-** የሕፃን ዮናታን ነጋ ተሻገር ሞግዚት - ጠ/ጥጋቡ ጌጤ ቀረቡ; ቅር ተሰኝቶ ለፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ያቀረበ ሲሆን ከፍተኛው ፍ/ቤትም ተጠቃሹ ድንጋጌ የአንደን ጥገኛ ድርሻ ለላላኛው እንዱከፈል ሕጉ በግልጽ አልደነገገም የሚል v. -** አቶ ለገሰ አበራ - ጠ/ወርቁ መንገሻ ቀረቡ; ተቀጥረው ለሥራ ሲንቀሳቀሱ ሕይወታቸው በማለፈ ያልተከፈለ ደመወዝ ብር 6,500 /ስድስት ሺህ አስምት መቶ/፣ ያልተከፈለ አበል ብር 9,750 /ዘጠኝ ሺህ ሰባት መቶ ሀምሳ/፣የቀብር ማስፈ

የሰ/መ/ቁ 40529

የካቲት 10 ቀን 2002 ዓ.ም ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጏስ ወልደ ሂሩት መለሰ ብርሃኑ አመነው አልማው ወላ አመልካች፡- የሕፃን ዮናታን ነጋ ተሻገር ሞግዚት - ጠ/ጥጋቡ ጌጤ ቀረቡ ተጠሪ፡- አቶ ለገሰ አበራ - ጠ/ወርቁ መንገሻ ቀረቡ መዝገቡን መርመረን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

በዚህ መዝገብ የቀረበው ጉዲይ በሞት ምክንያት የሥራ ውል ሲቋረጥ ለሰራተኛው ጥገኞች ስለሚከፈል ካሣ የአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 110 አተረጓጏምን የሚመለከት ነው።

የአመልካች አባት አቶ ነጋ ተሻገር በተጠሪ ተቀጥረው ለሥራ ሲንቀሳቀሱ ሕይወታቸው በማለፈ ያልተከፈለ ደመወዝ ብር 6,500 /ስድስት ሺህ አስምት መቶ/፣ ያልተከፈለ አበል ብር 9,750 /ዘጠኝ ሺህ ሰባት መቶ ሀምሳ/፣የቀብር ማስፈጸሚያ ወጪ ብር 2000 /ሁለት ሺህ/ እና ሟች ላላ ጥገኛ ስላልነበራቸው የሞት ካሣ ክፍያ ብር 60,000 /ስልሳ ሺህ/ እንዱከፈል አመልካች በሞግዚቱ አማካይነት ክስ መሰረተ። የሥር ፍ/ቤት ተጠሪ ያቀረቡትን የመጠን ክርክር በማስረጃ አጣርቶ ከካሣ ገንዘብ በተቀረ ላልቹን እንደ ክሱ አቀራረብ ወስኗል የሞት ካሣ አከፊፈል አስመልክቶ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 110/3/ /ለ/ እድሜያቸው 18 ዓመት ያልሞላቸው ልጆች የእያንዲንዲቸው ድርሻ 10% ብቻ ነው በሚል ከተጠየቀው ብር 60,000 /ስልሳ ሺህ/ ውስጥ 10,000 (አስር ሺህ) ብቻ እንዱከፈል ወስኗል።

በዚህ ውሳኔ አመልካች ቅር ተሰኝቶ ለፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ያቀረበ ሲሆን ከፍተኛው ፍ/ቤትም ተጠቃሹ ድንጋጌ የአንደን ጥገኛ ድርሻ ለላላኛው እንዱከፈል ሕጉ በግልጽ አልደነገገም የሚል ምክንያት ሰጥቶ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔን አጽንቷል።

የሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህ የሥር ፍ/ቤቶች ውሳኔ የአዋጁን አንቀጽ 110/3/ በአግባቡ አልተረጏመም፣የሟች ብቸኛ ወራሽ እና ጥገኛ አመልካች ነው፤እንዱሁም ሟች ሚስት አልነበረውም፤የሚስትም ድርሻ ጭምር ታስቦ ለአመልካች ሉከፈል ይገባል አመልካችም የተወለደው ከጋብቻ ውጪ ነው የአመልካች ሞግዚት አክስቱ ናቸው በሚለ ፍሬ ነገሮች መነሻ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔ እንዱታረም አመልክተዋል።

ይህ ሰበር ሰሚ ችልት የሥር ፍ/ቤት የአዋጁን አንቀጽ 110 አተረጓጏም አግባብነት ለመመርመር ተጠሪን አስቀርቧል። ከተያዘው ጭብጥ አንፃር ጉዲዩ ከሕጉ ጋር በማገናዘብ መርምረናል።

በተያዘው ጉዲይ የአመልካች ወላጅ አባት በተጠሪ ተቀጥረው ሥራ ላይ እያለ ሕይወታቸው ማለፈ አላከራከረም።

የአመልካች አባት በሥራ ላይ በሞት የተለዩ ስለመሆኑ እስከተረጋገጠ ድረስ የሞት ካሣ ለጥገኞች ስለሚከፍልበት ሁኔታ በዝርዝር የተደነገገው በአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁ. 377/96 አንቀጽ 110 እንመለከታለን።

በተጠቀሰው አንቀጽ 110/1/ የተመለከተው ሉከፈል የሚገባው የክፍያ ዓይነት ነው። ይህም አንደ ለጥገኞች የሚከፈል ካሣ ነው። ለጥገኞች የሚከፈል ካሣ መጠን እና ጥገኞች የሚባለት እነማን እንደሆኑ ድንጋጌው በቀጣይ ንኡስ አንቀጾች አመልክቷል። የሟች ጥገኞች ብል ሕጉ የዘረዘራቸው የሟች ልጆች ሆነው 18 ዓመት በታች የሆኑ፣የሟች ሕጋዊ ባል ወይም ሚስት እና በሟች ሰራተኛ ድጋፍ ይረደ የነበሩ የሟች ወላጆች መሆናቸውን አንቀጽ 110/2/ ዝርዝር ያመለክታል። በተያዘው ጉዲይ ከአመልካች ላላ የቀረበ የሟች ጥገኛ ነኝ ባይ የላለ መሆኑ ከመዝገቡ ተረድተናል።

ቀጥል ላታይ የሚገባው ጉዲይ የካሳ ስላት እና የአከፊፈለ ሁኔታ ነው። ሉከፈል የሚገባው ካሳ መጠን አስመልክቶ የአዋጅ አንቀጽ 110/3/ የመጀመሪያው አረፍተ ነገር ይገልፃል። ይኸውም “የሰራተኛው የዐመት ደመወዝ በአምስት ተባዝቶ የሚገኘው” የገንዘብ መጠን ነው። ስለሆነም የክፍያው መጠን ጣሪያ በሕጉ በግልጽ ተወስኗል። ከዚህ ተከትል የሚታየው ይህንን ገንዘብ በጥገኞች መካከል የሚከፊፈልበት ሥርአት የሚያመለክት ድንጋጌ ነው። ለዚህም የሟች ጥገኞች ናቸው ተብለው ከላይ የተዘረዘሩት የእያንዲንዲቸው ድርሻ መጠን በመቶኛ በአንቀጽ 110/3/ ሀ-ሐ ተዘርዝሯል። ከፍ ሲል የተመለከትነው የጥገኞች ማንነት፣ሉከፈል የሚገባው ካሣ መጠን ጣሪያው እና የስላቱ አወሳሰን እንዱሁም የጥገኞች ድርሻ መጠን አስመልክቶ በሕጉ የተዘረዘሩትን መሰረተ ሐሳቦች ነው።

ከተያዘው ጉዲይ አንፃር አከራካሪው ሟች አንድ ጥገኛ ብቻ ያለው መሆኑ በታወቀ ጊዜ ሉከፈል የሚገባው የካሳ መጠን ጣሪያው የተወሰነው (100%) ወይንስ ከላይ በዝርዝር በተመለከተው መሰረት የጥገኛው ማንነት ተከትል የተቀመጠው መቶኛ የሚለው ጉዲይ ነው። ይህንን አከራካሪ ጭብጥ መልስ ለማግኘት የአዋጅ ቁጥር 377/96 ድንጋጌ አንቀጽ 110/4/ በዝርዝር መመርመር ተገቢ ነው። የዚህ ድንጋጌ ይዘት እንዱህ ይነበባል።