-** የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ; በክሱ በወረዲ 23 ቀበላ 12 ክልል ውስጥ የሚገኘውን ቁጥር 1801/01 የሆነ ቤት ሰኔ 09 ቀን 1989 ዓ.ም በተፈረመ ውል በወር ብር; ጋር ውል ስላላቸው ክሱ እንደማይመለከታቸው፣ ሁለት አመት ያለፈው v. -** 1. የአፊር ነፃ አውጪ ግንባር 2. አቶ ዮሐንስ ወ/አማኑኤል; እንዱኖሩበት በማድረጉ የኪራይ ውለ ተቋርጦ ቤቱን እንዱያስረክበውና ከመስከረም 23 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ እስከ ሰኔ; የውል ግንኙነት ሳይኖራቸው በቤቱ እየተገለገለ በ

የሰ/መ/ ሚያዝያ 21 ቀን 2002 ዓ.ም ዳኞች፡- ሂሩት መለሰ ተሻገር ገ/ስላሴ ታፈሰ ይርጋ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ ተጠሪ፡-

1. የአፊር ነፃ አውጪ ግንባር
2. አቶ ዮሐንስ ወ/አማኑኤል

ፍርድ

ለሰበር አቤቱታ መነሻ የሆነው አመልካች በፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት ያቀረበው ክስ ነው። አመልካች በክሱ በወረዲ 23 ቀበላ 12 ክልል ውስጥ የሚገኘውን ቁጥር 1801/01 የሆነ ቤት ሰኔ 09 ቀን 1989 ዓ.ም በተፈረመ ውል በወር ብር 900(ዘጠኝ መቶ) ለአንደኛ ተጠሪ አከራይቶ የነበረ ቢሆንም አንደኛ ተጠሪ የውል ግዳታውን በመጣስ ሁለተኛ ተጠሪ እንዱኖሩበት በማድረጉ የኪራይ ውለ ተቋርጦ ቤቱን እንዱያስረክበውና ከመስከረም 23 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ እስከ ሰኔ 30 ቀን 1998 ዓ.ም ድረስ ያለውን ውዝፍ ኪራይ እንዱከፍል እንዱሁም ሁለተኛ ተጠሪ የውል ግንኙነት ሳይኖራቸው በቤቱ እየተገለገለ በመሆኑ ያለአግባብ የበለፀጉበትን ኪራዩ ከቅጣቱ ጋር እንዱከፍለና ቤቱን እንዱያስረክቡ ጠይቋል።

አንደኛ ተጠሪ መጥሪያ ደርሶት ባለመቅረቡ ጉዲዩ በላለበት እንዱታይ ከታዘዘ በኋላ አቤቱታ አቅርቦ መልስ እንዱያቀርብ የተፈቀደለት ቢሆንም በተደጋጋሚ ቀጠሮ መልስ ባለማቅረቡ መልስ የማቅረብ መብቱ ታልፎል። ሁለተኛ ተጠሪ ግን ቀርበው ከአመልካች ጋር ውል ስላላቸው ክሱ እንደማይመለከታቸው፣ ሁለት አመት ያለፈው ኪራይ ገንዘብ በፍ/ብ/ህ/ቁ 2024(መ) መሰረት እንደተከፈለ እንደሚቆጠር፣ ውለ የተደረገው ለአንድ አመት ስለሆነና ስላልታደሰ ክስ ማቅረብ እንደማይችል፣ ቤቱን የያዙት በአደራ ጠባቂነት መሆኑን እንዱሁም ስምንት አመት ሙለ ያልታደሰ ውል መሰረት አድርጎ የቀረበው ክስ ተቀባይነት እንደላለው ተከራክረዋል። ፍ/ቤቱም የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ ሰምቶ ሁለት አመት ያለፈው ክፍያ በፍ/ብ/ህ/ቁ 2024(መ) መሰረት እንደተከፈለ ይቆጠራል፣ ሁለት አመት ያላለፈውን ኪራይ ገንዘብ ከነቅጣቱ አንደኛ ተጠሪ ይክፈል፣ በዚሁ ጊዜ ሁለተኛ ተጠሪ በቤቱ መገልገላቸውን ስላልካደ ገንዘቡን ይክፈለ፣ ቤቱን ለአመልካች ያስረክቡ፣ ሁለተኛ ተጠሪ ቤቱን እስኪያስረክቡ በወር ብር 900.00(ዘጠኝ መቶ) ይክፈለ በማለት ውሳኔ ሰጥቷል።

አመልካች በዚህ ውሳኔ ላይ ለፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ አቅርበው ፍ/ቤቱ ይግባኙን ሰርዞታል። የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው በዚህ ውሳኔ ላይ ነው። በቅሬታውም አንደኛ ተጠሪ ውዝፍ እዲ እንዲለበት ያመነ በመሆኑ በፍ/ብ/ህ/ቁ 2025(ሀ) መሰረት ውዝፍ እዲውን ሉከፍል ይገባል እንዱሁም ከ2ኛ ተጠሪ ጋራ የኪራይ ውል የላለውና ክሱ የቀረበው አለአግባብ በመበልፀጋቸው በመሆኑ የፍ/ብ/ህ/ቁ 2024(መ) በመጥቀስ የክፍያው ጥያቄ ውድቅ መደረጉ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው የሚል ነው።

ችልቱም ይህን የሰበር አቤቱታ ያስቀርባል በማለቱ ተጠሪዎች እንዱቀርቡ መጥሪያ ቢላክም ሁለተኛ ተጠሪ ብቻ በመቅረባቸው አንደኛ ተጠሪ በላለበት ጉዲዩ ታይቷል። ችልቱም የቃል ክርክሩን ሰምቷል። መዝገቡንም እንደሚከተለው መርምረናል።

የአመልካች የቅሬታ ነጥቦች ሁለት ናቸው። አንደኛው አንደኛ ተጠሪ ውዝፍ የኪራይ እዲ ያለበት ለመሆኑ ስላመነ የፍ/ብ/ህ/ቁ 2024(መ) ስር የተመለከተው የህሉና ግምት ተጠቃሚ ላሆን አይገባም የሚል ነው። በፍ/ብ/ህ/ቁ 2024(መ) ስር ለቤቶች ኪራይና ለእርሻ ሃብት ለሆነ የሚከፈል እዲ እዲው እንዱከፈል መጠየቅ ከሚገባበት ቀን ጀምሮ እስከ ሁለት አመት ሳይከፈል የቀረ ገንዘብ እንደተከፈለ እንደሚቆጠር ተመልክቷል። የስር ፍ/ቤትም አመልካች ዲኝነት ከጠየቀባቸው ውዝፍ የቤት ኪራይ ገንዘብ ውስጥ ሳይጠየቁ ሁለት አመት ያለፈባቸው እንደተከፈለ የህግ ግምት የሚወሰድባቸው ናቸው በማለት ውድቅ አድርጓቸዋል። በልላ በኩል ግን አመልካች አንደኛ ተጠሪ ያልከፈለው ውዝፍ የቤት ኪራይ እዲ እንዲለበት አምኖ ለአመልካች የፃፈው ደብዲቤ በፍ/ብ/ህ/ቁ 2025(ሀ) መሰረት ግምቱን ቀሪ ያደርገዋል በማለት ተከራክሯል።

በፍ/ብ/ህ/ቁ 2025(ሀ) ባለእዲው በጽሐፍ እዲውን ያመነ እንደሆነ እዲው እንደተከፈለ መቆጠሩ ቀሪ እንደሚሆን ያመለክታል። በመሆኑም አንደኛ ተጠሪ እዲውን ማመን አለማመኑ መረጋገጡ ሁለት አመት ያለፈው እዲ ሉከፈል ይገባል አይገባም? የሚለውን ጭብጥ ለመፍታት አስፈላጊ ነው። አመልካች በስር ፍ/ቤት ክስ ባቀረበበት ወቅት አንደኛ ተጠሪ መልስ ስላላቀረበ እዲውን በማመንም ሆነ በመካድ የሰጠው መልስ የለም። በልላ በኩል ግን አመልካች ለፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ባቀረበበት ወቅት በስር ፍ/ቤት ክስ ከቀረበ በኋላ አንደኛ ተጠሪ ያልከፈለው ውዝፍ የቤት ኪራይ ገንዘብ እንዲለበት አምኖ ገንዘቡን እንደሚከፍል ደብዲቤ ስለፃፈ ይኸው ማስረጃ በተጨማሪ ማስረጃነት እንዱቀርብለት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 327(3) እና 345(ለ) መሰረት ጥያቄውን ቢያቀርብም ፍ/ቤቱ ይግባኙን መልስ ሰጪን መጥራት ሳያስፈልግ ስለዘጋው ማስረጃዎቹንም አልተመለከተም።