-** አቶ ፀጋነው መንበሩ - ቀረቡ; በቀን 30/09/2013 ዓ.ም በተጻፈ አቤቱታ የፍደራል; ይግባኝ ለፋደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ቢያቀርቡም ይግባኙ በፍ/ብሥ/ሥ/ህ/ቁ 337 መሰረት ተሰርዟል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ነው።; ባቀረ v. -** አራዲ ክ/ከተማ አነስተኛ ግብር ከፊዮች ቅርንጫፍ ጽ/ቤት - ነ/ፈጅ ሓኖክ አበበ - ቀረቡ; ደግሞ ተከሳሽ ነበሩ።; የመጀመሪያ; ዎች ጥፊት የተሻሻለ

የፋ/ጠ/ፍ/ቤትም የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት የስረ ነገር ጉዲዩን ያለማየቱን እና ስልጣኑ ያለመሆኑን ጠቅሶ መዝገቡን እንደዘጋው ከሰጠው ብይን ማየት እየቻለ የከፍተኛ ፍ/ቤት ውሳኔን በማጽናት የሰጠው ትዕዛዝ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው። በመሆኑም የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እንዱሻር በማለት ቅሬታቸውን አቅርበዋል።

ቅሬታው በሰበር አጣሪ ችልት ተመርምሮ በዚህ ጉዲይ የፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት የብር 1,000,000.00 (አንድ ሚሉየን) ኪሳራ አከራክሮ የመወሰን ስልጣን የለኝም በማለቱ የሰበር አመልካች ለቀጣይ ፍ/ቤት የጉዲት ኪሳራ ይከፈለኝ ጥያቄ ማቅረባቸው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 5 ድንጋጌን የሚያሟላ መሆን አለመሆኑን ለማጣራት በሚል ጉዲዩ ለዚህ ሰበር ችልት እንዱቀርብና ተጠሪ መልስ እንዱሰጡበት ተደርጓል።

ተጠሪ በቀን 25/06/2014 ዓ.ም ባቀረቡት መልስ አመልካች በስር የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እና በከፍተኛው ፍ/ቤት ያቀረበው ክስና የጠየቀው ዲኝነት በግልጽ እንደተቀመጠው የብር መጠን ከማበላለጥ ውጭ ግብር አላግባብ መወሰኑ ጋር ተያይዞ ለደረሰባቸው ካሳና ኪሳራ ይከፈለኝ የሚል በመሆኑ የሁለቱም ክርክሮች ሥረ ነገርና የተያዘው ጭብጥ ተመሳሳይ በመሆኑ የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤቱ ጉዲዩ የመጨረሻ ውሳኔ ያገኘ ነው በማለት ክሱን ውድቅ ማድረጉ አግባብ ነው። አመልካች የፍደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የሰጠው ብይን ፍ/ቤቱ የቀረበውን የ1,000,000 (አንድ ሚሉየን) ብር ካሳና ኪሳራ ጥያቄ ፍ/ቤቱ ከ500,000 (አምስት መቶ ሺህ) ብር በላይ የማየት ስልጣን የለኝም ብል ብይን የሰጠ አስመስል ፍ/ቤቱን ለማሳሳት አቀረቡ እንጂ በዚህ አግባብ ውሳኔ አልተሰጠም። አመልካች በስር ፍ/ቤቶች ያቀረቡት ዲኝነትና ጭብጥ ተጠሪ ግብር አላግባብ በመወሰን የንግድ ስራ እንዲቆም በማድረጉ ይህን ተከትል ለደረሰብኝ ኪሳራና ካሳ ሉከፈለኝ ይገባል ሲለ በፋ/መ/ደ/ፍ/ቤት የብር 1,000,000.00 (አንድ ሚሉየን) እና ለከፍተኛ ፍ/ቤት የብር 4,497,685.00 (አራት ሚሉየን አራት መቶ ዘጠና ሰባት ሺህ ስድስት መቶ ሰማንያ አምስት) የካሳ መጠኑን ጨምሮ ተመሳሳይ ዲኝነት በመጠየቅ ያቀረቡት ክስ በመሆኑ የስር ፍ/ቤቶች የሰጡት ውሳኔ ሉነቀፍ አይገባም ተብል እንዱጸና በማለት ተከራክሯል። አመልካችም ክርክራቸውን አጠናክረው የመልስ መልስ አቅርበዋል።

ከፍ ሲል በአጭሩ የገለጽነው የጉዲዩን አመጣጥ ሲሆን በበኩላችን ለሰበር ችልቱ የተያዘውን ጭብጥ ከግራ ቀኙ ክርክር ቅሬታ ከቀረበበት ውሳኔ እና ከተገቢው የህጉ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ የተፈጸመ የህግ ስህተት መኖር አለመኖሩን መርምረናል።

ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 231(1) ድንጋጌ መገንዘብ እንደሚቻለው ፍርድ ቤቱ በክሱ አቤቱታ ላይ የተገለፀው ነገር የማያስከስስ ሆኖ ሲያገኘው፤ እንዱሁም በክሱ ላይ የተገለፀው ጉዲይ ከፍርድ ቤቱ ሥልጣን ውጪ መሆኑን ሲረዲው የቀረበለትን የክስ አቤቱታ ተቀባይነት የለውም ብል በመወሰን ሉመልስ ይችላል። ነገር ግን በዚህ መልኩ መወሰኑ ከሳሽ ክሱን አሻሽልና አስተካክል እንዲያቀርብ የሚከለክል አይደለም። በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 232(2) በግልጽ እንደተመለከተው በቁጥር 231 በተመለከተው መሰረት ክሱ ተቀባይነት የለውም መባለ ወይም መሰረዙ ከሳሽ ክሱን አሻሽል እና የጎደለውን አሟልቶ በዚያው ነገር እንደገና ክስ ከማቅረብ የሚያግደው አይሆንም።

በልላም በኩል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 5(1) በግልጽ እንደተመለከተው በድጋሚ ክስ ማቅረብ የማይቻለው በቀደመው ክርክር የተያዘው ጭብጥ እና የፍሬ ነገር ክርክር ተመሳሳይ መሆኑና የተከራካሪ ወገኖች አንድነት በመኖሩ ብቻ ሳይሆን በፍሬ ጉዲዩ ላይ የመጨረሻ ፍርድ የተሰጠ መሆኑ ሉረጋገጥ ይገባል።

በተያዘው ጉዲይ የፋደራለ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ጉዲዩን ለማየት ስልጣን የለኝም በማለት መዝገቡን ከመዝጋቱ በቀር በፍሬ ጉዲይ ላይ የተሰጠ ውሳኔ አለመኖሩ ግራ ቀኙን አላከራከረም።

ይህ ሆኖ እያለ የከፍተኛው ፍርድ ቤት የተጠየቀው ዲኝነት አስቀድሞ ከቀረበው ጋር አንድ አይነት ነው፤ የፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት ወደ ፍሬ ነገር ገብቶ ያላከራከረና በፍሬ ጉዲዩ ውሳኔ ያልሰጠ ቢሆንም ለከፍተኛው ፍርድ ቤት የቀረበው ክስ በድጋሚ የቀረበ ነው በማለት ክሱን ውድቅ ማድረጉ ከፍ ሲል የተገለፀውን የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 5(1) ትክክለኛ ይዘት መሰረት ያደረገ ባለመሆኑ ውሳኔው ስህተት የተፈፀመበት ነው ብለናል። ጠቅላይ ፍርድ ቤቱም ይህን ሳያርም ማለፈ የሚነቀፍ ነው።

በልላም በኩል የስር ፍርድ ቤት የአመልካች የዲኝነት ጥያቄ አላግባብ የተወሰነ ግብርን ተንተርሶ የደረሰ ኪሳራ ለማስከፈል የቀረበ ቢሆንም ኪሳራውን ለማስከፈል ግብሩ አላግባብ ተወስኗል ወይስ አልተወሰነም የሚለውን ለማየት ፍ/ቤቱ ስልጣን የላለው በመሆኑ ይህን ተከትል የደረሰ ኪሳራ ለመወሰን ቀድሞ ጥፊት ባልተረጋገጠበት ሉወሰን ስለማይችል ፍ/ቤቱ ጉዲዩን ለማየት ስልጣን የለውም በማለትም ወስኗል። ይሁንና ለጉዲቱ ተጠሪ ሀላፉነት አለበት ወይስ የለበትም የሚለው ጭብጥ የግራቀኙ ዝርዝር ክርክርና ማስረጃ ከቀረበ በኋላ የሚወሰን ከመሆኑም በላይ የአመልካች የዲኝነት ጥያቄ ፍርድ ቤቱ የግብር ስላትን መሰረት አድርጎ እንዱያርም የቀረበ አይደለም። ኪሳራ ለማስከፈል የሚቀርብ የዲኝነት ጥያቄ ለፍርድ ቤት የሚቀርብ ሲሆን መሰል የዲኝነት ጥያቄን ተቀብል ዲኝነት ላሰጥ የሚችል ላላ የዲኝነት አካል በላለበትና የፍርድ ቤቱ ስልጣንም በቀጥታም ይሁን በግልጽ ባልታገደበት ሁኔታ የስር ፍርድ ቤት ጉዲዩን ለማየት ስልጣን የለኝም በማለት መወሰኑ የሚነቀፍ ነው።

በአጠቃላይ የስር ፍርድ ቤቶች ክሱን ውድቅ በማድረግ ያሳለፈት ውሳኔና ትዕዛዝ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት በመሆኑ ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

1. የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ በቀን 27/05/2013 ዓ.ም እንዱሁም የፍደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ/ በቀን 09/09/2013 ዓ.ም የሰጡት ውሳኔና ትዕዛዝ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. የፍደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የተዘጋውን መዝገብ በማንቀሳቀስ ቀሪውን ክርክር መርምሮ ተገቢውን እንዱወስን ጉዲዩን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 341/1/ መሰረት መልሰናል። የውሳኔው ግልባጭ ይተላለፍ።

3. በዚህ ችልት ስለተደረገው ክርክር ወጪና ኪሳራ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት