበት ተደርጎ ጉዲዩ ለዚህ ችልት ቀርቧል።

ተጠሪ በአዱስ ዘመን ጋዜጣ ጥሪ ተደርጎላቸው ስላልቀረቡ መልስ በጽሁፍ የመስጠት መብታቸውን ፍርድ ቤቱ አልፍታል።

የግራቀኙ ክርክር እና በየደረጃው ባለ ፍርድ ቤቶች የተሰጠው ውሳኔ በአጭሩ ከላይ የተገለጸው ነው።

ይህ ችልትም በሰበር አጣሪው ችልት ሉጣራ ይገባዋል ተብል የተያዘውን ነጥብ ከግራቀኙ ክርክር፤

ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸው ሕጎች ጋር በማገናዘብ እንደሚከተለው መርምሮታል።

ከክርክሩ ሑደት በግልጽ መገንዘብ የተቻለው ተጠሪ የዋስትና መብት ተጠብቆላቸው ክሱን ሲከታተለ የነበረ እና የዓቃቤ ሕግ ማስረጃዎች በተሰሙበት ዔለትም ቀርበው የነበረ መሆኑን፤ መዝገቡ ለብይን በተቀጠረበት ዔለት ሳይቀርቡ የቀሩ መሆኑን፤ ፍርድ ቤቱም ተጠሪ የተሰወሩት የዓቃቤ ሕግ ማስረጃ ከተሰማ በኋላ ይከላከለ አይከላከለ የሚለውን ብይን ሳይሰጥ በመሆኑ ተጠሪ በላለበት ብይን ለመስጠት የሚያስችል የወንጀል ሥነ-ሥርዓትም ሆነ አስገዲጅ የሰበር ውሳኔ የለም በማለት ተጠሪ በተገኙበት ጊዜ መዝገቡን እንዱንቀሳቀስ በማለት ትዕዛዝ የሰጠ መሆኑን ነው።

በመሰረቱ በመርህ ደረጃ የወንጀል የክርክር ሂደት ተከሳሾች ባለበት እንደሚደረግ፤ ይህም ሲደረግ የተከሰሱበትን ምክንያት አውቀው የመከራከር እና የመሰማት መብት ያላቸው መሆኑ፤ በልዩ ሁኔታ ደግሞ የፈጸሙት ወንጀል ቀርበው መከራከር የማይፈልጉና ከፍትሕ ስርዓቱ የሸሹ ግለሰቦች በሕጉ የተቀመጠው መስፈርት ተሟልቶ በተገኘ ጊዜ በፍትሕ ሥርዓቱ መጠየቅ ያለባቸው እና በላለበት ነገሩ ሉሰማ የሚችል ስለመሆኑ ከወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 161 እና ተከታይ ድንጋጌዎች ይዘት መገንዘብ ይቻላል።

ፍርድ ቤቱም አንድን ጉዲይ ተከሳሽ በላለበት ለማየት እንዱችል ተከሳሹ በቀጠሮ ቀን ያለ በቂ ምክንያት መቅረቱ ሲረጋገጥ ብቻ ስለመሆኑም ይኸው ድንጋጌ ያስገነዝበናል።

በልላ በኩል የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 20/4 ላይ የተከሰሱ ሰዎች የቀረበባቸውን ማናቸውንም ማስረጃ የመመልከት፤ የቀረቡባቸውን ምስክሮች የመጠየቅ፤ ለመከላከል የሚያስችላቸውን ማስረጃ የማቅረብ ወይም የማስቀረብ እንዱሁም ምስክሮቻቸው ቀርበው እንዱሰሙላቸው የመጠየቅ መብት ያላቸው ስለመሆኑ ተመልክቷል።

በያዝነው ጉዲይ ተጠሪ ክሱ በሚሰማበትና የዓቃቤሕግ ምስክሮች በሚሰሙበት ጊዜ ችልት ቀርበው የነበረ መሆኑ በፍርድ ቤቱ ውሳኔ ላይ በግልጽ ተመልክቷል፤ ይህም ተጠሪ በሕገ መንግስቱ የተጠበቀላቸውን መብት የተጠቀሙ መሆኑን የሚያሳይ ነው። ተከሳሹ የዓቃቤ ሕግ ማስረጃ ሲሰማ በመገኘት የዓቃቤ ሕግን ምስክሮች የመጠየቅና የመመርመር መብቱን በአግባቡ ከተጠቀመና ብይን ለመስጠት በተያዘው ቀነቀጠሮ አለመቅረቡ ፍርድ ቤቱ የዓቃቤ ሕግን ማስረጃ መርምሮ አስቀድሞ የሰራውን ብይን እንዲያነብ፤ አስቀድሞ የተሰራ ብይን ከላለም በዔለቱ ወይም በቀጣይ ቀጠሮ ብይን እንዲይሰጥ አያደርገውም። ይህ ሳይሆን ቀርቶ ፍርድ ቤቱ የዓቃ ቤሕግ ማስረጃ ከተሰማ በኋላ ተከሳሹ ብይን ለመስጠት በተያዘው ቀነቀጠሮ አለመቅረቡን ምክንያት በማድረግ ተከሳሽ በቀረበ ጊዜ መዝገቡ ይንቀሳቀስ በማለት ብይን የሚሰጥ ከሆነ ፍርድ ቤቱ በአንድ በኩል የተከሳሽን የመከራከር መብት በሚያረጋግጥ መልኩ ክርክሩን ከመምራት፤ በልላ በኩል ደግሞ የተበዲዮችን ፍትሕ የማግኘት መብት ከማረጋገጥ አንጻር ወንጀል ፈጽመዋል ተብለው ክስ የቀረበባቸው ሰዎች ከፍትሕ ሂደቱ እንዲያመልጡ ከማድረግ አንጻር ያለበትን ሚዛኑን ጠብቆ ክርክሩን የመምራት ግዳታ በእጅጉ የሚጻረር ነው። ስለሆነም የስር ፍርድ ቤት ጉዲዩን በዚህ አግባብ በማየት ተጠሪ በተገኙበት የተሰሙትን የዓቃቤ ሕግን ማስረጃዎች መርምሮ ተገቢ ነው ያለውን ብይን መስጠት ሲገባው ይህን ለማድረግ የሚያስችለኝ የወ/መ/ሥ/ሥ/ሕግም ሆነ የሰበር ሰሚ ችልት አስገዲጅ ውሳኔ የለም በማለት ተጠሪ በቀረቡ ጊዜ መዝገቡ ይንቀሳቀስ ሲል የሰጠው ትዕዛዝ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል። በዚህም ምክንያት ተከታዩን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ. በቀን 13/07/2013 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ፤ ይህንኑ ትዕዛዝ በማጽናት የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ. ግንቦት 17 ቀን 2013 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ ተሽሯል።

2. የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የዘጋውን መዝገብ በማንቀሳቀስ ተጠሪ በተገኙበት የተሰሙትን የዓቃቤ ሕግን ማስረጃዎች መርምሮ ተገቢ ነው ያለውን ብይን እንዱሰጥበት ገዲዩን መልሰንለታል።

• መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት